સ્ટૉક માર્કેટ કોર્સમાંથી રિસ્ક અને અપેક્ષિત રિટર્ન વિશે જાણો

4.1. જોખમનો ખ્યાલ

રોકાણના નિર્ણયના બે મુખ્ય નિર્ધારકો રિસ્ક અને અપેક્ષિત રિટર્ન છે. સરળ શબ્દોમાં, જોખમ, રોકાણમાંથી વળતરના દરોની વિવિધતા સાથે સંકળાયેલ છે; વ્યક્તિગત પરિણામો અપેક્ષિત મૂલ્યથી કેટલા વિચલિત થાય છે? આંકડાકીય રીતે, રેન્જની સહ-કાર્યક્ષમતા, વેરિઅન્સ, સ્ટાન્ડર્ડ ડેવિએશન વગેરે જેવા વિસર્જનના કોઈપણ પગલાં દ્વારા જોખમને માપવામાં આવે છે

રોકાણમાં શામેલ જોખમ વિવિધ પરિબળો પર આધારિત છે જેમ કે:

• મેચ્યોરિટી અવધિની લંબાઈ - લાંબા મેચ્યોરિટી સમયગાળા રોકાણોને વધુ જોખમ પ્રદાન કરે છે.
• સિક્યોરિટીઝ જારીકર્તાની ક્રેડિટ-યોગ્યતા - સમયાંતરે વ્યાજની ચુકવણી કરવાની અને મુદ્દલની રકમ પરત કરવાની કરજદારની ક્ષમતા ઇન્વેસ્ટમેન્ટને સુરક્ષા પ્રદાન કરશે અને આ જોખમને ઘટાડે છે.
• સાધન અથવા સુરક્ષાની પ્રકૃતિ પણ જોખમ નક્કી કરે છે. સામાન્ય રીતે, બેંકો સાથે સરકારી સિક્યોરિટીઝ અને ફિક્સ્ડ ડિપોઝિટ જોખમી અથવા ઓછામાં ઓછા જોખમી હોય છે; ડિબેન્ચર્સ જેવા કોર્પોરેટ ડેટ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ સરકારી બોન્ડ્સ કરતાં જોખમી હોય છે અને ઇક્વિટી શેર જેવા માલિકીના સાધનો જોખમી હોય છે. જોખમ દ્વારા સાધનોની સંબંધિત રેન્કિંગ ફરીથી રોકાણની સુરક્ષા સાથે જોડાયેલ છે.
• ઇક્વિટી શેરને વળતરના દરોની વિવિધતાને કારણે સૌથી જોખમી રોકાણ માનવામાં આવે છે અને તેમજ નાદારીના અવશેષ જોખમને ઇક્વિટી ધારકો દ્વારા વહન કરવું પડશે.
• રોકાણની લિક્વિડિટી તે રોકાણમાં શામેલ જોખમને પણ નિર્ધારિત કરે છે. સંપત્તિની લિક્વિડિટી એ નુકસાન વિના અથવા ન્યૂનતમ નુકસાન સાથે તેની ઝડપી વેચાણ ક્ષમતાને દર્શાવે છે.
• ઉપરોક્ત પરિબળો ઉપરાંત, આર્થિક, ઉદ્યોગ અને પેઢીના વિશિષ્ટ પરિબળો પણ છે જે રોકાણના જોખમને અસર કરે છે

રોકાણનો નિર્ણય નક્કી કરવાનો બીજો મુખ્ય પરિબળ રોકાણકાર દ્વારા અપેક્ષિત વળતરનો દર છે. રોકાણકાર દ્વારા અપેક્ષિત વળતરના દરમાં ઉપજ અને મૂડી વધારાનો સમાવેશ થાય છે.

4.2 રિટર્નનો ખ્યાલ

રોકાણ એક મુલતવી વપરાશ છે. વપરાશની મુલતવી 'પૈસા માટે સમયની પસંદગી' ના ખ્યાલનો પર્યાય છે'. બાકી રહેલી અન્ય વસ્તુઓ સમાન છે, વ્યક્તિઓ ભવિષ્યના વપરાશ માટે વર્તમાન વપરાશને પસંદ કરે છે. તેથી, વ્યક્તિઓને વર્તમાન વપરાશને સ્થગિત કરવા માટે પ્રેરિત કરવા માટે તેમને અમુક વળતર ચૂકવવું પડશે, જે વપરાશ માટે સમયની પસંદગી છે. ચૂકવેલ વળતર રિટર્નનો સકારાત્મક વાસ્તવિક દર હોવો જોઈએ. વળતરનો વાસ્તવિક દર સામાન્ય રીતે રોકાણકાર દ્વારા જોખમ-મુક્ત મૂડી સંપત્તિમાંથી અપેક્ષિત વળતરના દર સમાન હોય છે, જે ફુગાવા વિના વિશ્વ ધારે છે. જો કે, વાસ્તવિક જીવનમાં, ફુગાવો મૂડીવાદી અર્થતંત્રની એક સામાન્ય સુવિધા છે. જો રોકાણકારને ફુગાવાના અસરો માટે વળતર આપવામાં આવતું નથી, તો વળતરનો વાસ્તવિક દર શૂન્ય અથવા નકારાત્મક હોઈ શકે છે. તેથી, રોકાણકારો, સામાન્ય રીતે, નજીવા વળતરના દર પર પહોંચવા માટે રિટર્નના વાસ્તવિક દરમાં અપેક્ષિત ફુગાવાનો દર ઉમેરે છે.

ઉદાહરણ તરીકે, ધારો કે ઇન્વેસ્ટમેન્ટનું વર્તમાન મૂલ્ય ₹100 છે; ઇન્વેસ્ટર વાર્ષિક 3% ના વાસ્તવિક સમયનો દર અને અપેક્ષિત ફુગાવાનો દર વાર્ષિક 3% છે. જો રોકાણકારને માત્ર વાસ્તવિક સમયનો દર પ્રાપ્ત થવો હોય, તો તેમને એક વર્ષના અંતે ₹103 પરત મળશે. રોકાણકાર દ્વારા પ્રાપ્ત થયેલ વળતરનો વાસ્તવિક દર શૂન્ય જેટલો હશે કારણ કે વાર્ષિક 3% ની rime પસંદગી દર વાર્ષિક 3% ના ફુગાવા દ્વારા મેળ ખાય છે. જો વાસ્તવિક ફુગાવાનો દર વાર્ષિક 3% કરતાં વધુ હોય, તો રોકાણકારને નકારાત્મક વળતર મળશે. આમ, રિસ્ક-ફ્રી એસેટ પર નજીવા રિટર્નનો દર સમયની પસંદગીના વાસ્તવિક દર વત્તા અપેક્ષિત ફુગાવાનો દર સમાન છે.

જો રોકાણ સરકારી જવાબદારીઓ સિવાયની મૂડી સંપત્તિમાં હોય, તો આવી સંપત્તિઓ જોખમના સ્તર સાથે સંકળાયેલી હશે જે રોકાણ માટે વિચિત્ર છે. આવી સંપત્તિઓમાં રોકાણ કરવા માટે કોઈ વ્યક્તિ માટે, રિસ્ક પ્રીમિયમ તરીકે ઓળખાતા અતિરિક્ત વળતરની ચુકવણી નજીવા રિટર્ન દરથી વધુ કરવી પડશે.

4.3 ડેટર્મિનારિટર્ન દરની nts

રોકાણકાર દ્વારા અપેક્ષિત વળતરના દરના ત્રણ મુખ્ય નિર્ધારકો છે:

• સમય પસંદગી જોખમ-મુક્ત વાસ્તવિક દર
• ફુગાવાનો અપેક્ષિત દર
• રોકાણ સાથે સંકળાયેલા જોખમ, જે રોકાણ માટે અનન્ય છે.

તેથી, જરૂરી રિટર્ન = રિસ્ક-ફ્રી રિયલ રેટ + ફુગાવાનું પ્રીમિયમ + રિસ્ક પ્રીમિયમ

અગાઉ જણાવવામાં આવ્યું હતું કે રોકાણમાંથી વળતરનો દર ઉપજ અને મૂડી વધારાનો સમાવેશ થાય છે, જો કોઈ હોય તો. વેચાણ કિંમત અને ખરીદીની કિંમત વચ્ચેનો તફાવત એ મૂડી વધારો છે અને ખરીદીની કિંમત દ્વારા વિભાજિત વ્યાજ અથવા ડિવિડન્ડ ઉપજ છે.

તે અનુસાર,

રિટર્નનો દર (આરટી) = આઇટી + (Pt-Pt-1) / પીટી-1

જ્યાં, Rt = રિટર્નનો દર સમયગાળો 'T'

તે = 'T' સમયગાળા માટે આવક'

Pt = સમયગાળાના અંતે કિંમત 'T'

Pt-1 = પ્રારંભિક કિંમત, એટલે કે, સમયગાળાની શરૂઆતમાં કિંમત 'T'

ઉપરોક્ત સમીકરણમાં 'T' એક દિવસ અથવા એક અઠવાડિયા અથવા એક મહિના અથવા એક વર્ષ અથવા વર્ષ હોઈ શકે છે અને તે અનુસાર મોટાભાગની મૂડી સંપત્તિઓ માટે દૈનિક, સાપ્તાહિક, માસિક અથવા વાર્ષિક વળતર દરોની ગણતરી કરી શકાય છે. ઉપરોક્ત સમીકરણને બે ઘટકોમાં વિભાજિત કરી શકાય છે એટલે કે

રિટર્નનો દર (આરટી) = It/Pt-1 + Pt-Pt-1/Pt-1

જ્યાં It/Pt-1 ને વર્તમાન ઉપજ કહેવામાં આવે છે, અને Pt-Pt-1/Pt-1 ને કેપિટલ ગેઇન યિલ્ડ કહેવામાં આવે છે

અથવા આરઓઆર = વર્તમાન ઉપજ + કેપિટલ ગેઇન ઉપજ

4.4 રિટર્નની ગણતરી

ઉદાહરણ 1-

કોર્પોરેટ બોન્ડ માટે નીચેની માહિતી આપવામાં આવે છે. વર્ષની શરૂઆતમાં બોન્ડની કિંમત: ₹90, વર્ષના અંતે બોન્ડની કિંમત: ₹95.40, વર્ષ માટે પ્રાપ્ત વ્યાજ: ₹13.50. આમ,

Rate of return= {13.50 + (95.40-90)}/90= 0.21= 21% per annum

21% ની વળતરમાં 15% વર્તમાન ઉપજ અને 6% કેપિટલ ગેઇન ઉપજનો સમાવેશ થાય છે.

રિટર્ન અને એસેટની કિંમતો વચ્ચે હંમેશા સીધો સંબંધ હોય છે. ફાઇનાન્સ થિયરી એ નિર્ધારિત કરે છે કે કોઈપણ એસેટની કિંમત ડિસ્કાઉન્ટેડ કૅશ ફ્લોના સમાન છે, જે કેપિટલ એસેટ માલિકને પ્રાપ્ત થશે.

ઉદાહરણ 2-

શ્રી બત્રાએ 2005 માં કાઇનેટિક લિમિટેડમાંથી દરેક ₹10 ના 100 શેર શેર ₹78 પ્રતિ શેર ખરીદ્યા છે. કંપનીએ વર્ષ 2006-07 માટે @ 40% ડિવિડન્ડ જાહેર કર્યું છે. 1-4-2006 ના રોજ શેરની બજાર કિંમત ₹104 હતી અને 31-3-2007 ના રોજ ₹128 હતી. વર્ષ 2006-07 માટે રોકાણ પર વાર્ષિક રિટર્નની ગણતરી કરો. 2004-05 માટે પ્રાપ્ત ડિવિડન્ડ = ₹ 10 x 40/100 = ₹ 4

વર્ષ 2006-07 માટે રોકાણ પર વળતરના વાર્ષિક દરની ગણતરી

R = {D1 + (P1-P0)}/ P0= {4+ (128-104)}/ 104= 0.269= 26.9%