{"id":77976,"date":"2026-10-26T18:45:41","date_gmt":"2026-10-26T13:15:41","guid":{"rendered":"https://www.5paisa.com/finschool/?post_type=markets\u0026#038;p=77976"},"modified":"2026-10-28T16:14:30","modified_gmt":"2026-10-28T10:44:30","slug":"index-funds","status":"publish","type":"markets","link":"https://www.5paisa.com/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/index-funds/","title":{"rendered":"Index Funds"},"content":{"rendered":"\u003cdiv data-elementor-type=\u0022wp-post\u0022 data-elementor-id=\u002277976\u0022 class=\u0022elementor elementor-77976\u0022\u003e\u003csection class=\u0022elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-4be72f6 elementor-section-full_width tab_container elementor-section-height-default elementor-section-height-default\u0022 data-id=\u00224be72f6\u0022 data-element_type=\u0022section\u0022\u003e\u003cdiv class=\u0022elementor-container elementor-column-gap-default\u0022\u003e\u003cdiv class=\u0022elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-d209c0c\u0022 data-id=\u0022d209c0c\u0022 data-element_type=\u0022column\u0022\u003e\u003cdiv class=\u0022elementor-widget-wrap elementor-element-populated\u0022\u003e\u003csection class=\u0022elementor-section elementor-inner-section elementor-element elementor-element-896d102 elementor-section-full_width elementor-section-height-default elementor-section-height-default\u0022 data-id=\u0022896d102\u0022 data-element_type=\u0022section\u0022\u003e\u003cdiv class=\u0022elementor-container elementor-column-gap-wide\u0022\u003e\u003cdiv class=\u0022elementor-column elementor-col-50 elementor-inner-column elementor-element elementor-element-c9133f2 chapters_list\u0022 data-id=\u0022c9133f2\u0022 data-element_type=\u0022column\u0022\u003e\u003cdiv class=\u0022elementor-widget-wrap elementor-element-populated\u0022\u003e\u003cdiv class=\u0022elementor-element elementor-element-aa101bd elementor-widget elementor-widget-shortcode\u0022 data-id=\u0022aa101bd\u0022 data-element_type=\u0022widget\u0022 data-widget_type=\u0022shortcode.default\u0022\u003e\u003cdiv class=\u0022elementor-widget-container\u0022\u003e\u003cdiv class=\u0022elementor-shortcode\u0022\u003e\u003cscript\u003ejQuery(document).ready(function(){jQuery(\u0022#post_chapters a[href*=\u0027\u0022  +  location.pathname  + \u0022\u0027]\u0022).addClass(\u0022current\u0022).attr(\u0022aria-current\u0022, \u0022page\u0022);})\u003c/script\u003e\u003cdiv class=\u0022desktop_chapters\u0022\u003e\u003cdiv id=\u0022post_chapters\u0022\u003e\u003cdiv class=\u0022post_chapters-heading\u0022\u003eअध्याय\u003c/div\u003e\u003cul\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/background-and-orientation/\u0022\u003eपृष्ठभूमि और अभिमुखता\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/personal-finance-math/\u0022\u003eपर्सनल फाइनेंस मैथ\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/money-today-vs-money-tommorrow/\u0022\u003eमनी टुडे बनाम मनी टूमरो\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/the-retirement-part-1/\u0022\u003eरिटायरमेंट -पार्ट 1\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/assumptions-in-retirement-planning/\u0022\u003eरिटायरमेंट प्लानिंग में धारणाएं\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/understanding-stock-funds/\u0022\u003eमॉडर्न फाइनेंस में म्यूचुअल फंड की भूमिका\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/concept-of-fund-and-nav/\u0022\u003eफंड और NAV की अवधारणा\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/understanding-the-performance-of-your-fund/\u0022\u003eम्यूचुअल फंड फैक्टशीट\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/the-equity-scheme/\u0022\u003e इक्विटी स्कीम\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/know-your-fund-manager/\u0022\u003eइक्विटी स्कीम पार्ट 2\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/debt-funds-part-1/\u0022\u003eडेट फंड पार्ट 1\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/monitoring-your-portfolio/\u0022\u003eडेट फंड पार्ट 2\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/mutual-fund-myths/\u0022\u003eडेट फंड पार्ट 3\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/debt-funds-part-4/\u0022\u003eडेट फंड पार्ट 4\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/investing-in-bonds/\u0022\u003eबॉन्ड में निवेश\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/index-funds/\u0022\u003eइंडेक्स फंड\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/arbitrage-funds/\u0022\u003eआर्बिट्रेज फंड\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/measuring-mutual-fund-returns/\u0022\u003eम्यूचुअल फंड रिटर्न को मापना\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/rolling-returns/\u0022\u003eरोलिंग रिटर्न\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/mutual-fund-expense-ratio/\u0022\u003eम्यूचुअल फंड एक्सपेंस रेशियो\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/mutual-fund-benchmarking/\u0022\u003eम्यूचुअल फंड बेंचमार्किंग\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/mutual-fund-beta-sd-and-sharpe-ratio/\u0022\u003eम्यूचुअल फंड बीटा SD और शार्प रेशियो\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/sortino-and-capture-ratios/\u0022\u003eसॉर्टिनो और कैप्चर रेशियो\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/how-to-analyse-equity-mutual-funds/\u0022\u003eइक्विटी म्यूचुअल फंड का विश्लेषण कैसे करें\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/how-to-analyse-debt-mutual-fund/\u0022\u003eडेट म्यूचुअल फंड का विश्लेषण कैसे करें\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/mutual-fund-portfolio/\u0022\u003eम्यूचुअल फंड पोर्टफोलियो\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/smart-beta-funds/\u0022\u003eस्मार्ट बीटा फंड\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/asset-allocation/\u0022\u003eएसेट एलोकेशन\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/exchange-traded-funds/\u0022\u003eएक्सचेंज ट्रेडेड फंड\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/basics-of-macro-economics/\u0022\u003eमैक्रो इकोनॉमिक्स की मूल बातें\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/personal-finance-part-1/\u0022\u003eपर्सनल फाइनेंस-पार्ट 1\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/personal-finance-review-part-2/\u0022\u003eपर्सनल फाइनेंस रिव्यू पार्ट 2 \u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ca href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/know-your-funds/\u0022\u003eअपने फंड को जानें\u003c/a\u003e\u003c/li\u003e\u003c/ul\u003e\u003c/div\u003e\u003c/div\u003e\u003cdiv class=\u0022chapters_toggle\u0022\u003e\u003ca href=\u0022#\u0022 id=\u0022open_chapters\u0022 aria-label=\u0022View chapters\u0022\u003e\u003cspan\u003eअध्याय देखें\u003c/span\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u003c/a\u003e\u003ca href=\u0022#\u0022 id=\u0022close_chapters\u0022 style=\u0022display:none;\u0022 aria-label=\u0022Hide chapters\u0022\u003e\u003cspan\u003eअध्याय छुपाएँ\u003c/span\u003e\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u0026nbsp;\u003ci class=\u0022fa fa-chevron-right\u0022 aria-hidden=\u0022true\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u003c/a\u003e\u003c/div\u003e\u003cscript\u003ejQuery(document).ready(function(){jQuery(\u0027.chapters_toggle #open_chapters\u0027).click(function(e){e.preventDefault();jQuery(\u0027.desktop_chapters\u0027).removeAttr(\u0027hidden\u0027).css(\u0027left\u0027, \u00270px\u0027);jQuery(\u0027#open_chapters\u0027).css(\u0027display\u0027, \u0027none\u0027);jQuery(\u0027#close_chapters\u0027).css(\u0027display\u0027, \u0027block\u0027).focus();});jQuery(\u0027.chapters_toggle #close_chapters\u0027).click(function(e){e.preventDefault();jQuery(\u0027.desktop_chapters\u0027).css(\u0027left\u0027, \u0027-480px\u0027).attr(\u0027hidden\u0027, \u0027\u0027);jQuery(\u0027#open_chapters\u0027).css(\u0027display\u0027, \u0027block\u0027);jQuery(\u0027#close_chapters\u0027).css(\u0027display\u0027, \u0027none\u0027);jQuery(\u0027#open_chapters\u0027).focus();});});\u003c/script\u003e\u003c/div\u003e\u003c/div\u003e\u003c/div\u003e\u003c/div\u003e\u003c/div\u003e\u003cdiv class=\u0022elementor-column elementor-col-50 elementor-inner-column elementor-element elementor-element-50ea166 tabs_contents\u0022 data-id=\u002250ea166\u0022 data-element_type=\u0022column\u0022\u003e\u003cdiv class=\u0022elementor-widget-wrap elementor-element-populated\u0022\u003e\u003cdiv class=\u0022elementor-element elementor-element-1e1f2ae market_content_tabs elementor-widget elementor-widget-eael-adv-tabs\u0022 data-id=\u00221e1f2ae\u0022 data-element_type=\u0022widget\u0022 data-widget_type=\u0022eael-adv-tabs.default\u0022\u003e\u003cdiv class=\u0022elementor-widget-container\u0022\u003e\u003cdiv data-scroll-on-click=\u0022no\u0022 data-scroll-speed=\u0022300\u0022 id=\u0022eael-advance-tabs-1e1f2ae\u0022 class=\u0022eael-advance-tabs eael-tabs-horizontal eael-tab-auto-active \u0022 data-tabid=\u00221e1f2ae\u0022\u003e\u003cdiv class=\u0022eael-tabs-nav \u0022\u003e\u003cul class=\u0022eael-tab-inline-icon\u0022 role=\u0022tablist\u0022\u003e\u003cli id=\u0022study\u0022 class=\u0022active-default eael-tab-item-trigger eael-tab-nav-item\u0022 aria-selected=\u0022true\u0022 data-tab=\u00221\u0022 role=\u0022tab\u0022 tabindex=\u00220\u0022 aria-controls=\u0022study-tab\u0022 aria-expanded=\u0022false\u0022\u003e\u003ci class=\u0022far fa-edit\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u003cspan class=\u0022eael-tab-title title-after-icon\u0022\u003eअध्ययन\u003c/span\u003e\u003c/li\u003e\u003cli id=\u0022slides\u0022 class=\u0022 eael-tab-item-trigger eael-tab-nav-item\u0022 aria-selected=\u0022false\u0022 data-tab=\u00222\u0022 role=\u0022tab\u0022 tabindex=\u0022-1\u0022 aria-controls=\u0022slides-tab\u0022 aria-expanded=\u0022false\u0022\u003e\u003ci class=\u0022fas fa-book-open\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u003cspan class=\u0022eael-tab-title title-after-icon\u0022\u003eस्लाइड्स\u003c/span\u003e\u003c/li\u003e\u003cli id=\u0022videos\u0022 class=\u0022 eael-tab-item-trigger eael-tab-nav-item\u0022 aria-selected=\u0022false\u0022 data-tab=\u00223\u0022 role=\u0022tab\u0022 tabindex=\u0022-1\u0022 aria-controls=\u0022videos-tab\u0022 aria-expanded=\u0022false\u0022\u003e\u003ci class=\u0022far fa-eye\u0022\u003e\u003c/i\u003e\u003cspan class=\u0022eael-tab-title title-after-icon\u0022\u003eवीडियो\u003c/span\u003e\u003c/li\u003e\u003c/ul\u003e\u003c/div\u003e\u003cdiv class=\u0022eael-tabs-content\u0022\u003e\u003cdiv id=\u0022study-tab\u0022 class=\u0022clearfix eael-tab-content-item active-default\u0022 data-title-link=\u0022study-tab\u0022\u003e\u003cp\u003e\u003cdiv class=\u0027white\u0027 style=\u0027background:rgb(255, 255, 255); border:solid 0px rgb(255, 255, 255); border-radius:0px; padding:0px 0px 0px 1px;\u0027\u003e\u003cdiv id=\u0027text_slider\u0027 class=\u0027owl-carousel sa_owl_theme owl-pagination-true\u0027 data-slider-id=\u0027text_slider\u0027 style=\u0027visibility: visible;visibility:visible;\u0027\u003e\u003cdiv id=\u0027text_slider_slide01\u0027 class=\u0027sa_hover_container\u0027 data-hash=\u0027Deep-Dive-into-Active-vs-Passive-Mutual-Funds\u0027 style=\u0027padding:4.9% 5%; margin:0px 0%; background-color:rgb(255, 255, 255); min-height:405px; \u0027\u003e\u003ch2 style=\u0022text-align: left\u0022\u003e\u003cstrong\u003e16.1 \u003c/strong\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eऐक्टिव बनाम पैसिव म्यूचुअल फंड के बारे में जानें\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/h2\u003e\u003cp\u003e\u003cimg fetchpriority=\u0022high\u0022 decoding=\u0022async\u0022 class=\u0022aligncenter wp-image-77968 size-full\u0022 src=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Active-vs-Passive-Funds-1.png\u0022 alt=\u0022Active vs Passive Funds\u0022 width=\u00221080\u0022 height=\u00221080\u0022 srcset=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Active-vs-Passive-Funds-1.png 1080w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Active-vs-Passive-Funds-1-300x300.png 300w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Active-vs-Passive-Funds-1-1024x1024.png 1024w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Active-vs-Passive-Funds-1-150x150.png 150w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Active-vs-Passive-Funds-1-768x768.png 768w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Active-vs-Passive-Funds-1-50x50.png 50w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Active-vs-Passive-Funds-1-100x100.png 100w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Active-vs-Passive-Funds-1-96x96.png 96w\u0022 sizes=\u0022(max-width: 1080px) 100vw, 1080px\u0022 /\u003e\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003eजब हम म्यूचुअल फंड के बारे में बात करते हैं, तो ऐक्टिव और पैसिव मैनेजमेंट के बीच अंतर निवेश करने की सबसे बुनियादी अवधारणाओं में से एक है. इस अंतर को समझना महत्वपूर्ण है क्योंकि यह आपके रिस्क को सीधे प्रभावित करता है, आपको होने वाली लागत और आपके द्वारा अपेक्षित रिटर्न को प्रभावित करता है. आइए वास्तविक दुनिया के उदाहरणों, संरचित तुलनाओं और विश्लेषणात्मक अंतर्दृष्टि के साथ दोनों दृष्टिकोणों को गहराई से देखें.\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eऐक्टिव म्यूचुअल फंड - अल्फा की तलाश\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003cp\u003eऐक्टिव म्यूचुअल फंड अनिवार्य रूप से एक फंड है जहां मैनेजर केवल मैचिंग मार्केट से संतुष्ट नहीं है. इसके बजाय, लक्ष्य बेंचमार्क को पछाड़ना है. फंड की कैटेगरी के आधार पर बेंचमार्क निफ्टी 50, एस एंड पी 500, या एमएससीआई इमर्जिंग मार्केट्स इंडेक्स जैसे इंडेक्स हो सकता है. बेंचमार्क पर उत्पन्न अतिरिक्त रिटर्न को अल्फा कहा जाता है.\u003c/p\u003e\u003cp\u003eऐक्टिव मैनेजर विभिन्न प्रकार की रणनीतियों का उपयोग करते हैं. कुछ लोग वैल्यू इन्वेस्टिंग पर ध्यान केंद्रित करते हैं, जो उन कंपनियों की पहचान करते हैं जो उनकी वास्तविक कीमत से कम होती हैं. उदाहरण के लिए, 2008 के फाइनेंशियल संकट के दौरान, कई बैंक अपनी बुक वैल्यू के एक अंश पर ट्रेडिंग कर रहे थे. एक वैल्यू-ओरिएंटेड मैनेजर, जिसने उस समय मजबूत बैंक चुने थे, ने सेक्टर रिकवर होने के बाद महत्वपूर्ण अल्फा जनरेट किया होगा. दूसरी ओर, ग्रोथ इन्वेस्टिंग तेजी से विस्तार करने के लिए मुनाफे को फिर से इन्वेस्ट करने वाली कंपनियों पर नज़र डालती है. 2000 के दशक की शुरुआत में Amazon के बारे में सोचें-कम लाभ के बावजूद, इसकी रीइन्वेस्टमेंट रणनीति ने तेजी से वृद्धि को बढ़ावा दिया, जिससे निवेशकों को लाभ हुआ, जो अपने लॉन्ग-टर्म ट्रैजेक्टरी में विश्वास करते हैं.\u003c/p\u003e\u003cp\u003eऐक्टिव फंड सेक्टर रोटेशन, मोमेंटम स्ट्रेटेजी, कंट्रेरियन बेट्स और मैक्रोइकोनॉमिक पूर्वानुमान का भी उपयोग करते हैं. उदाहरण के लिए, इंटरेस्ट दरों में वृद्धि का अनुमान लगाने वाला एक मैनेजर फाइनेंशियल पर अधिक भार डाल सकता है और रियल एस्टेट को कम कर सकता है. कौशल अवसर प्राप्त करने के लिए बेंचमार्क से सूचित विचलन करने में निहित है.\u003c/p\u003e\u003cp\u003eहालांकि, ऐक्टिव मैनेजमेंट में उच्च लागत (एक्सपेंस रेशियो, रिसर्च, ट्रेडिंग फीस) और उच्च जोखिम शामिल होते हैं. हर मैनेजर अल्फा को लगातार बनाने में सफल नहीं होता है. वास्तव में, अध्ययनों से पता चलता है कि लंबी अवधि में, अधिकांश ऐक्टिव फंड लागत के बाद अपने बेंचमार्क को कम करते हैं. इससे फंड मैनेजर का विकल्प महत्वपूर्ण हो जाता है.\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003eपैसिव म्यूचुअल फंड - इंडेक्स ट्रैकिंग की सरलता\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003cp\u003eएक पैसिव फंड, जिसे अक्सर एक \u003cstrong\u003eइंडेक्स फंड,\u003c/strong\u003e एक बहुत अलग दृष्टिकोण अपनाता है. मार्केट को मात देने की कोशिश करने के बजाय, इसका उद्देश्य बेंचमार्क को मिरर करना है. अगर आप निफ्टी 50 index फंड में इन्वेस्ट करते हैं, तो पोर्टफोलियो में index के समान अनुपात में समान 50 कंपनियां होंगी. इसका उद्देश्य आउटपरफॉर्म करना नहीं है, बल्कि इसे दोहराना है.\u003c/p\u003e\u003cp\u003eयहां लाभ कम लागत है. क्योंकि महंगी रिसर्च टीमों या बार-बार ट्रेडिंग की आवश्यकता नहीं है, इसलिए एक्सपेंस रेशियो न्यूनतम होते हैं. उदाहरण के लिए, जबकि भारत में एक ऐक्टिव इक्विटी फंड अपने रेगुलर प्लान में लगभग 1.5-2% चार्ज कर सकता है (इसके डायरेक्ट प्लान में लगभग 0.5-1%), निफ्टी 50 इंडेक्स फंड का डायरेक्ट प्लान 0.1-0.2% तक चार्ज कर सकता है. दशकों के दौरान, लागत में यह अंतर महत्वपूर्ण रूप से बढ़ता है.\u003c/p\u003e\u003cp\u003eपैसिव फंड पारदर्शिता और पूर्वानुमान भी प्रदान करते हैं. आप जानते हैं कि आप क्या निवेश कर रहे हैं- इंडेक्स घटक. अगर निफ्टी 50 एक वर्ष में 12% डिलीवर करता है, तो आपका फंड लगभग 12%, माइनस कॉस्ट और एक छोटी ट्रैकिंग एरर डिलीवर करेगा. इस बारे में कोई अनिश्चितता नहीं है कि मैनेजर की रणनीति सफल होगी या विफल होगी.\u003c/p\u003e\u003cp\u003eनुकसान यह है कि आप कभी भी मार्केट को हरा नहीं पाएंगे. लागत और ट्रैकिंग एरर के कारण आपका रिटर्न लगभग हमेशा ट्रेल इंडेक्स थोड़ा होगा. लेकिन कई निवेशकों के लिए, विशेष रूप से उन लोगों के लिए जो मानते हैं कि मार्केट कुशल हैं, यह ट्रेड-ऑफ स्वीकार्य है. वास्तव में, महान इन्वेस्टर वॉरेन बफेट ने अक्सर अधिकांश व्यक्तियों के लिए कम ‐ कॉस्ट index फंड की सलाह दी है, और तर्क दिया है कि वे समय के साथ अधिकांश एक्टिव मैनेजरों से बेहतर प्रदर्शन करते हैं.\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eतुलनात्मक विश्लेषण\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003ctable\u003e\u003ctbody\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eपहलू\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eऐक्टिव फंड\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eपैसिव फंड\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eउद्देश्य\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eबेंचमार्क को हराएं (अल्फा जनरेट करें)\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eबेंचमार्क रिटर्न को दोहराएं\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eलागत\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eअधिक (प्लान और फंड साइज़ के आधार पर ≈ 0.5-2.1% बेस एक्सपेंस रेशियो)\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eकम (≈ 0.1-0.5 % एक्सपेंस रेशियो)\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eजोखिम\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eउच्च (मैनेजर स्किल पर निर्भर करता है)\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eकेवल मार्केट रिस्क (कोई फंड नहीं ‐ मैनेजर चयन रिस्क)\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eपारदर्शिता\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eमध्यम (रणनीति प्रकटीकरण पर निर्भर करता है)\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eउच्च (index घटक सार्वजनिक हैं)\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eपरफॉर्मेंस\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eआउटपरफॉर्म या अंडरपरफॉर्म कर सकता है\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eआमतौर पर बेंचमार्क से थोड़ा कम (ट्रैकिंग डिफरेंस)\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eउदाहरण\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eवैल्यू फंड पिकिंग अंडरवैल्यूड बैंक\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eनिफ्टी 50 इंडेक्स फंड\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003c/tbody\u003e\u003c/table\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\u003cdiv id=\u0027text_slider_slide02\u0027 class=\u0027sa_hover_container\u0027 data-hash=\u0027The-Evolution-of-Mutual-Funds\u0027 style=\u0027padding:4.9% 5%; margin:0px 0%; background-color:rgb(255, 255, 255); min-height:405px; \u0027\u003e\u003ch2\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003e16.2 \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eम्यूचुअल फंड का विकास\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/h2\u003e\u003cp\u003e\u003cimg decoding=\u0022async\u0022 class=\u0022aligncenter wp-image-77969 size-full\u0022 src=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/The-Evolution-of-Mutual-Funds.png\u0022 alt=\u0022The Evolution of Mutual Funds\u0022 width=\u00221080\u0022 height=\u00221080\u0022 srcset=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/The-Evolution-of-Mutual-Funds.png 1080w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/The-Evolution-of-Mutual-Funds-300x300.png 300w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/The-Evolution-of-Mutual-Funds-1024x1024.png 1024w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/The-Evolution-of-Mutual-Funds-150x150.png 150w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/The-Evolution-of-Mutual-Funds-768x768.png 768w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/The-Evolution-of-Mutual-Funds-50x50.png 50w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/The-Evolution-of-Mutual-Funds-100x100.png 100w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/The-Evolution-of-Mutual-Funds-96x96.png 96w\u0022 sizes=\u0022(max-width: 1080px) 100vw, 1080px\u0022 /\u003e\u003c/p\u003e\u003cp\u003eम्यूचुअल फंड का एक आकर्षक इतिहास है जो फाइनेंशियल मार्केट के विकास को दर्शाता है. सबसे पहले एकत्रित इन्वेस्टमेंट साधन 18वीं सदी के यूरोप में, विशेष रूप से नीदरलैंड में, प्रदर्शित हुए, जहां व्यापारियों ने कई उद्यमों में रिस्क फैलाने के लिए विविध ट्रस्ट बनाए. 19वीं सदी के अंत तक, UK और US में समान संरचनाएं उभरीं, जो सामान्य निवेशकों को प्रोफेशनल मैनेजमेंट तक पहुंच प्रदान करती हैं.\u003c/p\u003e\u003cp\u003eआधुनिक म्यूचुअल फंड उद्योग ने अमेरिका में 1920 के दशक में शुरुआत की, मैसाचुसेट्स इन्वेस्टर्स ट्रस्ट (1924) को अक्सर पहले ओपन-एंडेड म्यूचुअल फंड के रूप में उल्लेख किया गया. \u0022ओपनेंडेड\u0022 की अवधारणा का मतलब है कि निवेशक किसी भी समय नेट एसेट वैल्यू (एनएवी) पर यूनिट खरीद या रिडीम कर सकते हैं, जबकि क्लोज़्ड फंड स्टॉक की तरह ट्रेड किए जाते हैं. दशकों से, US इन्वेस्टमेंट कंपनी अधिनियम 1940 और 1993 और 1996 के भारत के SEBI (म्यूचुअल फंड) विनियम (अब SEBI (म्यूचुअल फंड) विनियम, 2026 द्वारा प्रतिस्थापित) जैसे नियामक ढांचे ने इन्वेस्टर की सुरक्षा और पारदर्शिता को आकार दिया.\u003c/p\u003e\u003cp\u003eआज, म्यूचुअल फंड वैश्विक स्तर पर एक मल्टी-ट्रिलियन डॉलर इंडस्ट्री बनाते हैं, जो इक्विटी और डेट फंड से लेकर हाइब्रिड्स, ETF और थीमैटिक स्ट्रेटजी तक सब कुछ प्रदान करते हैं. उनका विकास व्यापक आर्थिक परिवर्तनों को दर्शाता है: वैश्विकरण, प्रौद्योगिकी और वित्त का लोकतांत्रिककरण.\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eटेबल: म्यूचुअल फंड हिस्ट्री में मुख्य माइलस्टोन\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003ctable\u003e\u003ctbody\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eवर्ष\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eदेश\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eइवेंट\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003e1774\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eनीदरलैंड्स\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eपहला पूल्ड इन्वेस्टमेंट ट्रस्ट\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003e1924\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eयूएसए\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eमैसाचुसेट्स इन्वेस्टर्स ट्रस्ट लॉन्च\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003e1940\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eयूएसए\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eइन्वेस्टमेंट कंपनी अधिनियम की स्थापना\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003e1963\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eभारत\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eयूनिट ट्रस्ट ऑफ इंडिया की स्थापना\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003e1993\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eभारत\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eSEBI (म्यूचुअल फंड) विनियम पेश किए गए; प्राइवेट AMC की अनुमति है\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003e2000s\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eवैश्विक\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eईटीएफ में वृद्धि और पैसिव निवेश\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003c/tbody\u003e\u003c/table\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\u003cdiv id=\u0027text_slider_slide03\u0027 class=\u0027sa_hover_container\u0027 data-hash=\u0027Growth-of-the-Industry-in-India\u0027 style=\u0027padding:4.9% 5%; margin:0px 0%; background-color:rgb(255, 255, 255); min-height:405px; \u0027\u003e\u003ch2 style=\u0022text-align: left\u0022\u003e\u003cstrong\u003e16.3\u003c/strong\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003e भारत में उद्योग का विकास\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/h2\u003e\u003cp\u003e\u003cimg decoding=\u0022async\u0022 class=\u0022aligncenter wp-image-77970 size-full\u0022 src=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Growth-of-the-Industry-in-India.png\u0022 alt=\u0022Growth of the Industry in India\u0022 width=\u00221080\u0022 height=\u00221080\u0022 srcset=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Growth-of-the-Industry-in-India.png 1080w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Growth-of-the-Industry-in-India-300x300.png 300w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Growth-of-the-Industry-in-India-1024x1024.png 1024w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Growth-of-the-Industry-in-India-150x150.png 150w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Growth-of-the-Industry-in-India-768x768.png 768w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Growth-of-the-Industry-in-India-50x50.png 50w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Growth-of-the-Industry-in-India-100x100.png 100w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Growth-of-the-Industry-in-India-96x96.png 96w\u0022 sizes=\u0022(max-width: 1080px) 100vw, 1080px\u0022 /\u003e\u003c/p\u003e\u003cp\u003eभारत की म्यूचुअल फंड यात्रा 1963 में यूनिट ट्रस्ट ऑफ इंडिया (UTI) से शुरू हुई, जिसने दशकों से मार्केट पर प्रभुत्व स्थापित किया. सार्वजनिक क्षेत्र के बैंकों और बीमाकर्ताओं को 1987 से म्यूचुअल फंड लॉन्च करने की अनुमति दी गई (SBI म्यूचुअल फंड पहला नॉन ‐ UTI फंड था), और 1993 में उदारीकरण ने इस क्षेत्र को घरेलू और विदेशी दोनों निजी कंपनियों के लिए खोला. 2000 के दशक तक, एच डी एफ सी, ICICI प्रूडेंशियल और SBI म्यूचुअल फंड जैसी कंपनियां घरेलू नाम बन गईं.\u003c/p\u003e\u003cp\u003eउद्योग की वृद्धि मध्यम ‐ वर्ग की आय में वृद्धि, जागरूकता अभियान और इक्विटी लिंक्ड सेविंग स्कीम (ELSS) के लिए टैक्स इंसेंटिव के कारण हुई, जो पहले इनकम ‐ टैक्स एक्ट, 1961 के सेक्शन 80C के तहत और 1 अप्रैल 2026 से इनकम ‐ टैक्स एक्ट, 2025 के सेक्शन 123 के तहत हुई थी (कटौती केवल पुरानी टैक्स व्यवस्था का विकल्प चुनने वाले लोगों के लिए उपलब्ध है). सिस्टमेटिक इन्वेस्टमेंट प्लान (SIP) की शुरुआत ने रिटेल भागीदारी में क्रांति ला दी, जिससे निवेशक मासिक रूप से छोटी राशि का योगदान कर सकते हैं.\u003c/p\u003e\u003cp\u003eसितंबर 2026 तक, भारत का म्यूचुअल फंड इंडस्ट्री एसेट अंडर मैनेजमेंट (एयूएम) लगभग ₹82.6 लाख करोड़ (₹82.6 ट्रिलियन) था, जिसमें मासिक SIP प्रवाह लगभग ₹32,490 करोड़ के रिकॉर्ड में था. इक्विटी फंड, डेट फंड और हाइब्रिड फंड विभिन्न आवश्यकताओं को पूरा करते हैं. टेक्नोलॉजी ने मोबाइल ऐप और डिजिटल KYC के साथ अपनाए जाने की प्रक्रिया को और तेज़ कर दिया है, जिससे निवेश आसान हो गया है.\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\u003cdiv id=\u0027text_slider_slide04\u0027 class=\u0027sa_hover_container\u0027 data-hash=\u0027Regulatory-Framework\u0027 style=\u0027padding:4.9% 5%; margin:0px 0%; background-color:rgb(255, 255, 255); min-height:405px; \u0027\u003e\u003ch2 style=\u0022text-align: left\u0022\u003e\u003cstrong\u003e16.4. \u003c/strong\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eनियामक फ्रेमवर्क\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/h2\u003e\u003cp\u003e\u003cimg loading=\u0022lazy\u0022 decoding=\u0022async\u0022 class=\u0022aligncenter wp-image-77971 size-full\u0022 src=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Regulatory-Framework.png\u0022 alt=\u0022Regulatory Framework\u0022 width=\u00221080\u0022 height=\u00221080\u0022 srcset=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Regulatory-Framework.png 1080w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Regulatory-Framework-300x300.png 300w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Regulatory-Framework-1024x1024.png 1024w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Regulatory-Framework-150x150.png 150w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Regulatory-Framework-768x768.png 768w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Regulatory-Framework-50x50.png 50w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Regulatory-Framework-100x100.png 100w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Regulatory-Framework-96x96.png 96w\u0022 sizes=\u0022(max-width: 1080px) 100vw, 1080px\u0022 /\u003e\u003c/p\u003e\u003cp\u003eम्यूचुअल फंड निवेशकों की सुरक्षा के लिए सख्त नियमों के तहत काम करते हैं. भारत में, सिक्योरिटीज़ एंड एक्सचेंज बोर्ड ऑफ इंडिया (SEBI) डिस्क्लोज़र, रिस्क मैनेजमेंट और फंड वर्गीकरण पर नियम निर्धारित करता है. वैश्विक स्तर पर, समान निकाय मौजूद हैं: US में एसईसी, UK में एफसीए.\u003c/p\u003e\u003cp\u003eप्रमुख नियमों में शामिल हैं:\u003c/p\u003e\u003cul\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eपारदर्शिता: \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eफंड को नियमित रूप से पोर्टफोलियो होल्डिंग का खुलासा करना चाहिए.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eवर्गीकरण: \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eइक्विटी, डेट, हाइब्रिड, लाइफ साइकिल और अन्य स्कीम (index फंड, ETF, फंड ऑफ फंड) स्पष्ट रूप से परिभाषित हैं. SEBI के 2017 वर्गीकरण ढांचे को फरवरी 2026 में संशोधित किया गया था: सॉल्यूशन ‐ ओरिएंटेड कैटेगरी (रिटायरमेंट और चिल्ड्रन फंड) बंद कर दिया गया, लाइफ साइकिल फंड जोड़े गए, सेक्टोरल और थीमेटिक फंड अलग-अलग स्कीम प्रकार बन गए, और index फंड और ETF को अपने एसेट का कम से कम 95% index की सिक्योरिटीज़ में रखना चाहिए.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eएक्सपेंस रेशियो कैप्स:  \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eSEBI लिमिट करता है कि AMC कितना चार्ज ले सकते हैं. 1 अप्रैल 2026 से, कैप \u0027बेस एक्सपेंस रेशियो\u0027 पर लागू होता है, जिसमें GST और STT जैसे वैधानिक शुल्क अलग से प्रकट किए जाते हैं.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eइन्वेस्टर प्रोटेक्शन: \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eगलत बिक्री, विज्ञापन और शिकायत निवारण के नियम.\u003c/li\u003e\u003c/ul\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eटेबल: नियामक तुलना\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003ctable\u003e\u003ctbody\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eपहलू\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eइंडिया (सेबी)\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eयूएसए (एसईसी)\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eएक्सपेंस रेशियो कैप\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eहाँ\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eकोई सख्त कैप नहीं\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eपोर्टफोलियो डिस्क्लोज़र\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eमासिक (डेब्ट स्कीम के लिए पाक्षिक)\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eतिमाही\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eफंड वर्गीकरण\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eमानकीकृत\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eलचीला\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eइन्वेस्टर की शिकायत\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eस्कोर और स्मार्ट ODR प्लेटफॉर्म\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eएसईसी शिकायत प्रणाली\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003c/tbody\u003e\u003c/table\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\u003cdiv id=\u0027text_slider_slide05\u0027 class=\u0027sa_hover_container\u0027 data-hash=\u0027Types-of-Mutual-Funds\u0027 style=\u0027padding:4.9% 5%; margin:0px 0%; background-color:rgb(255, 255, 255); min-height:405px; \u0027\u003e\u003ch2 style=\u0022text-align: left\u0022\u003e16.5 \u003cstrong\u003e\u003cb\u003eम्यूचुअल फंड के प्रकार\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/h2\u003e\u003cp\u003e\u003cimg loading=\u0022lazy\u0022 decoding=\u0022async\u0022 class=\u0022aligncenter wp-image-77972 size-full\u0022 src=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Types-of-Mutual-Funds.png\u0022 alt=\u0022Types of Mutual Funds\u0022 width=\u00221080\u0022 height=\u00221080\u0022 srcset=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Types-of-Mutual-Funds.png 1080w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Types-of-Mutual-Funds-300x300.png 300w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Types-of-Mutual-Funds-1024x1024.png 1024w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Types-of-Mutual-Funds-150x150.png 150w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Types-of-Mutual-Funds-768x768.png 768w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Types-of-Mutual-Funds-50x50.png 50w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Types-of-Mutual-Funds-100x100.png 100w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Types-of-Mutual-Funds-96x96.png 96w\u0022 sizes=\u0022(max-width: 1080px) 100vw, 1080px\u0022 /\u003e\u003c/p\u003e\u003cp\u003eम्यूचुअल फंड को कई तरीकों से वर्गीकृत किया जा सकता है:\u003c/p\u003e\u003cul\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eइक्विटी फंड: \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eस्टॉक में निवेश करें; उच्च जोखिम, उच्च रिटर्न क्षमता.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eडेट फंड: \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eबॉन्ड में निवेश करें; कम जोखिम, स्थिर आय.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eहाइब्रिड फंड: \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eइक्विटी और डेट का मिश्रण.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eइंडेक्स फंड/ईटीएफ: \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eपैसिव फंड ट्रैकिंग बेंचमार्क.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eसेक्टर/थीमैटिक फंड: \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eIT, फार्मा या ESG जैसे उद्योगों पर केंद्रित.\u003c/li\u003e\u003c/ul\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eटेबल: फंड के प्रकार और रिस्क प्रोफाइल\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003ctable\u003e\u003ctbody\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eफंड का प्रकार\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eउदाहरण\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eजोखिम\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eवापसी की क्षमता\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eइक्विटी\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eलार्ज कैप फंड\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eउच्च\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eउच्च\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eकर्ज़\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eलिक्विड फंड\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eकम\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eकम\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eहाइब्रिड\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eसंतुलित लाभ\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eमध्यम\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eमध्यम\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eइंडेक्स\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eनिफ्टी 50 इंडेक्स फंड\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eमार्केट रिस्क\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eबेंचमार्क रिटर्न\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eसेक्टर\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eफार्मा फंड\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eकंसंट्रेटेड रिस्क\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eपरिवर्तनीय\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003c/tbody\u003e\u003c/table\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\u003cdiv id=\u0027text_slider_slide06\u0027 class=\u0027sa_hover_container\u0027 data-hash=\u0027Role-of-Fund-Managers\u0027 style=\u0027padding:4.9% 5%; margin:0px 0%; background-color:rgb(255, 255, 255); min-height:405px; \u0027\u003e\u003ch2 style=\u0022text-align: left\u0022\u003e\u003cstrong\u003e16.6 \u003c/strong\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eफंड मैनेजर की भूमिका\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/h2\u003e\u003cp\u003e\u003cimg loading=\u0022lazy\u0022 decoding=\u0022async\u0022 class=\u0022aligncenter wp-image-77973 size-full\u0022 src=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Role-of-Fund-Managers.png\u0022 alt=\u0022Role of Fund Managers\u0022 width=\u00221080\u0022 height=\u00221080\u0022 srcset=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Role-of-Fund-Managers.png 1080w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Role-of-Fund-Managers-300x300.png 300w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Role-of-Fund-Managers-1024x1024.png 1024w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Role-of-Fund-Managers-150x150.png 150w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Role-of-Fund-Managers-768x768.png 768w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Role-of-Fund-Managers-50x50.png 50w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Role-of-Fund-Managers-100x100.png 100w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Role-of-Fund-Managers-96x96.png 96w\u0022 sizes=\u0022(max-width: 1080px) 100vw, 1080px\u0022 /\u003e\u003c/p\u003e\u003cp\u003eफंड मैनेजर ऐक्टिव फंड के आर्किटेक्ट हैं. उनकी भूमिका में शामिल हैं:\u003c/p\u003e\u003cul\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eस्टॉक का चयन: \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eअंडरवैल्यूड या हाई ग्रोथ कंपनियों की पहचान करना.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eएसेट एलोकेशन: \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eइक्विटी, डेट और कैश को बैलेंस करना.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eजोखिम प्रबंधन: \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eबाजार में गिरावट के खिलाफ बचाव.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eपरफॉर्मेंस मॉनिटरिंग: \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eसुनिश्चित करना कि रिटर्न उद्देश्यों के अनुरूप हो.\u003c/li\u003e\u003c/ul\u003e\u003cp\u003eउदाहरण के लिए, वैल्यू फंड चलाने वाला मैनेजर रिकवरी चरण के दौरान PSU बैंकों को ओवरवेट कर सकता है, जबकि ग्रोथ मैनेजर तेजी से बढ़ती ‐ टेक्नोलॉजी कंपनियों पर ध्यान केंद्रित कर सकता है. उनके निर्णय सीधे अल्फा जनरेशन को प्रभावित करते हैं.\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\u003cdiv id=\u0027text_slider_slide07\u0027 class=\u0027sa_hover_container\u0027 data-hash=\u0027Costs-and-Expense-Ratios\u0027 style=\u0027padding:4.9% 5%; margin:0px 0%; background-color:rgb(255, 255, 255); min-height:405px; \u0027\u003e\u003ch2 style=\u0022text-align: left\u0022\u003e\u003cstrong\u003e16.7 \u003c/strong\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eलागत और व्यय अनुपात\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/h2\u003e\u003cp\u003e\u003cimg loading=\u0022lazy\u0022 decoding=\u0022async\u0022 class=\u0022aligncenter wp-image-77974 size-full\u0022 src=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Costs-and-Expense-Ratio.png\u0022 alt=\u0022Costs and Expense Ratio\u0022 width=\u00221080\u0022 height=\u00221080\u0022 srcset=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Costs-and-Expense-Ratio.png 1080w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Costs-and-Expense-Ratio-300x300.png 300w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Costs-and-Expense-Ratio-1024x1024.png 1024w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Costs-and-Expense-Ratio-150x150.png 150w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Costs-and-Expense-Ratio-768x768.png 768w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Costs-and-Expense-Ratio-50x50.png 50w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Costs-and-Expense-Ratio-100x100.png 100w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Costs-and-Expense-Ratio-96x96.png 96w\u0022 sizes=\u0022(max-width: 1080px) 100vw, 1080px\u0022 /\u003e\u003c/p\u003e\u003cp\u003eप्रत्येक म्यूचुअल फंड में लागत-मैनेजमेंट फीस, प्रशासनिक खर्च और डिस्ट्रीब्यूशन शुल्क होते हैं. इन्हें इस रूप में व्यक्त किया जाता है \u003cstrong\u003e\u003cb\u003eएक्सपेंस रेशियो\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e.\u003c/p\u003e\u003cul\u003e\u003cli\u003e\u003cstrong\u003eऐक्टिव फंड:\u003c/strong\u003e GST और अन्य वैधानिक शुल्क को छोड़कर वार्षिक रूप से लगभग 0.5-1% (डायरेक्ट प्लान) से 1.5-2.1% (रेगुलर प्लान), जो अप्रैल 2026 से अलग से लिया गया है.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cstrong\u003eपैसिव फंड:\u003c/strong\u003e लगभग 0.1-0.5%.\u003c/li\u003e\u003c/ul\u003e\u003cp\u003eदशकों के दौरान, यहां तक कि छोटे अंतर भी महत्वपूर्ण रूप से बढ़ते हैं. उदाहरण के लिए, 2% एक्सपेंस रेशियो के साथ 12% रिटर्न पर 20 वर्षों के लिए ₹10 लाख का इन्वेस्टमेंट 0.2% एक्सपेंस रेशियो के साथ समान इन्वेस्टमेंट से बहुत कम होता है: लगभग ₹67 लाख (नेट रिटर्न पर 10%) बनाम लगभग ₹93 लाख (11.8% पर), लगभग ₹26 लाख का अंतर.\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\u003cdiv id=\u0027text_slider_slide08\u0027 class=\u0027sa_hover_container\u0027 data-hash=\u0027Investor-Perspective\u0027 style=\u0027padding:4.9% 5%; margin:0px 0%; background-color:rgb(255, 255, 255); min-height:405px; \u0027\u003e\u003ch2 style=\u0022text-align: left\u0022\u003e\u003cstrong\u003e16.8 \u003c/strong\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eइन्वेस्टर का दृष्टिकोण\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/h2\u003e\u003cp\u003e\u003cimg loading=\u0022lazy\u0022 decoding=\u0022async\u0022 class=\u0022aligncenter wp-image-77975 size-full\u0022 src=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Investor-Perspective.png\u0022 alt=\u0022Investor Perspective\u0022 width=\u00221080\u0022 height=\u00221080\u0022 srcset=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Investor-Perspective.png 1080w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Investor-Perspective-300x300.png 300w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Investor-Perspective-1024x1024.png 1024w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Investor-Perspective-150x150.png 150w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Investor-Perspective-768x768.png 768w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Investor-Perspective-50x50.png 50w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Investor-Perspective-100x100.png 100w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Investor-Perspective-96x96.png 96w\u0022 sizes=\u0022(max-width: 1080px) 100vw, 1080px\u0022 /\u003e\u003c/p\u003e\u003cp\u003eइन्वेस्टर के दृष्टिकोण से, ऐक्टिव और पैसिव फंड के बीच विकल्प इस पर निर्भर करता है:\u003c/p\u003e\u003cul\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eजोखिम लेने की क्षमता:\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eआक्रामक निवेशक ऐक्टिव फंड को पसंद कर सकते हैं.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eलागत संवेदनशीलता:\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eपैसिव फंड किफायती निवेशकों के लिए उपयुक्त हैं.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eमार्केट की दक्षता में विश्वास:\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eअगर आपको लगता है कि मार्केट कुशल हैं, तो पैसिव बेहतर है.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eटाइम हॉरिजन:\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eलॉन्ग टर्म निवेशक अक्सर इंडेक्स फंड में एसआईपी से लाभ उठाते हैं.\u003c/li\u003e\u003c/ul\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eटेबल: इन्वेस्टर प्रोफाइल और उपयुक्त फंड\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003ctable\u003e\u003ctbody\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eइन्वेस्टर का प्रकार\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eउपयुक्त फंड\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eरूढ़िवादी\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eडेट/लिक्विड फंड\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eमध्यम\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eहाइब्रिड फंड\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eआक्रामक\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eऐक्टिव इक्विटी फंड\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eलागत-चेतन\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eइंडेक्स फंड\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eथीमेटिक सोलिएवर\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eसेक्टर फंड\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003c/tbody\u003e\u003c/table\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\u003c/div\u003e\u003c/div\u003e\u003cscript type=\u0027text/javascript\u0027\u003ejQuery(document).ready(function()  {jQuery(\u0027#text_slider\u0027).owlCarousel({items  :  1,smartSpeed  :  400,autoplay  :  false,autoplayHoverPause  :  false,smartSpeed  :  400,fluidSpeed  :  400,autoplaySpeed  :  400,navSpeed  :  400,dotsSpeed  :  400,dotsEach  :  1,loop  :  false,nav  :  true,navText  :  [\u0027Previous\u0027,\u0027Next\u0027],dots  :  true,responsiveRefreshRate  :  200,slideBy  :  1,mergeFit  :  true,autoHeight  :  true,mouseDrag  :  false,touchDrag  :  true});jQuery(\u0027#text_slider\u0027).css(\u0027visibility\u0027, \u0027visible\u0027);var  owl_goto  =  jQuery(\u0027#text_slider\u0027);jQuery(\u0027.text_slider_goto1\u0027).click(function(event){owl_goto.trigger(\u0027to.owl.carousel\u0027,  0);});jQuery(\u0027.text_slider_goto2\u0027).click(function(event){owl_goto.trigger(\u0027to.owl.carousel\u0027,  1);});jQuery(\u0027.text_slider_goto3\u0027).click(function(event){owl_goto.trigger(\u0027to.owl.carousel\u0027,  2);});jQuery(\u0027.text_slider_goto4\u0027).click(function(event){owl_goto.trigger(\u0027to.owl.carousel\u0027,  3);});jQuery(\u0027.text_slider_goto5\u0027).click(function(event){owl_goto.trigger(\u0027to.owl.carousel\u0027,  4);});jQuery(\u0027.text_slider_goto6\u0027).click(function(event){owl_goto.trigger(\u0027to.owl.carousel\u0027,  5);});jQuery(\u0027.text_slider_goto7\u0027).click(function(event){owl_goto.trigger(\u0027to.owl.carousel\u0027,  6);});jQuery(\u0027.text_slider_goto8\u0027).click(function(event){owl_goto.trigger(\u0027to.owl.carousel\u0027,  7);});var  resize_77908  =  jQuery(\u0027.owl-carousel\u0027);resize_77908.on(\u0027initialized.owl.carousel\u0027,  function(e)  {if  (typeof(Event)  === \u0027function\u0027)  {window.dispatchEvent(new  Event(\u0027resize\u0027));}  else  {var  evt  =  window.document.createEvent(\u0027UIEvents\u0027);evt.initUIEvent(\u0027resize\u0027,  true,  false,  window,  0);window.dispatchEvent(evt);}});});\u003c/script\u003e\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\u003cdiv id=\u0022slides-tab\u0022 class=\u0022clearfix eael-tab-content-item \u0022 data-title-link=\u0022slides-tab\u0022\u003e\u003cp\u003e\u003cdiv class=\u0027white\u0027 style=\u0027background:rgb(255, 255, 255); border:solid 0px rgb(255, 255, 255); border-radius:0px; padding:0px 0px 0px 1px;\u0027\u003e\u003cdiv id=\u0027text_slider\u0027 class=\u0027owl-carousel sa_owl_theme owl-pagination-true\u0027 data-slider-id=\u0027text_slider\u0027 style=\u0027visibility: visible;visibility:visible;\u0027\u003e\u003cdiv id=\u0027text_slider_slide01\u0027 class=\u0027sa_hover_container\u0027 data-hash=\u0027Deep-Dive-into-Active-vs-Passive-Mutual-Funds\u0027 style=\u0027padding:4.9% 5%; margin:0px 0%; background-color:rgb(255, 255, 255); min-height:405px; \u0027\u003e\u003ch2 style=\u0022text-align: left\u0022\u003e\u003cstrong\u003e16.1 \u003c/strong\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eऐक्टिव बनाम पैसिव म्यूचुअल फंड के बारे में जानें\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/h2\u003e\u003cp\u003e\u003cimg fetchpriority=\u0022high\u0022 decoding=\u0022async\u0022 class=\u0022aligncenter wp-image-77968 size-full\u0022 src=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Active-vs-Passive-Funds-1.png\u0022 alt=\u0022Active vs Passive Funds\u0022 width=\u00221080\u0022 height=\u00221080\u0022 srcset=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Active-vs-Passive-Funds-1.png 1080w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Active-vs-Passive-Funds-1-300x300.png 300w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Active-vs-Passive-Funds-1-1024x1024.png 1024w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Active-vs-Passive-Funds-1-150x150.png 150w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Active-vs-Passive-Funds-1-768x768.png 768w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Active-vs-Passive-Funds-1-50x50.png 50w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Active-vs-Passive-Funds-1-100x100.png 100w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Active-vs-Passive-Funds-1-96x96.png 96w\u0022 sizes=\u0022(max-width: 1080px) 100vw, 1080px\u0022 /\u003e\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003eजब हम म्यूचुअल फंड के बारे में बात करते हैं, तो ऐक्टिव और पैसिव मैनेजमेंट के बीच अंतर निवेश करने की सबसे बुनियादी अवधारणाओं में से एक है. इस अंतर को समझना महत्वपूर्ण है क्योंकि यह आपके रिस्क को सीधे प्रभावित करता है, आपको होने वाली लागत और आपके द्वारा अपेक्षित रिटर्न को प्रभावित करता है. आइए वास्तविक दुनिया के उदाहरणों, संरचित तुलनाओं और विश्लेषणात्मक अंतर्दृष्टि के साथ दोनों दृष्टिकोणों को गहराई से देखें.\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eऐक्टिव म्यूचुअल फंड - अल्फा की तलाश\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003cp\u003eऐक्टिव म्यूचुअल फंड अनिवार्य रूप से एक फंड है जहां मैनेजर केवल मैचिंग मार्केट से संतुष्ट नहीं है. इसके बजाय, लक्ष्य बेंचमार्क को पछाड़ना है. फंड की कैटेगरी के आधार पर बेंचमार्क निफ्टी 50, एस एंड पी 500, या एमएससीआई इमर्जिंग मार्केट्स इंडेक्स जैसे इंडेक्स हो सकता है. बेंचमार्क पर उत्पन्न अतिरिक्त रिटर्न को अल्फा कहा जाता है.\u003c/p\u003e\u003cp\u003eऐक्टिव मैनेजर विभिन्न प्रकार की रणनीतियों का उपयोग करते हैं. कुछ लोग वैल्यू इन्वेस्टिंग पर ध्यान केंद्रित करते हैं, जो उन कंपनियों की पहचान करते हैं जो उनकी वास्तविक कीमत से कम होती हैं. उदाहरण के लिए, 2008 के फाइनेंशियल संकट के दौरान, कई बैंक अपनी बुक वैल्यू के एक अंश पर ट्रेडिंग कर रहे थे. एक वैल्यू-ओरिएंटेड मैनेजर, जिसने उस समय मजबूत बैंक चुने थे, ने सेक्टर रिकवर होने के बाद महत्वपूर्ण अल्फा जनरेट किया होगा. दूसरी ओर, ग्रोथ इन्वेस्टिंग तेजी से विस्तार करने के लिए मुनाफे को फिर से इन्वेस्ट करने वाली कंपनियों पर नज़र डालती है. 2000 के दशक की शुरुआत में Amazon के बारे में सोचें-कम लाभ के बावजूद, इसकी रीइन्वेस्टमेंट रणनीति ने तेजी से वृद्धि को बढ़ावा दिया, जिससे निवेशकों को लाभ हुआ, जो अपने लॉन्ग-टर्म ट्रैजेक्टरी में विश्वास करते हैं.\u003c/p\u003e\u003cp\u003eऐक्टिव फंड सेक्टर रोटेशन, मोमेंटम स्ट्रेटेजी, कंट्रेरियन बेट्स और मैक्रोइकोनॉमिक पूर्वानुमान का भी उपयोग करते हैं. उदाहरण के लिए, इंटरेस्ट दरों में वृद्धि का अनुमान लगाने वाला एक मैनेजर फाइनेंशियल पर अधिक भार डाल सकता है और रियल एस्टेट को कम कर सकता है. कौशल अवसर प्राप्त करने के लिए बेंचमार्क से सूचित विचलन करने में निहित है.\u003c/p\u003e\u003cp\u003eहालांकि, ऐक्टिव मैनेजमेंट में उच्च लागत (एक्सपेंस रेशियो, रिसर्च, ट्रेडिंग फीस) और उच्च जोखिम शामिल होते हैं. हर मैनेजर अल्फा को लगातार बनाने में सफल नहीं होता है. वास्तव में, अध्ययनों से पता चलता है कि लंबी अवधि में, अधिकांश ऐक्टिव फंड लागत के बाद अपने बेंचमार्क को कम करते हैं. इससे फंड मैनेजर का विकल्प महत्वपूर्ण हो जाता है.\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003eपैसिव म्यूचुअल फंड - इंडेक्स ट्रैकिंग की सरलता\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003cp\u003eएक पैसिव फंड, जिसे अक्सर एक \u003cstrong\u003eइंडेक्स फंड,\u003c/strong\u003e एक बहुत अलग दृष्टिकोण अपनाता है. मार्केट को मात देने की कोशिश करने के बजाय, इसका उद्देश्य बेंचमार्क को मिरर करना है. अगर आप निफ्टी 50 index फंड में इन्वेस्ट करते हैं, तो पोर्टफोलियो में index के समान अनुपात में समान 50 कंपनियां होंगी. इसका उद्देश्य आउटपरफॉर्म करना नहीं है, बल्कि इसे दोहराना है.\u003c/p\u003e\u003cp\u003eयहां लाभ कम लागत है. क्योंकि महंगी रिसर्च टीमों या बार-बार ट्रेडिंग की आवश्यकता नहीं है, इसलिए एक्सपेंस रेशियो न्यूनतम होते हैं. उदाहरण के लिए, जबकि भारत में एक ऐक्टिव इक्विटी फंड अपने रेगुलर प्लान में लगभग 1.5-2% चार्ज कर सकता है (इसके डायरेक्ट प्लान में लगभग 0.5-1%), निफ्टी 50 इंडेक्स फंड का डायरेक्ट प्लान 0.1-0.2% तक चार्ज कर सकता है. दशकों के दौरान, लागत में यह अंतर महत्वपूर्ण रूप से बढ़ता है.\u003c/p\u003e\u003cp\u003eपैसिव फंड पारदर्शिता और पूर्वानुमान भी प्रदान करते हैं. आप जानते हैं कि आप क्या निवेश कर रहे हैं- इंडेक्स घटक. अगर निफ्टी 50 एक वर्ष में 12% डिलीवर करता है, तो आपका फंड लगभग 12%, माइनस कॉस्ट और एक छोटी ट्रैकिंग एरर डिलीवर करेगा. इस बारे में कोई अनिश्चितता नहीं है कि मैनेजर की रणनीति सफल होगी या विफल होगी.\u003c/p\u003e\u003cp\u003eनुकसान यह है कि आप कभी भी मार्केट को हरा नहीं पाएंगे. लागत और ट्रैकिंग एरर के कारण आपका रिटर्न लगभग हमेशा ट्रेल इंडेक्स थोड़ा होगा. लेकिन कई निवेशकों के लिए, विशेष रूप से उन लोगों के लिए जो मानते हैं कि मार्केट कुशल हैं, यह ट्रेड-ऑफ स्वीकार्य है. वास्तव में, महान इन्वेस्टर वॉरेन बफेट ने अक्सर अधिकांश व्यक्तियों के लिए कम ‐ कॉस्ट index फंड की सलाह दी है, और तर्क दिया है कि वे समय के साथ अधिकांश एक्टिव मैनेजरों से बेहतर प्रदर्शन करते हैं.\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eतुलनात्मक विश्लेषण\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003ctable\u003e\u003ctbody\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eपहलू\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eऐक्टिव फंड\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eपैसिव फंड\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eउद्देश्य\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eबेंचमार्क को हराएं (अल्फा जनरेट करें)\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eबेंचमार्क रिटर्न को दोहराएं\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eलागत\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eअधिक (प्लान और फंड साइज़ के आधार पर ≈ 0.5-2.1% बेस एक्सपेंस रेशियो)\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eकम (≈ 0.1-0.5 % एक्सपेंस रेशियो)\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eजोखिम\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eउच्च (मैनेजर स्किल पर निर्भर करता है)\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eकेवल मार्केट रिस्क (कोई फंड नहीं ‐ मैनेजर चयन रिस्क)\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eपारदर्शिता\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eमध्यम (रणनीति प्रकटीकरण पर निर्भर करता है)\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eउच्च (index घटक सार्वजनिक हैं)\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eपरफॉर्मेंस\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eआउटपरफॉर्म या अंडरपरफॉर्म कर सकता है\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eआमतौर पर बेंचमार्क से थोड़ा कम (ट्रैकिंग डिफरेंस)\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eउदाहरण\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eवैल्यू फंड पिकिंग अंडरवैल्यूड बैंक\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eनिफ्टी 50 इंडेक्स फंड\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003c/tbody\u003e\u003c/table\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\u003cdiv id=\u0027text_slider_slide02\u0027 class=\u0027sa_hover_container\u0027 data-hash=\u0027The-Evolution-of-Mutual-Funds\u0027 style=\u0027padding:4.9% 5%; margin:0px 0%; background-color:rgb(255, 255, 255); min-height:405px; \u0027\u003e\u003ch2\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003e16.2 \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eम्यूचुअल फंड का विकास\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/h2\u003e\u003cp\u003e\u003cimg decoding=\u0022async\u0022 class=\u0022aligncenter wp-image-77969 size-full\u0022 src=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/The-Evolution-of-Mutual-Funds.png\u0022 alt=\u0022The Evolution of Mutual Funds\u0022 width=\u00221080\u0022 height=\u00221080\u0022 srcset=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/The-Evolution-of-Mutual-Funds.png 1080w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/The-Evolution-of-Mutual-Funds-300x300.png 300w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/The-Evolution-of-Mutual-Funds-1024x1024.png 1024w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/The-Evolution-of-Mutual-Funds-150x150.png 150w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/The-Evolution-of-Mutual-Funds-768x768.png 768w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/The-Evolution-of-Mutual-Funds-50x50.png 50w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/The-Evolution-of-Mutual-Funds-100x100.png 100w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/The-Evolution-of-Mutual-Funds-96x96.png 96w\u0022 sizes=\u0022(max-width: 1080px) 100vw, 1080px\u0022 /\u003e\u003c/p\u003e\u003cp\u003eम्यूचुअल फंड का एक आकर्षक इतिहास है जो फाइनेंशियल मार्केट के विकास को दर्शाता है. सबसे पहले एकत्रित इन्वेस्टमेंट साधन 18वीं सदी के यूरोप में, विशेष रूप से नीदरलैंड में, प्रदर्शित हुए, जहां व्यापारियों ने कई उद्यमों में रिस्क फैलाने के लिए विविध ट्रस्ट बनाए. 19वीं सदी के अंत तक, UK और US में समान संरचनाएं उभरीं, जो सामान्य निवेशकों को प्रोफेशनल मैनेजमेंट तक पहुंच प्रदान करती हैं.\u003c/p\u003e\u003cp\u003eआधुनिक म्यूचुअल फंड उद्योग ने अमेरिका में 1920 के दशक में शुरुआत की, मैसाचुसेट्स इन्वेस्टर्स ट्रस्ट (1924) को अक्सर पहले ओपन-एंडेड म्यूचुअल फंड के रूप में उल्लेख किया गया. \u0022ओपनेंडेड\u0022 की अवधारणा का मतलब है कि निवेशक किसी भी समय नेट एसेट वैल्यू (एनएवी) पर यूनिट खरीद या रिडीम कर सकते हैं, जबकि क्लोज़्ड फंड स्टॉक की तरह ट्रेड किए जाते हैं. दशकों से, US इन्वेस्टमेंट कंपनी अधिनियम 1940 और 1993 और 1996 के भारत के SEBI (म्यूचुअल फंड) विनियम (अब SEBI (म्यूचुअल फंड) विनियम, 2026 द्वारा प्रतिस्थापित) जैसे नियामक ढांचे ने इन्वेस्टर की सुरक्षा और पारदर्शिता को आकार दिया.\u003c/p\u003e\u003cp\u003eआज, म्यूचुअल फंड वैश्विक स्तर पर एक मल्टी-ट्रिलियन डॉलर इंडस्ट्री बनाते हैं, जो इक्विटी और डेट फंड से लेकर हाइब्रिड्स, ETF और थीमैटिक स्ट्रेटजी तक सब कुछ प्रदान करते हैं. उनका विकास व्यापक आर्थिक परिवर्तनों को दर्शाता है: वैश्विकरण, प्रौद्योगिकी और वित्त का लोकतांत्रिककरण.\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eटेबल: म्यूचुअल फंड हिस्ट्री में मुख्य माइलस्टोन\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003ctable\u003e\u003ctbody\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eवर्ष\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eदेश\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eइवेंट\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003e1774\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eनीदरलैंड्स\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eपहला पूल्ड इन्वेस्टमेंट ट्रस्ट\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003e1924\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eयूएसए\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eमैसाचुसेट्स इन्वेस्टर्स ट्रस्ट लॉन्च\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003e1940\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eयूएसए\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eइन्वेस्टमेंट कंपनी अधिनियम की स्थापना\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003e1963\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eभारत\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eयूनिट ट्रस्ट ऑफ इंडिया की स्थापना\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003e1993\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eभारत\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eSEBI (म्यूचुअल फंड) विनियम पेश किए गए; प्राइवेट AMC की अनुमति है\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003e2000s\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eवैश्विक\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eईटीएफ में वृद्धि और पैसिव निवेश\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003c/tbody\u003e\u003c/table\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\u003cdiv id=\u0027text_slider_slide03\u0027 class=\u0027sa_hover_container\u0027 data-hash=\u0027Growth-of-the-Industry-in-India\u0027 style=\u0027padding:4.9% 5%; margin:0px 0%; background-color:rgb(255, 255, 255); min-height:405px; \u0027\u003e\u003ch2 style=\u0022text-align: left\u0022\u003e\u003cstrong\u003e16.3\u003c/strong\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003e भारत में उद्योग का विकास\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/h2\u003e\u003cp\u003e\u003cimg decoding=\u0022async\u0022 class=\u0022aligncenter wp-image-77970 size-full\u0022 src=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Growth-of-the-Industry-in-India.png\u0022 alt=\u0022Growth of the Industry in India\u0022 width=\u00221080\u0022 height=\u00221080\u0022 srcset=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Growth-of-the-Industry-in-India.png 1080w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Growth-of-the-Industry-in-India-300x300.png 300w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Growth-of-the-Industry-in-India-1024x1024.png 1024w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Growth-of-the-Industry-in-India-150x150.png 150w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Growth-of-the-Industry-in-India-768x768.png 768w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Growth-of-the-Industry-in-India-50x50.png 50w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Growth-of-the-Industry-in-India-100x100.png 100w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Growth-of-the-Industry-in-India-96x96.png 96w\u0022 sizes=\u0022(max-width: 1080px) 100vw, 1080px\u0022 /\u003e\u003c/p\u003e\u003cp\u003eभारत की म्यूचुअल फंड यात्रा 1963 में यूनिट ट्रस्ट ऑफ इंडिया (UTI) से शुरू हुई, जिसने दशकों से मार्केट पर प्रभुत्व स्थापित किया. सार्वजनिक क्षेत्र के बैंकों और बीमाकर्ताओं को 1987 से म्यूचुअल फंड लॉन्च करने की अनुमति दी गई (SBI म्यूचुअल फंड पहला नॉन ‐ UTI फंड था), और 1993 में उदारीकरण ने इस क्षेत्र को घरेलू और विदेशी दोनों निजी कंपनियों के लिए खोला. 2000 के दशक तक, एच डी एफ सी, ICICI प्रूडेंशियल और SBI म्यूचुअल फंड जैसी कंपनियां घरेलू नाम बन गईं.\u003c/p\u003e\u003cp\u003eउद्योग की वृद्धि मध्यम ‐ वर्ग की आय में वृद्धि, जागरूकता अभियान और इक्विटी लिंक्ड सेविंग स्कीम (ELSS) के लिए टैक्स इंसेंटिव के कारण हुई, जो पहले इनकम ‐ टैक्स एक्ट, 1961 के सेक्शन 80C के तहत और 1 अप्रैल 2026 से इनकम ‐ टैक्स एक्ट, 2025 के सेक्शन 123 के तहत हुई थी (कटौती केवल पुरानी टैक्स व्यवस्था का विकल्प चुनने वाले लोगों के लिए उपलब्ध है). सिस्टमेटिक इन्वेस्टमेंट प्लान (SIP) की शुरुआत ने रिटेल भागीदारी में क्रांति ला दी, जिससे निवेशक मासिक रूप से छोटी राशि का योगदान कर सकते हैं.\u003c/p\u003e\u003cp\u003eसितंबर 2026 तक, भारत का म्यूचुअल फंड इंडस्ट्री एसेट अंडर मैनेजमेंट (एयूएम) लगभग ₹82.6 लाख करोड़ (₹82.6 ट्रिलियन) था, जिसमें मासिक SIP प्रवाह लगभग ₹32,490 करोड़ के रिकॉर्ड में था. इक्विटी फंड, डेट फंड और हाइब्रिड फंड विभिन्न आवश्यकताओं को पूरा करते हैं. टेक्नोलॉजी ने मोबाइल ऐप और डिजिटल KYC के साथ अपनाए जाने की प्रक्रिया को और तेज़ कर दिया है, जिससे निवेश आसान हो गया है.\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\u003cdiv id=\u0027text_slider_slide04\u0027 class=\u0027sa_hover_container\u0027 data-hash=\u0027Regulatory-Framework\u0027 style=\u0027padding:4.9% 5%; margin:0px 0%; background-color:rgb(255, 255, 255); min-height:405px; \u0027\u003e\u003ch2 style=\u0022text-align: left\u0022\u003e\u003cstrong\u003e16.4. \u003c/strong\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eनियामक फ्रेमवर्क\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/h2\u003e\u003cp\u003e\u003cimg loading=\u0022lazy\u0022 decoding=\u0022async\u0022 class=\u0022aligncenter wp-image-77971 size-full\u0022 src=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Regulatory-Framework.png\u0022 alt=\u0022Regulatory Framework\u0022 width=\u00221080\u0022 height=\u00221080\u0022 srcset=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Regulatory-Framework.png 1080w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Regulatory-Framework-300x300.png 300w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Regulatory-Framework-1024x1024.png 1024w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Regulatory-Framework-150x150.png 150w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Regulatory-Framework-768x768.png 768w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Regulatory-Framework-50x50.png 50w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Regulatory-Framework-100x100.png 100w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Regulatory-Framework-96x96.png 96w\u0022 sizes=\u0022(max-width: 1080px) 100vw, 1080px\u0022 /\u003e\u003c/p\u003e\u003cp\u003eम्यूचुअल फंड निवेशकों की सुरक्षा के लिए सख्त नियमों के तहत काम करते हैं. भारत में, सिक्योरिटीज़ एंड एक्सचेंज बोर्ड ऑफ इंडिया (SEBI) डिस्क्लोज़र, रिस्क मैनेजमेंट और फंड वर्गीकरण पर नियम निर्धारित करता है. वैश्विक स्तर पर, समान निकाय मौजूद हैं: US में एसईसी, UK में एफसीए.\u003c/p\u003e\u003cp\u003eप्रमुख नियमों में शामिल हैं:\u003c/p\u003e\u003cul\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eपारदर्शिता: \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eफंड को नियमित रूप से पोर्टफोलियो होल्डिंग का खुलासा करना चाहिए.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eवर्गीकरण: \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eइक्विटी, डेट, हाइब्रिड, लाइफ साइकिल और अन्य स्कीम (index फंड, ETF, फंड ऑफ फंड) स्पष्ट रूप से परिभाषित हैं. SEBI के 2017 वर्गीकरण ढांचे को फरवरी 2026 में संशोधित किया गया था: सॉल्यूशन ‐ ओरिएंटेड कैटेगरी (रिटायरमेंट और चिल्ड्रन फंड) बंद कर दिया गया, लाइफ साइकिल फंड जोड़े गए, सेक्टोरल और थीमेटिक फंड अलग-अलग स्कीम प्रकार बन गए, और index फंड और ETF को अपने एसेट का कम से कम 95% index की सिक्योरिटीज़ में रखना चाहिए.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eएक्सपेंस रेशियो कैप्स:  \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eSEBI लिमिट करता है कि AMC कितना चार्ज ले सकते हैं. 1 अप्रैल 2026 से, कैप \u0027बेस एक्सपेंस रेशियो\u0027 पर लागू होता है, जिसमें GST और STT जैसे वैधानिक शुल्क अलग से प्रकट किए जाते हैं.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eइन्वेस्टर प्रोटेक्शन: \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eगलत बिक्री, विज्ञापन और शिकायत निवारण के नियम.\u003c/li\u003e\u003c/ul\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eटेबल: नियामक तुलना\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003ctable\u003e\u003ctbody\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eपहलू\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eइंडिया (सेबी)\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eयूएसए (एसईसी)\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eएक्सपेंस रेशियो कैप\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eहाँ\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eकोई सख्त कैप नहीं\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eपोर्टफोलियो डिस्क्लोज़र\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eमासिक (डेब्ट स्कीम के लिए पाक्षिक)\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eतिमाही\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eफंड वर्गीकरण\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eमानकीकृत\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eलचीला\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eइन्वेस्टर की शिकायत\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eस्कोर और स्मार्ट ODR प्लेटफॉर्म\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eएसईसी शिकायत प्रणाली\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003c/tbody\u003e\u003c/table\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\u003cdiv id=\u0027text_slider_slide05\u0027 class=\u0027sa_hover_container\u0027 data-hash=\u0027Types-of-Mutual-Funds\u0027 style=\u0027padding:4.9% 5%; margin:0px 0%; background-color:rgb(255, 255, 255); min-height:405px; \u0027\u003e\u003ch2 style=\u0022text-align: left\u0022\u003e16.5 \u003cstrong\u003e\u003cb\u003eम्यूचुअल फंड के प्रकार\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/h2\u003e\u003cp\u003e\u003cimg loading=\u0022lazy\u0022 decoding=\u0022async\u0022 class=\u0022aligncenter wp-image-77972 size-full\u0022 src=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Types-of-Mutual-Funds.png\u0022 alt=\u0022Types of Mutual Funds\u0022 width=\u00221080\u0022 height=\u00221080\u0022 srcset=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Types-of-Mutual-Funds.png 1080w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Types-of-Mutual-Funds-300x300.png 300w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Types-of-Mutual-Funds-1024x1024.png 1024w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Types-of-Mutual-Funds-150x150.png 150w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Types-of-Mutual-Funds-768x768.png 768w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Types-of-Mutual-Funds-50x50.png 50w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Types-of-Mutual-Funds-100x100.png 100w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Types-of-Mutual-Funds-96x96.png 96w\u0022 sizes=\u0022(max-width: 1080px) 100vw, 1080px\u0022 /\u003e\u003c/p\u003e\u003cp\u003eम्यूचुअल फंड को कई तरीकों से वर्गीकृत किया जा सकता है:\u003c/p\u003e\u003cul\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eइक्विटी फंड: \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eस्टॉक में निवेश करें; उच्च जोखिम, उच्च रिटर्न क्षमता.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eडेट फंड: \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eबॉन्ड में निवेश करें; कम जोखिम, स्थिर आय.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eहाइब्रिड फंड: \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eइक्विटी और डेट का मिश्रण.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eइंडेक्स फंड/ईटीएफ: \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eपैसिव फंड ट्रैकिंग बेंचमार्क.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eसेक्टर/थीमैटिक फंड: \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eIT, फार्मा या ESG जैसे उद्योगों पर केंद्रित.\u003c/li\u003e\u003c/ul\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eटेबल: फंड के प्रकार और रिस्क प्रोफाइल\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003ctable\u003e\u003ctbody\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eफंड का प्रकार\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eउदाहरण\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eजोखिम\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eवापसी की क्षमता\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eइक्विटी\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eलार्ज कैप फंड\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eउच्च\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eउच्च\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eकर्ज़\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eलिक्विड फंड\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eकम\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eकम\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eहाइब्रिड\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eसंतुलित लाभ\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eमध्यम\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eमध्यम\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eइंडेक्स\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eनिफ्टी 50 इंडेक्स फंड\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eमार्केट रिस्क\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eबेंचमार्क रिटर्न\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eसेक्टर\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eफार्मा फंड\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eकंसंट्रेटेड रिस्क\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eपरिवर्तनीय\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003c/tbody\u003e\u003c/table\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\u003cdiv id=\u0027text_slider_slide06\u0027 class=\u0027sa_hover_container\u0027 data-hash=\u0027Role-of-Fund-Managers\u0027 style=\u0027padding:4.9% 5%; margin:0px 0%; background-color:rgb(255, 255, 255); min-height:405px; \u0027\u003e\u003ch2 style=\u0022text-align: left\u0022\u003e\u003cstrong\u003e16.6 \u003c/strong\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eफंड मैनेजर की भूमिका\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/h2\u003e\u003cp\u003e\u003cimg loading=\u0022lazy\u0022 decoding=\u0022async\u0022 class=\u0022aligncenter wp-image-77973 size-full\u0022 src=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Role-of-Fund-Managers.png\u0022 alt=\u0022Role of Fund Managers\u0022 width=\u00221080\u0022 height=\u00221080\u0022 srcset=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Role-of-Fund-Managers.png 1080w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Role-of-Fund-Managers-300x300.png 300w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Role-of-Fund-Managers-1024x1024.png 1024w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Role-of-Fund-Managers-150x150.png 150w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Role-of-Fund-Managers-768x768.png 768w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Role-of-Fund-Managers-50x50.png 50w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Role-of-Fund-Managers-100x100.png 100w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Role-of-Fund-Managers-96x96.png 96w\u0022 sizes=\u0022(max-width: 1080px) 100vw, 1080px\u0022 /\u003e\u003c/p\u003e\u003cp\u003eफंड मैनेजर ऐक्टिव फंड के आर्किटेक्ट हैं. उनकी भूमिका में शामिल हैं:\u003c/p\u003e\u003cul\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eस्टॉक का चयन: \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eअंडरवैल्यूड या हाई ग्रोथ कंपनियों की पहचान करना.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eएसेट एलोकेशन: \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eइक्विटी, डेट और कैश को बैलेंस करना.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eजोखिम प्रबंधन: \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eबाजार में गिरावट के खिलाफ बचाव.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eपरफॉर्मेंस मॉनिटरिंग: \u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eसुनिश्चित करना कि रिटर्न उद्देश्यों के अनुरूप हो.\u003c/li\u003e\u003c/ul\u003e\u003cp\u003eउदाहरण के लिए, वैल्यू फंड चलाने वाला मैनेजर रिकवरी चरण के दौरान PSU बैंकों को ओवरवेट कर सकता है, जबकि ग्रोथ मैनेजर तेजी से बढ़ती ‐ टेक्नोलॉजी कंपनियों पर ध्यान केंद्रित कर सकता है. उनके निर्णय सीधे अल्फा जनरेशन को प्रभावित करते हैं.\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\u003cdiv id=\u0027text_slider_slide07\u0027 class=\u0027sa_hover_container\u0027 data-hash=\u0027Costs-and-Expense-Ratios\u0027 style=\u0027padding:4.9% 5%; margin:0px 0%; background-color:rgb(255, 255, 255); min-height:405px; \u0027\u003e\u003ch2 style=\u0022text-align: left\u0022\u003e\u003cstrong\u003e16.7 \u003c/strong\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eलागत और व्यय अनुपात\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/h2\u003e\u003cp\u003e\u003cimg loading=\u0022lazy\u0022 decoding=\u0022async\u0022 class=\u0022aligncenter wp-image-77974 size-full\u0022 src=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Costs-and-Expense-Ratio.png\u0022 alt=\u0022Costs and Expense Ratio\u0022 width=\u00221080\u0022 height=\u00221080\u0022 srcset=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Costs-and-Expense-Ratio.png 1080w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Costs-and-Expense-Ratio-300x300.png 300w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Costs-and-Expense-Ratio-1024x1024.png 1024w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Costs-and-Expense-Ratio-150x150.png 150w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Costs-and-Expense-Ratio-768x768.png 768w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Costs-and-Expense-Ratio-50x50.png 50w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Costs-and-Expense-Ratio-100x100.png 100w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Costs-and-Expense-Ratio-96x96.png 96w\u0022 sizes=\u0022(max-width: 1080px) 100vw, 1080px\u0022 /\u003e\u003c/p\u003e\u003cp\u003eप्रत्येक म्यूचुअल फंड में लागत-मैनेजमेंट फीस, प्रशासनिक खर्च और डिस्ट्रीब्यूशन शुल्क होते हैं. इन्हें इस रूप में व्यक्त किया जाता है \u003cstrong\u003e\u003cb\u003eएक्सपेंस रेशियो\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e.\u003c/p\u003e\u003cul\u003e\u003cli\u003e\u003cstrong\u003eऐक्टिव फंड:\u003c/strong\u003e GST और अन्य वैधानिक शुल्क को छोड़कर वार्षिक रूप से लगभग 0.5-1% (डायरेक्ट प्लान) से 1.5-2.1% (रेगुलर प्लान), जो अप्रैल 2026 से अलग से लिया गया है.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cstrong\u003eपैसिव फंड:\u003c/strong\u003e लगभग 0.1-0.5%.\u003c/li\u003e\u003c/ul\u003e\u003cp\u003eदशकों के दौरान, यहां तक कि छोटे अंतर भी महत्वपूर्ण रूप से बढ़ते हैं. उदाहरण के लिए, 2% एक्सपेंस रेशियो के साथ 12% रिटर्न पर 20 वर्षों के लिए ₹10 लाख का इन्वेस्टमेंट 0.2% एक्सपेंस रेशियो के साथ समान इन्वेस्टमेंट से बहुत कम होता है: लगभग ₹67 लाख (नेट रिटर्न पर 10%) बनाम लगभग ₹93 लाख (11.8% पर), लगभग ₹26 लाख का अंतर.\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\u003cdiv id=\u0027text_slider_slide08\u0027 class=\u0027sa_hover_container\u0027 data-hash=\u0027Investor-Perspective\u0027 style=\u0027padding:4.9% 5%; margin:0px 0%; background-color:rgb(255, 255, 255); min-height:405px; \u0027\u003e\u003ch2 style=\u0022text-align: left\u0022\u003e\u003cstrong\u003e16.8 \u003c/strong\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eइन्वेस्टर का दृष्टिकोण\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/h2\u003e\u003cp\u003e\u003cimg loading=\u0022lazy\u0022 decoding=\u0022async\u0022 class=\u0022aligncenter wp-image-77975 size-full\u0022 src=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Investor-Perspective.png\u0022 alt=\u0022Investor Perspective\u0022 width=\u00221080\u0022 height=\u00221080\u0022 srcset=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Investor-Perspective.png 1080w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Investor-Perspective-300x300.png 300w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Investor-Perspective-1024x1024.png 1024w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Investor-Perspective-150x150.png 150w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Investor-Perspective-768x768.png 768w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Investor-Perspective-50x50.png 50w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Investor-Perspective-100x100.png 100w, https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2026/10/Investor-Perspective-96x96.png 96w\u0022 sizes=\u0022(max-width: 1080px) 100vw, 1080px\u0022 /\u003e\u003c/p\u003e\u003cp\u003eइन्वेस्टर के दृष्टिकोण से, ऐक्टिव और पैसिव फंड के बीच विकल्प इस पर निर्भर करता है:\u003c/p\u003e\u003cul\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eजोखिम लेने की क्षमता:\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eआक्रामक निवेशक ऐक्टिव फंड को पसंद कर सकते हैं.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eलागत संवेदनशीलता:\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eपैसिव फंड किफायती निवेशकों के लिए उपयुक्त हैं.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eमार्केट की दक्षता में विश्वास:\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eअगर आपको लगता है कि मार्केट कुशल हैं, तो पैसिव बेहतर है.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cb\u003e\u003c/b\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eटाइम हॉरिजन:\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003eलॉन्ग टर्म निवेशक अक्सर इंडेक्स फंड में एसआईपी से लाभ उठाते हैं.\u003c/li\u003e\u003c/ul\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eटेबल: इन्वेस्टर प्रोफाइल और उपयुक्त फंड\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003ctable\u003e\u003ctbody\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eइन्वेस्टर का प्रकार\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eउपयुक्त फंड\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eरूढ़िवादी\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eडेट/लिक्विड फंड\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eमध्यम\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eहाइब्रिड फंड\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eआक्रामक\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eऐक्टिव इक्विटी फंड\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eलागत-चेतन\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eइंडेक्स फंड\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003ctr\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003e\u003cstrong\u003e\u003cb\u003eथीमेटिक सोलिएवर\u003c/b\u003e\u003c/strong\u003e\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003ctd\u003e\u003cp\u003eसेक्टर फंड\u003c/p\u003e\u003c/td\u003e\u003c/tr\u003e\u003c/tbody\u003e\u003c/table\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u0026nbsp;\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\u003c/div\u003e\u003c/div\u003e\u003cscript type=\u0027text/javascript\u0027\u003ejQuery(document).ready(function()  {jQuery(\u0027#text_slider\u0027).owlCarousel({items  :  1,smartSpeed  :  400,autoplay  :  false,autoplayHoverPause  :  false,smartSpeed  :  400,fluidSpeed  :  400,autoplaySpeed  :  400,navSpeed  :  400,dotsSpeed  :  400,dotsEach  :  1,loop  :  false,nav  :  true,navText  :  [\u0027Previous\u0027,\u0027Next\u0027],dots  :  true,responsiveRefreshRate  :  200,slideBy  :  1,mergeFit  :  true,autoHeight  :  true,mouseDrag  :  false,touchDrag  :  true});jQuery(\u0027#text_slider\u0027).css(\u0027visibility\u0027, \u0027visible\u0027);var  owl_goto  =  jQuery(\u0027#text_slider\u0027);jQuery(\u0027.text_slider_goto1\u0027).click(function(event){owl_goto.trigger(\u0027to.owl.carousel\u0027,  0);});jQuery(\u0027.text_slider_goto2\u0027).click(function(event){owl_goto.trigger(\u0027to.owl.carousel\u0027,  1);});jQuery(\u0027.text_slider_goto3\u0027).click(function(event){owl_goto.trigger(\u0027to.owl.carousel\u0027,  2);});jQuery(\u0027.text_slider_goto4\u0027).click(function(event){owl_goto.trigger(\u0027to.owl.carousel\u0027,  3);});jQuery(\u0027.text_slider_goto5\u0027).click(function(event){owl_goto.trigger(\u0027to.owl.carousel\u0027,  4);});jQuery(\u0027.text_slider_goto6\u0027).click(function(event){owl_goto.trigger(\u0027to.owl.carousel\u0027,  5);});jQuery(\u0027.text_slider_goto7\u0027).click(function(event){owl_goto.trigger(\u0027to.owl.carousel\u0027,  6);});jQuery(\u0027.text_slider_goto8\u0027).click(function(event){owl_goto.trigger(\u0027to.owl.carousel\u0027,  7);});var  resize_77908  =  jQuery(\u0027.owl-carousel\u0027);resize_77908.on(\u0027initialized.owl.carousel\u0027,  function(e)  {if  (typeof(Event)  === \u0027function\u0027)  {window.dispatchEvent(new  Event(\u0027resize\u0027));}  else  {var  evt  =  window.document.createEvent(\u0027UIEvents\u0027);evt.initUIEvent(\u0027resize\u0027,  true,  false,  window,  0);window.dispatchEvent(evt);}});});\u003c/script\u003e\u003c/p\u003e\u003cp\u003e\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\u003cdiv id=\u0022videos-tab\u0022 class=\u0022clearfix eael-tab-content-item \u0022 data-title-link=\u0022videos-tab\u0022\u003e\u003cp\u003e\u003cimg decoding=\u0022async\u0022 class=\u0022aligncenter\u0022 src=\u0022https://www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2021/10/coming-soon-person-g8026473a8_1920-removebg-preview.png\u0022 /\u003e\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\u003c/div\u003e\u003c/div\u003e\u003c/div\u003e\u003c/div\u003e\u003c/div\u003e\u003c/div\u003e\u003c/div\u003e\u003c/section\u003e\u003c/div\u003e\u003c/div\u003e\u003c/div\u003e\u003c/section\u003e\u003c/div\u003e","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u003cp\u003eस्टडी स्लाइड वीडियो 16.1 जब हम म्यूचुअल फंड के बारे में बात करते हैं तो ऐक्टिव बनाम पैसिव म्यूचुअल फंड के बारे में गहराई से जानें, ऐक्टिव और पैसिव मैनेजमेंट के बीच अंतर निवेश की सबसे बुनियादी अवधारणाओं में से एक है. इस अंतर को समझना महत्वपूर्ण है क्योंकि यह सीधे आपके जोखिम, लागत और रिटर्न को प्रभावित करता है... \u003ca title=\u0022Index Funds\u0022 class=\u0022read-more\u0022 href=\u0022https://www.5paisa.com/hindi/finschool/course/financial-planning-through-mutual-funds-course/index-funds/\u0022 aria-label=\u0022Read more about Index Funds\u0022\u003eअधिक पढ़ें\u003c/a\u003e\u003c/p\u003e","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":11088,"menu_order":14,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[],"class_list":["post-77976","markets","type-markets","status-publish","format-standard","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https://www.5paisa.com/finschool/wp-json/wp/v2/markets/77976","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https://www.5paisa.com/finschool/wp-json/wp/v2/markets"}],"about":[{"href":"https://www.5paisa.com/finschool/wp-json/wp/v2/types/markets"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https://www.5paisa.com/finschool/wp-json/wp/v2/users/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https://www.5paisa.com/finschool/wp-json/wp/v2/comments?post=77976"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https://www.5paisa.com/finschool/wp-json/wp/v2/markets/77976/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":78110,"href":"https://www.5paisa.com/finschool/wp-json/wp/v2/markets/77976/revisions/78110"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https://www.5paisa.com/finschool/wp-json/wp/v2/markets/11088"}],"wp:attachment":[{"href":"https://www.5paisa.com/finschool/wp-json/wp/v2/media?parent=77976"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https://www.5paisa.com/finschool/wp-json/wp/v2/categories?post=77976"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https://api.w.org/{rel}","templated":true}]}}