સ્ટૉક માર્કેટમાં ડેરિવેટિવ્સ માર્કેટને સમજવું

2.1. ડેરિવેટિવ્સ માર્કેટનો અર્થ

ફાઇનાન્શિયલ સાધનો જેનો ઉપયોગ જોખમને મેનેજ કરવા અને તેને ઘટાડવા માટે કરવામાં આવે છે તે ડેરિવેટિવ્ઝ તરીકે ઓળખાય છે. તેઓ એવા લોકો અને કંપનીઓને મંજૂરી આપે છે કે જેઓ તે જોખમને અન્ય લોકોને ટ્રાન્સફર કરવાની અનિશ્ચિતતા ટાળવા માંગે છે, જેઓ તે જોખમ લેવા માંગે છે, ઘણીવાર સંભવિત પુરસ્કાર માટે. ડેરિવેટિવ્સ માર્કેટ એ એક પ્લેટફોર્મ છે જેના પર આવા રિસ્ક શેરિંગ ટ્રાન્ઝૅક્શન કરવામાં આવે છે. ડેરિવેટિવ્ઝનો પ્રથમ અનિયંત્રિત, અનૌપચારિક બજારોમાં વેપાર કરવામાં આવ્યો હતો. પરંતુ સમય જતાં, વધુ સંરચિત અને નિયંત્રિત બજારો બનાવવામાં આવ્યા હતા.

ડેરિવેટિવ્ઝનો હવે બે વ્યાપક રીતે વેપાર થાય છે - સંગઠિત એક્સચેન્જો અને ઓવર-ધ-કાઉન્ટર (OTC) બજારો પર. માત્ર કારણ કે બજાર OTC છે તેનો અર્થ એ નથી કે તે વિકસિત થયેલ નથી. તેનો અર્થ એ છે કે કોન્ટ્રાક્ટ સીધી પક્ષો અથવા મધ્યસ્થીઓ વચ્ચે વાટાઘાટો કરવામાં આવે છે અને બંને પક્ષો કસ્ટમ શરતો પર સંમત થાય છે. ડેરિવેટિવ્ઝ માર્કેટ મૂળભૂત રીતે આ નાણાકીય કરારોનું ટ્રેડિંગ કરવા માટેનું બજાર છે. તે રિસ્ક ઘટાડવા ઇચ્છતા હેજર્સ, સ્પેક્યુલેટર્સ કિંમતમાં ફેરફારોથી પૈસા કમાવવા માંગે છે અને માર્કેટ વચ્ચેના ભાવ અંતરથી નફો કરતા આર્બિટ્રેજર્સ સહિતના વિશાળ શ્રેણીના ખેલાડીઓને અપીલ કરે છે.

2.2 ડેરિવેટિવ્સ માર્કેટના કાર્યો

1. કિંમતની શોધ:

ભવિષ્યના વિકાસની વેપારીઓની અપેક્ષાઓ સંગઠિત ડેરિવેટિવ માર્કેટની કિંમતોમાં પ્રતિબિંબિત થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો ક્રૂડ ઓઇલ ફ્યુચર્સ આગામી મહિના માટે બેરલ દીઠ ₹7,000 ના દરે નોંધવામાં આવે છે, તો તે સૂચવે છે કે બજાર ભાવ વધારાની અપેક્ષા રાખે છે. ક્લોઝર કોન્ટ્રેક્ટને એક્સપાયરી કિંમત ક્રૂડ ઓઇલની વાસ્તવિક બજાર કિંમત તરફ દોરી જાય છે. આનાથી કંપનીઓ અને રોકાણકારોને કયા વલણોની અપેક્ષા રાખવી તે વિશે વધુ સારા નિર્ણયો લેવામાં મદદ મળશે..”

2. રિસ્ક ટ્રાન્સફર

ડેરિવેટિવ્ઝ એક પક્ષ માટે એક સાધન છે (જે રિસ્ક લેવા માંગતા નથી, જેમ કે ખેડૂત જે પાકની કિંમત વિશે ચિંતિત છે) તે જોખમને અન્ય પક્ષને ટ્રાન્સફર કરવા માટે (જે રિસ્ક લેવા તૈયાર છે, જેમ કે સટોડિયા). ધારો કે તમે ઘઉંના ખેડૂત છો. તેથી તમે તમારા ઘઉંની કિંમતને હેજ કરવા માટે ફ્યુચર્સ કોન્ટ્રાક્ટ ખરીદો છો. ફ્યુચર્સ માર્કેટમાં કોઈ અન્ય રિસ્ક લે છે અને બેટ્સ લે છે. જ્યારે કિંમત વધે અથવા ઘટે ત્યારે તે પૈસા કમાવવા માંગે છે.

3. કૅશ માર્કેટનું જોડાણ:

ડેરિવેટિવ્સ અન્ડરલાઇંગ બજારો સાથે સંબંધિત છે, પછી ભલે તે સ્ટૉક, કોમોડિટી અથવા કરન્સી હોય. ડેરિવેટિવ્સ અન્ય અભિનેતાઓને લાવે છે જે સીધા કૅશ માર્કેટમાં શામેલ નથી. ઉદાહરણ તરીકે, નિફ્ટી ફ્યુચર્સની રજૂઆતના પરિણામે અંતર્ગત નિફ્ટી 50 ઇન્ડેક્સના ટ્રેડિંગ વૉલ્યુમમાં વધારો થયો છે, જે વધુ ઍક્ટિવ અને કાર્યક્ષમ માર્કેટ તરફ દોરી જાય છે.

4. સ્પેક્યુલેશન કંટ્રોલ.

ડેરિવેટિવ્ઝમાં સંગઠિત બજાર વિના, સ્પેક્યુલેટર્સ સંભવિત રીતે રોકડ બજારોમાં કામ કરશે અને તેમની ક્રિયાઓ પર દેખરેખ રાખવી મુશ્કેલ હશે. પરંતુ ડેરિવેટિવ્સ એક્સચેન્જો પર ટ્રેડ મોનિટરિંગ હોય છે, ત્યાં માર્જિન છે અને રિસ્ક વધુ સારી રીતે નિયંત્રિત થાય છે. આ વધુ પારદર્શક અને સુરક્ષિત ટ્રેડિંગ વાતાવરણ બનાવે છે.

5. વધુ બચત, વધુ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ

રિસ્ક ટ્રાન્સફર રોકાણકારને બજારમાં રહેવા માટે આરામદાયક બનાવે છે. મ્યુચ્યુઅલ ફંડ તેમના પોર્ટફોલિયોને હેજ કરવાના માર્ગ તરીકે index ફ્યુચર્સનો ઉપયોગ કરી શકે છે. આ તેમને અચાનક નુકસાનના ભય વિના મોટી સ્થિતિમાં પ્રવેશવાની મંજૂરી આપે છે. આનાથી ફાઇનાન્શિયલ ઉત્પાદનોમાં વધુ બચત થશે જે લાંબા ગાળાના રોકાણને સમય જતાં વધવાની મંજૂરી આપે છે.

2.3 ડેરિવેટિવ્સ માર્કેટમાં સહભાગીઓ

હેજર્સ પ્રતિકૂળ કિંમતની ચાલ સામે રક્ષણ આપવા માટે ડેરિવેટિવ્સનો ઉપયોગ કરે છે. સુરતમાં ટેક્સટાઈલ નિકાસકારના કેસને ધ્યાનમાં લો જે ત્રણ મહિના પછી યુરોમાં ચુકવણી કરવાની અપેક્ષા રાખે છે. તેઓ ચલણ ફોરવર્ડ કોન્ટ્રેક્ટમાં પ્રવેશ કરે છે જે ઘટીને યુરો સામે રક્ષણ આપવા માટે વિનિમય રેટ નક્કી કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, ડેરી કંપની દૂધના ફ્યુચર્સનો ઉપયોગ કરીને ઊંચી માંગના સમયગાળા દરમિયાન ઇનપુટ ખર્ચને હેજ કરવા માગી શકે છે. હેજર્સ કિંમતની નિશ્ચિતતા મેળવવા અને માર્જિનને સુરક્ષિત કરવા માટે પ્રીમિયમ ચૂકવે છે.

સ્પેક્યુલેટર્સ: રિસ્ક લેનાર

કિંમતમાં ફેરફાર થવાના કારણે સ્પેક્યુલેટર્સ રિસ્ક લેવા તૈયાર હોય છે અને પૈસા કમાવવાની આશા રાખે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો કોઈ વેપારી માને છે કે ભૂ-રાજકીય તણાવને કારણે ક્રૂડ ઓઇલના ભાવમાં વધારો થશે, તો આ MCX પર ક્રૂડ ઓઇલ ફ્યુચર્સ ખરીદે છે, જે પાછળથી ઊંચી કિંમતે વેચવા પર નજર રાખે છે. જો તેઓ યોગ્ય હોય, તો તેઓ પૈસા કમાવે છે; જો તેઓ ખોટા હોય, તો તેઓ નુકસાન ઉઠાવે છે. ભારતીય બજારોમાં ડે ટ્રેડર્સ બેંક નિફ્ટી ઑપ્શન્સ ખરીદી અને વેચી શકે છે અને એક દિવસ દરમિયાન બેંક નિફ્ટીની કિંમતની હિલચાલનો અનુમાન લગાવી શકે છે. પોઝિશન ટ્રેડર્સ ટેક્નિકલ ચાર્ટ અથવા મેક્રોઇકોનોમિક સમાચારના આધારે અઠવાડિયા માટે કોન્ટ્રાક્ટ કરી શકે છે.

આર્બિટ્રેજર્સ – Tભાવનાં અંતરનો ઉપયોગ કરનારાઓને પસંદ કરો

આર્બિટ્રેજર્સ ઓછા અથવા કોઈ રિસ્ક વગર બજારો વચ્ચેના ભાવ તફાવતોથી નફો કરે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો સ્પોટ કિંમત 72,000 રૂપિયા પ્રતિ કિલો છે અને ફ્યુચર્સ કિંમત 72,500 રૂપિયા પ્રતિ કિલો છે, તો આર્બિટ્રેજર સ્પોટમાં ખરીદી કરશે અને ફ્યુચર્સ માર્કેટમાં 500 રૂપિયા પ્રતિ કિલો કમાશે. ઉદાહરણ તરીકે, જો SBI સ્ટૉક NSE પર ₹610 અને BSE પર ₹612 પર ટ્રેડ કરવામાં આવે છે, તો ટ્રેડર NSE પર ₹610 પર સ્ટૉક ખરીદી શકે છે અને તેને BSE પર ₹612 પર વેચી શકે છે અને ₹2 નો નફો કરી શકે છે. એક ઉચ્ચ ફ્રીક્વન્સી આર્બિટ્રેજર ₹2 ના તે જ સમયે અને પોકેટ તફાવત પર ખરીદી અને વેચાણ કરી શકે છે. તેઓ કિંમતોને ગોઠવવા અને બજારની કાર્યક્ષમતા વધારવા માટે ઉપયોગી છે .

માર્જિન ટ્રેડર્સ - લીવરેજ મહત્તમ કરનાર

ડેરિવેટિવ્સ માર્જિન ટ્રેડર્સને થોડી મૂડી સાથે મોટી સ્થિતિઓને નિયંત્રિત કરવા માટે સક્ષમ બનાવે છે. ધારો કે વેપારી પાસે 2 લાખ રૂપિયા છે અને તે Tata મોટર્સના શેરનું એક્સપોઝર મેળવવા માંગે છે જે 800 રૂપિયા પર ટ્રેડિંગ કરી રહ્યું છે. તેઓ કૅશ માર્કેટમાં 250 શેર ખરીદે છે. પરંતુ ડેરિવેટિવ માર્કેટમાં 25% માર્જિનની જરૂરિયાત સાથે તેઓ 1,000 શેરને નિયંત્રિત કરી શકે છે. જો કિંમત ₹50 સુધી વધે છે, તો તેનો નફો લીવરેજને કારણે ₹37,500 સુધી વધે છે, જે ₹12,500 થી ₹50,000 સુધી વધે છે. આ લાભ અને જોખમોને વધારે છે, અને માર્જિન ટ્રેડિંગને હાઇ સ્ટેક સ્ટ્રેટેજીમાં ફેરવે છે.

દૈનિક M2M હેઠળ માર્જિન ટ્રેડરનું એકાઉન્ટ

ઉદાહરણ સેટઅપ

• કરાર: નિફ્ટી ફ્યુચર્સ
• લૉટની સાઇઝ: 50 એકમો
• પ્રવેશની કિંમત: ₹20,000
• પ્રારંભિક માર્જિન (SPAN + એક્સપોઝર): ₹1,00,000
• ટ્રેડર: લૉન્ગ 1 લૉટ
• સરળતા માટે જોખમ-મુક્ત દરને અવગણવામાં આવ્યો છે

ટેબલ 1 : દૈનિક M2M ઍડજસ્ટમેન્ટ

ટેબલ 2 : સ્પાન લિમિટ ઉલ્લંઘનનું ઉદાહરણ

સ્પષ્ટીકરણ

• દિવસ 1:ટ્રેડર ગેઇન ₹5,000 (100 × 50). બૅલેન્સ ₹1,05,000 સુધી વધે છે.
• દિવસ 2-4:સતત નુકસાન ઇરોડ માર્જિન.
• દિવસ 5:બૅલેન્સ સ્પૅન મેન્ટેનન્સ માર્જિન (₹80,000) સમાન છે. કોઈપણ વધુ નુકસાનની આવશ્યકતા, માર્જિન કૉલને ટ્રિગર કરે છે.
• જો વેપારી ભંડોળ ફરી ભરવામાં નિષ્ફળ જાય, તો બ્રોકર પોઝિશનને સ્ક્વેર ઓફ કરી શકે છે.

2.4. કૅશ માર્કેટ અને ડેરિવેટિવ માર્કેટ વચ્ચેનો તફાવત

કૅશ માર્કેટ અથવા ડેરિવેટિવ્સ માર્કેટમાં માલિકી

ઉદાહરણ તરીકે, જો તમે કૅશ માર્કેટમાં HDFC બેંકના 100 શેર ખરીદો છો, તો તમે તે શેરના કાનૂની માલિક છો. શેર તમારી માલિકીના ડિમેટ એકાઉન્ટમાં છે. HDFC બેંકનું ફ્યુચર એ કિંમતમાં સંબંધિત હલનચલન પર માત્ર એક અનુમાન છે. તમારી પાસે કોઈ પોઝિશન નથી અને સમાપ્તિ પહેલાં પોઝિશન બંધ કરવાની જરૂર છે.

ધારણ કરેલ સમયગાળો

કૅશ માર્કેટ ઇન્વેસ્ટમેન્ટનો કોઈ હોલ્ડિંગ સમયગાળો નથી. તમે આજે મેરિકો શેર ખરીદી શકો છો અને તેને વર્ષ પછી તમારા બાળકોને દાન કરી શકો છો. પરંતુ ડેરિવેટિવ્સ માર્કેટમાં, કોન્ટ્રેક્ટનો સમયગાળો મર્યાદિત હોય છે, સામાન્ય રીતે એક, બે અથવા ત્રણ મહિના તમારે સમાપ્તિ પહેલાં તમારી પોઝિશન બંધ કરવી અથવા રોલ કરવી પડશે.

કંપનીના લાભો અને ડિવિડન્ડ

રોકડ માર્કેટ શેરહોલ્ડર તરીકે તમે ડિવિડન્ડ, બોનસ ઇશ્યૂ અને રાઇટ્સ ઓફર માટે હકદાર છો. ઉદાહરણ તરીકે, જો Infosys ₹ 20 નું ડિવિડન્ડ જાહેર કરે છે, તો જો તમે શેર ધરાવો છો તો તમને તે મળશે. પરંતુ જો તમે Infosys પર ફ્યુચર્સ અથવા વિકલ્પો ધરાવો છો, તો તમને આમાંથી કોઈ લાભ મળશે નહીં કારણ કે તમે શેરહોલ્ડર નથી.

રિસ્ક એક્સપોઝર:

બંને બજારોમાં રિસ્ક હોય છે, પરંતુ ડેરિવેટિવ્સ સામાન્ય રીતે વધુ અસ્થિર હોય છે. જો તમે કૅશ માર્કેટમાં ટાટા સ્ટીલના શેર ખરીદો છો અને કિંમતમાં ઘટાડો થાય છે તો તમે કિંમત રિકવર થવાની રાહ જોઈ શકો છો. પરંતુ જો તમારી પાસે ફ્યુચર્સ કોન્ટ્રેક્ટ છે, તો તમને અગાઉથી વેચવાની ફરજ પડી શકે છે, ઉદાહરણ તરીકે, માર્જિન કોલ અથવા સમાપ્તિના દબાણમાંથી જો કિંમત નોંધપાત્ર રીતે ઘટી હોય.

રોકાણનું તર્ક:

રોકડ બજારના ખેલાડીઓ સામાન્ય રીતે લાંબા ગાળાના રોકાણકારો છે જેઓ માલિકી અને વૃદ્ધિ માટે શોધ કરે છે. ડેરિવેટિવ્ઝ ટ્રેડર્સ સામાન્ય રીતે ટૂંકા ગાળાના ખેલાડીઓ હોય છે, ભાવની ચાલ પર હેજ અથવા શરત લેતા હોય છે. લાંબા ગાળાના પ્રશંસા માટે, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ એશિયન પેઇન્ટના શેર ખરીદી શકે છે. ઑપ્શન્સ - ટ્રેડર ત્રિમાસિક પરિણામો પર શરત લગાવી શકે છે.

ટ્રેડ કરેલ એકમો:

કેશ માર્કેટમાં તમે ICICI બેંકના 25 શેર જેવા કોઈપણ શેર ખરીદી શકો છો. ડેરિવેટિવ્સ માર્કેટમાં તમે ફિક્સ્ડ લૉટ સાઇઝમાં ટ્રેડ કરો છો. ઉદાહરણ તરીકે, ICICI બેન્કના ઘણા ફ્યુચર્સમાં 1375 શેર હોઈ શકે છે. 25 શેર તમને ભવિષ્ય ખરીદશે નહીં.

2.5 એક્સચેન્જ ટ્રેડેડ વર્સેસ ઓટીસી ડેરિવેટિવ માર્કેટ

ડેરિવેટિવ્સ લાંબા સમયથી હોય છે. તેઓ ફોરવર્ડ કોન્ટ્રાક્ટ્સ સાથે શરૂ થયા હતા, કોન્ટ્રાક્ટ્સ વેપારીઓ અમુક ચોક્કસ કિંમતે ભવિષ્યના સમયે કોમોડિટીઝ ખરીદવા માટે ઉપયોગ કરશે. ઉદાહરણ તરીકે, કોઈ ભારતીય મરીના વેપારી લણણી પછી એક નિશ્ચિત કિંમતે મરી વેચવા માટે સંમત થઈ શકે છે, પરંતુ પછી તે તેને વધુ કિંમતે સ્થળ પર વેચી શકે છે. આનાથી સ્પાઇસ વેપારીને જો કિંમતો અચાનક બદલાઈ જાય તો તેમના પૈસા ગુમાવવામાં નહીં મદદ મળી. આ પ્રાચીન કરારો આજે આપણી પાસે રહેલા બજારોની શરૂઆત હતા.

લોકો આજે બે રીતે ડેરિવેટિવ્સ ટ્રેડ કરે છે:

એક્સચેન્જ ટ્રેડેડ અને ઓટીસી (ઓવર-ધ-કાઉન્ટર)

એક્સચેન્જ ટ્રેડેડ ડેરિવેટિવ્સ NSE, BSE, CME વગેરે જેવા એક્સચેન્જ પર ટ્રેડ કરવામાં આવે છે. આ ડેરિવેટિવ કોન્ટ્રાક્ટમાં સ્ટાન્ડર્ડ સાઇઝ, સમાપ્તિ અને શરતો હોય છે. બેંક નિફ્ટી પરના ફ્યુચર્સ અથવા ઓપ્શન્સમાં હંમેશા ફિક્સ્ડ લોટ સાઇઝ અને ફિક્સ્ડ એક્સપાયરી તારીખ હોય છે. SEBI અને ભારતમાં અન્ય નિયમનકારી સંસ્થાઓ આ ડેરિવેટિવ્સ કોન્ટ્રાક્ટને નિયંત્રિત કરે છે. આ નિયમ ચુકવણી ન કરનાર વ્યક્તિ માટે પારદર્શિતા અને ઓછું જોખમી સુનિશ્ચિત કરે છે.

OTC ડેરિવેટિવ્ઝ સાથેનો તફાવત એ છે કે તેઓ બે પક્ષો વચ્ચે ખાનગી રીતે વાટાઘાટ કરે છે. તમે આ કરારોને તમારી પોતાની ચોક્કસ જરૂરિયાતો સાથે અનુકૂળ કરી શકો છો. ઉદાહરણ તરીકે, તમે કોર્પોરેટ ખજાનાદાર છો. તમે ડોલરમાં વધઘટ સામે પોતાને હેજ કરવા માટે બેંક સાથે ચલણ સ્વેપ કરી શકો છો..” વૈશ્વિકરણ અને નવા ડિજિટલ સાધનોને કારણે OTC બજારો વધ્યા છે. ઓટીસી ડેરિવેટિવ્સ અત્યંત લવચીક છે પરંતુ એક રિસ્ક છે કે કાઉન્ટરપાર્ટી ડીલને માન આપશે નહીં.

2.6 તુલના ચાર્ટ: એક્સચેન્જ-ટ્રેડેડ વિરુદ્ધ ઓટીસી ડેરિવેટિવ્સ

2.7 મુખ્ય ટેકઅવે

1. ડેરિવેટિવ્સ માટે માર્કેટ :ડેરિવેટિવ્સ માટેનું માર્કેટ એ ફાઇનાન્શિયલ કોન્ટ્રાક્ટના ટ્રેડિંગ માટેનું માર્કેટ છે જેનું મૂલ્ય અન્ડરલાઇંગ એસેટમાંથી મેળવવામાં આવે છે. આમાં નિયમનકારી ટ્રેડિંગ વેન્યૂ અને ખાનગી ઓવર ધ કાઉન્ટર (OTC) વ્યવસ્થા શામેલ છે.
2. કિંમત અને શોધની ભૂમિકા: ડેરિવેટિવ કોન્ટ્રાક્ટની કિંમતો અંતર્નિહિત એસેટના ભવિષ્યના વેલ્યૂની માર્કેટની અપેક્ષાઓને પ્રતિબિંબિત કરે છે. આ કિંમતો અન્ડરલાઇંગ કૅશ માર્કેટમાં વર્તમાન અને ભવિષ્યની કિંમતો છે.
3. રિસ્ક ટ્રાન્સફર મિકેનિઝમ: ડેરિવેટિવ્સ રિસ્ક-વિરોધી ખેલાડીઓને રિસ્ક-લેકરને તેમના રિસ્ક એક્સપોઝરને ટ્રાન્સફર કરવાની મંજૂરી આપે છે, આમ હેજર્સ અને સ્પેક્યુલેટર્સની સંતુલન સિસ્ટમ સ્થાપિત કરે છે.
4. કૅશ માર્કેટ લિંકેજ: અન્ડરલાઇંગ કૅશ માર્કેટ ડેરિવેટિવ સાથે નજીકથી સંબંધિત છે. તેઓ સ્પૉટ માર્કેટ પર ભાગીદારી અને ટ્રાન્ઝૅક્શનના વૉલ્યુમ માટે મંજૂરી આપે છે.
5. સ્પેક્યુલેશનનું નિયંત્રણ:સંગઠિત ડેરિવેટિવ્સ બજારો સટ્ટાકીય પ્રવૃત્તિ માટે નિયંત્રિત એરેના પ્રદાન કરે છે અને આમ બજારના વર્તનનું નિરીક્ષણ અને નિયંત્રણ કરવું સરળ છે.
6. ડેરિવેટિવ્સ માર્કેટના મુખ્ય ખેલાડીઓમાં સહભાગીઓ છે:

• હેજ: કિંમતમાં ફેરફારો સામે રક્ષણ.
• સ્પેક્યુલેટર. તેઓએ તેમની મૂડી નફાની આશામાં મૂકી.
• આર્બિટ્રેજર્સ: વિવિધ બજારોમાં કિંમતના તફાવતોનો ઉપયોગ કરો.

7. માર્જિન ટ્રેડિંગ. નાની મૂડી સાથે મોટી સ્થિતિઓને નિયંત્રિત કરો.
8. એક્સચેન્જ-ટ્રેડેડ વિરુદ્ધ ઓવર-ધ-કાઉન્ટર ડેરિવેટિવ્સ

એક્સચેન્જ ટ્રેડેડ ડેરિવેટિવ્સ પ્રમાણિત, નિયંત્રિત અને પારદર્શક છે. OTC ડેરિવેટિવ્સમાં ખાનગી રીતે વાટાઘાટો કરવામાં આવે છે, ફ્લેક્સિબલ અને કસ્ટમાઇઝ કરવામાં આવે છે પરંતુ તેમાં કાઉન્ટર પાર્ટીનું રિસ્ક પણ વધુ હોય છે .

9. સ્ટાન્ડર્ડાઇઝ્ડ વિરુદ્ધ કસ્ટમાઇઝ્ડ

એક્સચેન્જ ટ્રેડેડ કોન્ટ્રાક્ટ સ્ટાન્ડર્ડાઇઝ્ડ છે (લોટ સાઇઝ, સમાપ્તિ, ક્વૉલિટી) જ્યારે ઓટીસી કોન્ટ્રાક્ટ શામેલ પક્ષોની જરૂરિયાતોને અનુરૂપ છે.

10. રેગ્યુલેટરી ઓવરસાઇટ

એક્સચેન્જ ટ્રેડેડ ડેરિવેટિવ્સનું નિયમન કેન્દ્રીય સત્તાધિકારી (જેમ કે ભારતમાં SEBI) દ્વારા કરવામાં આવે છે, OTC કોન્ટ્રાક્ટ્સ વિવિધ પક્ષો અને તેમાં શામેલ અધિકારક્ષેત્રોના આધારે વિવિધ નિયમનકારી વ્યવસ્થાઓને આધિન હોઈ શકે છે.

2.8 મજેદાર પ્રવૃત્તિ

સૂચનાઓ: દરેક ક્લુ વાંચો અને દરેક માટે નીચેથી સાચો જવાબ પસંદ કરો 

1.ફૉરવર્ડ કોન્ટ્રાક્ટ

2.ડેરિવેટિવ્સ કોન્ટ્રાક્ટ

3.સ્પેક્યુલેટર

4.આર્બિટ્રેજર

5.માર્જિન ટ્રેડર

6.હેજર

7.એક્સચેન્જ-ટ્રેડેડ માર્કેટ

8.ઓટીસી માર્કેટ