{"id":16994,"date":"2022-01-19T14:38:31","date_gmt":"2022-01-19T14:38:31","guid":{"rendered":"https://www.5paisa.com/finschool/?post_type=finance-dictionary\u0026#038;p=16994"},"modified":"2025-01-22T15:04:48","modified_gmt":"2025-01-22T09:34:48","slug":"zero-based-budgeting","status":"publish","type":"finance-dictionary","link":"https://www.5paisa.com/finschool/finance-dictionary/zero-based-budgeting/","title":{"rendered":"Zero Based Budgeting"},"content":{"rendered":"\u003cdiv data-elementor-type=\u0022wp-post\u0022 data-elementor-id=\u002216994\u0022 class=\u0022elementor elementor-16994\u0022\u003e\u003csection class=\u0022elementor-section elementor-top-section elementor-element elementor-element-98572b6 elementor-section-boxed elementor-section-height-default elementor-section-height-default\u0022 data-id=\u002298572b6\u0022 data-element_type=\u0022section\u0022\u003e\u003cdiv class=\u0022elementor-container elementor-column-gap-default\u0022\u003e\u003cdiv class=\u0022elementor-column elementor-col-100 elementor-top-column elementor-element elementor-element-746d4c7\u0022 data-id=\u0022746d4c7\u0022 data-element_type=\u0022column\u0022\u003e\u003cdiv class=\u0022elementor-widget-wrap elementor-element-populated\u0022\u003e\u003cdiv class=\u0022elementor-element elementor-element-4a9ea1e elementor-widget elementor-widget-text-editor\u0022 data-id=\u00224a9ea1e\u0022 data-element_type=\u0022widget\u0022 data-widget_type=\u0022text-editor.default\u0022\u003e\u003cdiv class=\u0022elementor-widget-container\u0022\u003e\u003cp\u003e\u003cspan style=\u0022color: #000000;\u0022\u003eशून्य आधारित बजेट हा स्क्रॅचपासून बजेट प्लॅन करण्यासाठी आणि तयार करण्यासाठी एक दृष्टीकोन आहे. मागील बजेटवर आधारित पारंपारिक बजेट ऐवजी शून्य-आधारित बजेट सुरू होते. या बजेट दृष्टीकोनासह, तुम्हाला प्रत्येक खर्चाला वास्तविक बजेटमध्ये जोडण्यापूर्वी योग्य ठरवणे आवश्यक आहे. शून्य-आधारित बजेटचे प्राथमिक उद्दीष्ट म्हणजे खर्च कुठे कमी केला जाऊ शकतो हे पाहून अनावश्यक खर्च कमी करणे. कर्मचाऱ्यांचा शून्य बेस बजेट सहभाग निर्माण करणे आवश्यक आहे. तुम्ही तुमच्या कर्मचाऱ्यांना कोणत्या प्रकारचा खर्च बिझनेस सहन करावा लागेल आणि तुम्ही असे खर्च कुठे नियंत्रित करू शकता हे शोधू शकता. जर एखादा विशिष्ट खर्च बिझनेसला लाभ देण्यात अयशस्वी झाला तर तो बजेटमधून काढला पाहिजे.\u003c/span\u003e\u003c/p\u003e\u003ch2\u003eशून्य आधारित बजेट म्हणजे काय?\u003c/h2\u003e\u003cp\u003eझिरो-बेस्ड बजेट (झेडबीबी) ही एक बजेट पद्धत आहे जिथे प्रत्येक नवीन कालावधी \u0026quot;झिरो बेस\u0026quot; पासून सुरू होतो, याचा अर्थ असा की प्रत्येक खर्च स्क्रॅचपासून योग्य असणे आवश्यक आहे. पारंपारिक बजेटच्या विपरीत, जे पूर्व बजेटचे समायोजन करते, झेडबीला संस्थांना प्रत्येक कालावधीसाठी सर्व खर्चांचे समर्थन करणे आवश्यक आहे, जे केवळ आवश्यक आणि कार्यक्षम खर्च निधीपुरवठा केला जातो याची खात्री करते. हा दृष्टीकोन जबाबदारी वाढवतो आणि अनावश्यक खर्च दूर करण्यास मदत करतो, कारण सर्व खर्च धोरणात्मक ध्येयांसह संरेखित करणे आवश्यक आहे. तथापि, ZBB ही तपशीलवार विश्लेषणामुळे वेळ घेणारी प्रक्रिया असू शकते, ज्यामुळे ते पारंपारिक बजेट पद्धतींपेक्षा अधिक संसाधन-सघन बनते.\u003c/p\u003e\u003ch3\u003e\u003cspan style=\u0022color: #000000;\u0022\u003e\u003cstrong\u003eशून्य-आधारित बजेट आणि पारंपारिक बजेटमधील फरक\u003c/strong\u003e\u003c/span\u003e\u003c/h3\u003e\u003cp\u003e\u003cspan style=\u0022color: #000000;\u0022\u003e\u003cimg fetchpriority=\u0022high\u0022 decoding=\u0022async\u0022 class=\u0022size-full wp-image-16995 aligncenter\u0022 src=\u0022https://www.5paisa.com/marathi/finschool/wp-content/uploads/2022/01/zero.png\u0022 alt=\u0022\u0022 width=\u0022774\u0022 height=\u0022849\u0022 srcset=\u0022https://www.5paisa.com/marathi/finschool/wp-content/uploads/2022/01/zero.png 774w, https:/www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2022/01/zero-273x300.png 273w, https:/www.5paisa.com/finschool/wp-content/uploads/2022/01/zero-768x842.png 768w\u0022 sizes=\u0022(max-width: 774px) 100vw, 774px\u0022 /\u003e\u003c/span\u003e\u003c/p\u003e\u003ch3\u003e \u003c/h3\u003e\u003ch3\u003eशून्य आधारित बजेटची वैशिष्ट्ये\u003c/h3\u003e\u003cp\u003eझिरो-बेस्ड बजेट (झेडबीबी) मध्ये अनेक प्रमुख वैशिष्ट्ये आहेत जे पारंपारिक बजेट दृष्टीकोनातून ते वेगळे करतात:\u003c/p\u003e\u003col\u003e\u003cli\u003e\u003cstrong\u003eशून्य पासून सुरू:\u003c/strong\u003e प्रत्येक नवीन बजेट कालावधी शून्य बेससह सुरू होतो. मागील बजेटचा विचार न करता, प्रत्येक खर्च स्क्रॅचपासून योग्य असणे आवश्यक आहे.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cstrong\u003eखर्चाचे समर्थन:\u003c/strong\u003e प्रत्येक विभाग किंवा युनिटने प्रत्येक खर्चाची आवश्यकता आणि मूल्य योग्य ठरवणे आवश्यक आहे, ज्यामुळे सर्व फंड गरज आणि प्राधान्यांवर आधारित वाटप केले जातात याची खात्री होते.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cstrong\u003eसंसाधन वाटप:\u003c/strong\u003e संस्थात्मक ध्येयांसह काळजीपूर्वक विश्लेषण आणि संरेखनावर आधारित संसाधने वाटप केली जातात, निधीचा कार्यक्षम वापर सुनिश्चित करतात.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cstrong\u003eनिर्णय पॅकेजेस:\u003c/strong\u003e खर्चाचे निर्णय पॅकेजमध्ये वर्गीकरण केले जाते, जे त्यांचे खर्च-लाभ विश्लेषणावर आधारित मूल्यांकन केले जाते आणि रँक केले जाते, संसाधनांचे धोरणात्मक वाटप सुनिश्चित करते.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cstrong\u003eखर्च नियंत्रण:\u003c/strong\u003e ZBB कठोर खर्च नियंत्रण आणि व्यवस्थापनाला प्रोत्साहन देते, संस्थांना अनावश्यक खर्च ओळखण्यास आणि दूर करण्यास मदत करते.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cstrong\u003eमॅनेजमेंट सहभाग:\u003c/strong\u003e सर्व लेव्हलवर मॅनेजरकडून सक्रिय सहभाग आवश्यक आहे, कारण त्यांना प्रत्येक लाईन आयटमला योग्य ठरणे आवश्यक आहे, वाढलेली जबाबदारी वाढवणे आवश्यक आहे.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cstrong\u003eलवचिकता:\u003c/strong\u003e आर्थिक स्थिती आणि संस्थात्मक प्राधान्य बदलण्याशी अनुकूल, ज्यामुळे ते गतिशील वातावरणासाठी योग्य बनते.\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cstrong\u003eवेळ घेणे:\u003c/strong\u003e तपशीलवार मूल्यांकन आणि योग्यता प्रक्रियेमुळे झेडबी वेळ घेणारे आणि संसाधन-सघन असू शकते.\u003c/li\u003e\u003c/ol\u003e\u003ch3\u003e\u003cspan style=\u0022color: #000000;\u0022\u003e\u003cstrong\u003eशून्य आधारित बजेटचा फायदा \u003c/strong\u003e\u003c/span\u003e\u003c/h3\u003e\u003col\u003e\u003cli\u003e\u003cspan style=\u0022color: #000000;\u0022\u003eकार्यक्षमता: शून्य-आधारित बजेटिंग संसाधनांच्या कार्यक्षमतेने (विभाग-निहाय) वाटपामध्ये बिझनेसला मदत करते कारण ते मागील बजेट नंबर पाहू शकत नाही, त्याऐवजी वास्तविक नंबर पाहते\u003c/span\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cspan style=\u0022color: #000000;\u0022\u003eबजेट महागाई: वर नमूद केल्याप्रमाणे प्रत्येक खर्चाचे योग्य आहे. शून्य-आधारित बजेट महागाईच्या वाढीव बजेटच्या कमकुवततेची भरपाई देते.\u003c/span\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cspan style=\u0022color: #000000;\u0022\u003eसमन्वय आणि संवाद: शून्य-आधारित बजेट विभागात चांगले समन्वय आणि संवाद प्रदान करते आणि कर्मचार्‍यांना निर्णय घेण्यामध्ये सहभागी करून प्रेरणा प्रदान करते.\u003c/span\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cspan style=\u0022color: #000000;\u0022\u003eअप्रतिबंधित उपक्रमांमध्ये कपात: या दृष्टीकोनातून सर्व अप्रतिबंधित किंवा अनउत्पादक उपक्रम दूर करून गोष्टी करण्याच्या इष्टतम संधी आणि अधिक किफायतशीर मार्ग ओळखल्या जातात\u003c/span\u003e\u003c/li\u003e\u003c/ol\u003e\u003ch3\u003e\u003cspan style=\u0022color: #000000;\u0022\u003e\u003cstrong\u003eशून्य आधारित बजेटचा तोटा \u003c/strong\u003e\u003c/span\u003e\u003c/h3\u003e\u003col\u003e\u003cli\u003e\u003cspan style=\u0022color: #000000;\u0022\u003eउच्च मनुष्यबळ उलाढाल: शून्य-आधारित बजेटचा पाया शून्य आहे. या संकल्पनेअंतर्गत बजेटचे नियोजन आणि स्क्रॅचपासून तयार केले जाते आणि मोठ्या संख्येने कर्मचाऱ्यांचा सहभाग आवश्यक आहे. अनेक विभागांमध्ये पुरेसा मानव संसाधन आणि त्यासाठी वेळ असू शकत नाही.\u003c/span\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cspan style=\u0022color: #000000;\u0022\u003eवेळ घेणे: हा शून्य-आधारित बजेट दृष्टीकोन कंपनीसाठी वाढीव बजेट दृष्टीकोनापेक्षा वार्षिकरित्या करण्यासाठी अत्यंत वेळ-घेणारा आहे, जी एक खूप सोपी पद्धत आहे.\u003c/span\u003e\u003c/li\u003e\u003cli\u003e\u003cspan style=\u0022color: #000000;\u0022\u003eकौशल्याचा अभाव: प्रत्येक लाईन आयटमसाठी स्पष्टीकरण प्रदान करणे आणि प्रत्येक खर्च एक समस्यात्मक कार्य आहे आणि व्यवस्थापकांसाठी प्रशिक्षण आवश्यक आहे.\u003c/span\u003e\u003c/li\u003e\u003c/ol\u003e\u003ch3\u003e\u003cspan style=\u0022color: #000000;\u0022\u003e\u003cstrong\u003eनिष्कर्ष\u003c/strong\u003e\u003c/span\u003e\u003c/h3\u003e\u003cp\u003e\u003cspan style=\u0022color: #000000;\u0022\u003eविभागाद्वारे झालेल्या खरे खर्च सादर करण्यासाठी शून्य-आधारित बजेट लक्ष्य. जरी ही बजेटिंग पद्धत वेळ घेणारी असली तरी, हा बजेट करण्याचा अधिक योग्य मार्ग आहे. यामध्ये बजेट प्रस्तावाचे सर्वसमावेशक विश्लेषण समाविष्ट आहे आणि जर मॅनेजर असंबंधित बदल करत असतील तर त्यांना काय हवे आहे ते प्राप्त करण्यासाठी, ते कदाचित उघड झाले असतील.\u003c/span\u003e\u003c/p\u003e\u003c/div\u003e\u003c/div\u003e\u003c/div\u003e\u003c/div\u003e\u003c/div\u003e\u003c/section\u003e\u003c/div\u003e","protected":false},"excerpt":{"rendered":"\u003cp\u003eशून्य आधारित बजेट हा स्क्रॅचपासून बजेट प्लॅन करण्यासाठी आणि तयार करण्यासाठी एक दृष्टीकोन आहे. मागील बजेटवर आधारित पारंपारिक बजेट ऐवजी शून्य-आधारित बजेट सुरू होते. या बजेट दृष्टीकोनासह, तुम्हाला प्रत्येक खर्चाला वास्तविक बजेटमध्ये जोडण्यापूर्वी योग्य ठरवणे आवश्यक आहे. शून्य-आधारित प्राथमिक उद्दिष्ट... \u003ca title=\u0022Zero Based Budgeting\u0022 class=\u0022read-more\u0022 href=\u0022https://www.5paisa.com/marathi/finschool/finance-dictionary/zero-based-budgeting/\u0022 aria-label=\u0022Read more about Zero Based Budgeting\u0022\u003eअधिक वाचा\u003c/a\u003e\u003c/p\u003e","protected":false},"author":1,"featured_media":66663,"parent":0,"menu_order":248,"comment_status":"बंद","ping_status":"बंद","template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"class_list":["post-16994","finance-dictionary","type-finance-dictionary","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","finance-dictionary-terms-z"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https://www.5paisa.com/finschool/wp-json/wp/v2/finance-dictionary/16994","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https://www.5paisa.com/finschool/wp-json/wp/v2/finance-dictionary"}],"about":[{"href":"https://www.5paisa.com/finschool/wp-json/wp/v2/types/finance-dictionary"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https://www.5paisa.com/finschool/wp-json/wp/v2/users/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https://www.5paisa.com/finschool/wp-json/wp/v2/comments?post=16994"}],"version-history":[{"count":25,"href":"https://www.5paisa.com/finschool/wp-json/wp/v2/finance-dictionary/16994/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":66671,"href":"https://www.5paisa.com/finschool/wp-json/wp/v2/finance-dictionary/16994/revisions/66671"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https://www.5paisa.com/finschool/wp-json/wp/v2/media/66663"}],"wp:attachment":[{"href":"https://www.5paisa.com/finschool/wp-json/wp/v2/media?parent=16994"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https://api.w.org/{rel}","templated":true}]}}