स्टॉक मार्केटमध्ये स्टॉक बॅलन्स शीट समजून घेणे

5.1. बॅलन्स शीटचा अर्थ

टर्म बॅलन्स शीट म्हणजे एक फायनान्शियल स्टेटमेंट जो एका विशिष्ट वेळी कंपनीची मालमत्ता, दायित्व आणि शेअरहोल्डर इक्विटी रिपोर्ट करतो. बॅलन्स शीट गुंतवणूकदारांसाठी रिटर्नच्या कॉम्प्युटिंग रेट्स आणि कंपनीच्या भांडवली संरचनेचे मूल्यांकन करण्यासाठी आधार प्रदान करतात. थोडक्यात, बॅलन्स शीट हे एक फायनान्शियल स्टेटमेंट आहे जे कंपनीच्या मालकीचे आणि देय असलेल्या रकमेचा तसेच शेअरहोल्डर्सद्वारे इन्व्हेस्ट केलेल्या रकमेचा स्नॅपशॉट प्रदान करते. फंडामेंटल ॲनालिसिस करण्यासाठी किंवा फायनान्शियल रेशिओ कॅल्क्युलेट करण्यासाठी बॅलन्स शीट इतर महत्त्वाच्या फायनान्शियल स्टेटमेंटसह वापरली जाऊ शकते.

मुख्य पॉईंट्स

• बॅलन्स शीट हे एक फायनान्शियल स्टेटमेंट आहे जे कंपनीची मालमत्ता, दायित्व आणि शेअरहोल्डर इक्विटी रिपोर्ट करते.

• बॅलन्स शीट हे तीन मुख्य फायनान्शियल स्टेटमेंटपैकी एक आहे जे बिझनेसचे मूल्यांकन करण्यासाठी वापरले जातात.

• हे प्रकाशनाच्या तारखेनुसार कंपनीच्या फायनान्सचा (त्याचे मालक आणि देय असलेले) स्नॅपशॉट प्रदान करते.

• बॅलन्स शीट दायित्व आणि शेअरहोल्डर इक्विटीच्या रकमेसह ॲसेट्सच्या समान असलेल्या समीकरणाचे पालन करते.

• फंडामेंटल ॲनालिस्ट फायनान्शियल रेशिओ कॅल्क्युलेट करण्यासाठी बॅलन्स शीटचा वापर करतात.

5.2. बॅलन्स शीट फंडामेंटल्स

बॅलन्स शीटची रचना डाव्या बाजूच्या मालमत्तेसह केली जाते आणि दायित्वे आणि शेअरहोल्डर्स इक्विटी उजव्या बाजूला असते. मालमत्ता मानल्या जाणार्‍या वस्तूसाठी, ती भूतकाळात प्राप्त केली गेली असणे आवश्यक आहे आणि भविष्यात परिमाणयोग्य आर्थिक लाभ निर्माण करण्याची क्षमता असणे आवश्यक आहे. दायित्वे हे भूतकाळात घेतलेले दायित्वे आहेत ज्यासाठी भविष्यात आर्थिक बलिदान आवश्यक आहेत. कंपनीच्या मालमत्ता आणि दायित्वांमधील फरक म्हणजे कंपनीच्या मालकांसाठी (शेअरहोल्डर्स) शिल्लक आहे. याला शेअरहोल्डर इक्विटी म्हणतात. यामुळे आम्हाला अकाउंटिंगच्या मूलभूत ओळखींपैकी एक बनते:

मालमत्ता = दायित्व + शेअरहोल्डर इक्विटी

म्हणजेच, कंपनीकडे असलेल्या (ॲसेट्स) एकतर कर्ज घेतलेल्या पैशांसह (दायित्व) किंवा मालकांशी (शेअरहोल्डर्स इक्विटी) संबंधित असलेल्या गोष्टींसाठी देय केले जातात. या ओळखीचा अर्थ असा की बॅलन्स शीटच्या प्रत्येक बाजूला वस्तूंची रक्कम सारखीच असावी - म्हणूनच त्याला "बॅलन्स" शीट म्हणतात

बॅलन्स शीटच्या दोन बाजूंना समान राहण्यासाठी, डबल-एन्ट्री बुककीपिंग नावाच्या प्रक्रियेचा वापर करून कंपनीची मालमत्ता आणि दायित्वे रेकॉर्ड करणे आवश्यक आहे. एकाच वस्तूला आयसोलेशनमध्ये बॅलन्स शीटमध्ये जोडले जाऊ शकत नाही - गोष्टी संतुलित ठेवण्यासाठी नेहमीच समान आणि ऑफसेटिंग ॲडजस्टमेंट असणे आवश्यक आहे. ही ऑफसेटिंग एन्ट्री बॅलन्स शीटच्या इतर बाजूला समतुल्य जोडली जाऊ शकते किंवा त्याच बाजूला दुसऱ्या वस्तूमध्ये कपात होऊ शकते.

हे उदाहरणाद्वारे सर्वोत्तम स्पष्ट केले जाते. नवीन कंपनीचा विचार करा ज्याने अद्याप ऑपरेशन सुरू केलेली नाही आणि ज्याची एकमेव मालमत्ता संस्थापकांनी गुंतवणूक केलेल्या रोख रकमेपैकी ₹1,000 आहे.

कंपनीचे बॅलन्स शीट खूपच सोपे दिसते:

कंपनी आता ₹600 मध्ये उपकरणांचा एक भाग खरेदी करते. मॅनेजमेंटकडे त्यासाठी देय करण्याचे तीन मार्ग आहेत: ते त्यांच्याकडे कॅश खर्च करू शकतात, ते क्रेडिटवर खरेदी करू शकतात (लोन मिळवा) किंवा कंपनीचे मालक त्यासाठी देय करण्यासाठी अधिक कॅपिटल योगदान देऊ शकतात. बॅलन्स शीटवर तीन दृष्टीकोन भिन्नपणे ओळखले जातात, परंतु प्रत्येकाला दोन प्रवेशांची आवश्यकता असते:

कॅशसह देय करा: बॅलन्स शीटच्या डाव्या बाजूला दोन समान आणि ऑफसेटिंग ॲडजस्टमेंट केले जातात. इक्विपमेंट लाईन ₹600 ने वाढवली आहे तर कॅश लाईन समतुल्य रकमेद्वारे कमी केली जाते. कंपनीच्या मालमत्तेचा आकार रोख ते मशीनमध्ये बदलला आहे.

कर्ज घेतलेल्या फंडसह देय करा: जर मशीन कर्ज घेतलेल्या फंड (क्रेडिट) सह खरेदी केली गेली असेल तर डाव्या बाजूच्या इक्विपमेंट लाईनमध्ये ₹600 जोडण्यासाठी ॲडजस्टमेंट ऑफसेट करणे हा उजव्या बाजूच्या कंपनीच्या (कर्ज घेतलेल्या फंड) दायित्वांमध्ये वाढ असेल. याचा प्रत्येक बाजूला ₹1,000 पासून ₹1,600 पर्यंत बॅलन्स शीटचा एकूण आकार वाढवण्याचा अतिरिक्त परिणाम आहे. (कर्ज घेतलेल्या फंडचा समावेश करून बॅलन्स शीटचा लाभ घेतला जातो.)

मालक अधिक भांडवलाचे योगदान देतात: तिसरा पर्याय म्हणजे कंपनीच्या मालक मशीनसाठी देय करण्यासाठी अतिरिक्त भांडवलाचे योगदान देतात. या प्रकरणात, इक्विपमेंट लाईनमध्ये ₹600 मध्ये ऑफसेटिंग ॲडजस्टमेंट हे शेअरहोल्डर इक्विटीमध्ये ₹600 चे अतिरिक्त आहे. बॅलन्स शीट ₹1,000 ते ₹1,600 पर्यंत वाढते परंतु कोणताही लाभ नाही.

सर्व प्रकरणांमध्ये, बॅलन्स शीटमध्ये दोन एन्ट्री आहेत - एक मालमत्तेत बदल रेकॉर्ड करणे, इतर ते कसे भरले गेले ते रेकॉर्ड करण्यासाठी - किंवा वैकल्पिकरित्या, ते कोणाशी (कंपनीचे मालक किंवा क्रेडिटर्स) आहे.

समजा, उदाहरणार्थ, नवीन खरेदी केलेल्या मशीनरीच्या इंस्टॉलेशन दरम्यान नुकसान झाले आहे आणि त्याचे मूल्य ₹600 पासून ₹400 पर्यंत कमी केले आहे. बॅलन्स शीटची ॲसेट साईड आता ₹200 ने कमी केली आहे आणि उजव्या बाजूला समान आणि ऑफसेटिंग ॲडजस्टमेंट असणे आवश्यक आहे. जर मशीन क्रेडिटवर भरले गेले असेल तर कर्ज फक्त बदलत नाही कारण मशीन पूर्वीपेक्षा कमी किंमतीचे आहे. केवळ अशी जागा जिथे ॲसेट साईडवर ₹200 चे नुकसान दिसू शकते जेथे शेअरहोल्डर इक्विटी लाईनमध्ये आहे. कंपनीचे मालक नुकसान घेतात, क्रेडिटर्स नाहीत. सामान्यपणे, शेअरहोल्डर इक्विटी लाईनची गणना "प्लग" म्हणून केली जाते. म्हणजेच, एकदा सर्व ॲसेट्स आणि लायबिलिटीज जोडल्यानंतर, शेअरहोल्डर्स इक्विटी हे बॅलन्स शीटच्या दोन बाजू समान बनवतात. या खूपच सोप्या बॅलन्स शीट मधील चार आयटम्सपैकी, तीन वस्तुनिष्ठपणे मोजले जाऊ शकते: कॅश होल्डिंग्स, इक्विपमेंटचे मूल्य आणि कंपनीची देय रक्कम. शेअरहोल्डर्स इक्विटीला प्रभावीपणे परिभाषित केले जाते जे सर्वकाही शिल्लक आहे.

5.3. बॅलन्स शीट घटक

बॅलन्स शीटच्या ॲसेट आणि लायबिलिटी दोन्ही बाजूंवर, कंटेंटला करंट म्हणून वर्गीकृत केले जाते, ज्यामध्ये लिक्विड ॲसेट्स आणि शॉर्ट-टर्म लायबिलिटीजचा समावेश होतो, जे एक वर्षाच्या आत वापरले जातील किंवा भरले जातील आणि लाँग टर्म, ज्यामध्ये इतर सर्वकाही समाविष्ट आहे.

एक्साईड इंडस्ट्रीजच्या बॅलन्स शीटचे उदाहरण

बॅलन्स शीटच्या ॲसेट बाजूला सुरुवात, महत्त्वाचे घटक आहेत:

करंट ॲसेट्स - करंट ॲसेट्स ही कंपनीच्या मालकीची ॲसेट्स आहेत जी सामान्य बिझनेसमध्ये वापरली जातात किंवा कर्जदार किंवा पूर्ण स्टॉक किंवा कॅश सारख्या बिझनेसच्या वेळी कंपनीद्वारे निर्मित केली जातात. अंगठ्याचा नियम म्हणजे बारा महिन्यांच्या आत कॅशमध्ये रूपांतरित केलेली कोणतीही मालमत्ता ही वर्तमान मालमत्ता आहे.

5.4. वर्तमान आणि दीर्घकालीन मालमत्ता

एक्साईड लिमिटेडच्या वर्तमान मालमत्तेचा स्नॅपशॉट: –

करंट ॲसेट्स मध्ये विभाजित केले जाऊ शकतात:

1) इन्व्हेंटरी - कंपनीकडे असलेली हे सर्वात महत्त्वाची करंट ॲसेट्स आहेत कारण ती कंपनी त्याच्या स्टॉकच्या विक्रीद्वारे आहे जी कंपनी त्याचा नफा करते. स्टॉकमध्ये समाविष्ट आहे:

• कच्च्या मालाची खरेदी - प्राथमिक खरेदी ज्याचा वापर कंपनीने केलेल्या उत्पादनांच्या निर्मितीसाठी केला जातो.

• काम प्रक्रियेत आहे - उत्पादनाच्या प्रक्रियेत असलेल्या परंतु अद्याप पूर्ण झालेले वस्तू.

• समाप्त वस्तू - विक्रीसाठी तयार असलेल्या कंपनीद्वारे तयार केलेले फिनिश्ड प्रॉडक्ट्स.

2) इन्व्हेस्टमेंट- अनेक कंपन्या उत्पन्न कमविण्यासाठी किंवा नफाकारकपणे कॅश अतिरिक्त वापरण्यासाठी शेअर्स किंवा डिबेंचर्सच्या स्वरूपात इन्व्हेस्टमेंट खरेदी करतात. जेव्हा एक वर्षापेक्षा कमी कालावधीसाठी इन्व्हेस्टमेंट केली जाते तेव्हा ते करंट ॲसेटमध्ये वर्गीकृत केले जातात. सामान्यपणे फिक्स्ड डिपॉझिट, शॉर्ट टर्म डिबेंचर्स आणि लिक्विड म्युच्युअल फंडमधील इन्व्हेस्टमेंट इन्व्हेस्टमेंट कॅटेगरी अंतर्गत येते

1. कर्जदार/ट्रेड प्राप्तीयोग्य - बहुतांश कंपन्या त्यांच्या प्रॉडक्ट्सची कॅशसाठी विक्री करत नाहीत परंतु क्रेडिटवर आणि खरेदीदारांना मान्य कालावधीत खरेदी केलेल्या वस्तूंसाठी देय करण्याची अपेक्षा आहे - 30 दिवस किंवा 60 दिवस. क्रेडिटचा कालावधी कस्टमरनुसार आणि कंपनीनुसार बदलतो आणि कस्टमरच्या क्रेडिट पात्रता, मार्केट स्थिती आणि स्पर्धेवर अवलंबून असतो. अनेकदा कस्टमर सहमत क्रेडिट कालावधीमध्ये देय करू शकत नाहीत. हे क्रेडिट ॲडमिनिस्ट्रेशनमधील लॅक्सिटी किंवा कस्टमरला देय करण्यास असमर्थतेमुळे असू शकते. परिणामी, कर्ज हे म्हणून वर्गीकृत केले जातात:

2. सहा महिन्यांपेक्षा जास्त, आणि

3. अन्य

हे पुढे येथे विभाजित केले जातात;

• कर्ज चांगले मानले जाते, आणि

• खराब आणि संशयास्पद मानले जाणारे कर्ज

जर कर्ज खराब असण्याची शक्यता असेल तर ते यासाठी किंवा लिहिले जाणे आवश्यक आहे. जर हे केले नसेल तर खराब कर्जाच्या मर्यादेपर्यंत मालमत्ता ओव्हरस्टेट केली जाईल. रिकव्हरीची कोणतीही आशा नसतानाच रायट ऑफ केले जाते. अन्यथा, तरतूद केली जाते. तरतुदी विशिष्ट असू शकतात किंवा ते सामान्य असू शकतात. जेव्हा विशिष्ट ओळखीच्या कर्जावर रक्कम प्रदान केली जाते, तेव्हा तरतूद विशिष्ट म्हणून ओळखली जाते, तर जर सर्व कर्जाच्या विशिष्ट टक्केवारीची तरतूद केली गेली तर तरतूद सामान्य म्हणून ओळखली जाते

1. प्रीपेड खर्च - देय असताना सर्व देयके केले जात नाहीत. इन्श्युरन्स प्रीमियम, भाडे आणि सेवा खर्च यासारखे अनेक देयके 3 महिने, 6 महिने किंवा एक वर्ष असू शकणाऱ्या कालावधीसाठी आगाऊ केले जातात. पुढील अकाउंटिंग कालावधीशी संबंधित अशा खर्चाचा भाग बॅलन्स शीटमध्ये प्रीपेड खर्च म्हणून दाखवला जातो.

2. कॅश आणि बँक बॅलन्स - बॅलन्स शीटमध्ये या हेडिंग अंतर्गत बँक अकाउंटमधील लहान कॅश बॉक्स, सेफ आणि बॅलन्समध्ये कॅश दाखवली जाते.

3. लोन आणि ॲडव्हान्स - हे असे लोन आहेत जे इतर कॉर्पोरेशन, व्यक्ती आणि कर्मचाऱ्यांना दिले गेले आहेत आणि विशिष्ट कालावधीत परतफेड करण्यायोग्य आहेत. यामध्ये वस्तू, सामग्री आणि सेवांच्या पुरवठ्यासाठी आगाऊ भरलेली रक्कम देखील समाविष्ट आहे.

4. इतर वर्तमान ॲसेट्स - इतर वर्तमान ॲसेट्स ही सर्व देय रक्कम आहे जी पुढील बारा महिन्यांमध्ये रिकव्हर करण्यायोग्य आहे. यामध्ये प्राप्त होणारे क्लेम, इन्व्हेस्टमेंटवर देय इंटरेस्ट आणि जसे की.

दीर्घकालीन मालमत्ता:

दीर्घकालीन मालमत्ता (फिक्स्ड किंवा कॅपिटल ॲसेट्स म्हणूनही ओळखली जाते) म्हणजे किमान 12 महिन्यांच्या सामान्य ऑपरेटिंग सायकलच्या पलीकडे बिझनेस वापरण्याची, बदलण्याची आणि/किंवा कॅशमध्ये रूपांतरित करण्याची अपेक्षा करू शकतो. अनेकदा त्यांचा वापर वर्षांसाठी केला जातो. हे त्यांना वर्तमान मालमत्तेपासून वेगळे करते, जे कंपन्या सामान्यपणे 12 महिन्यांच्या आत खर्च करतात. कारण ते करंट ॲसेट्सपेक्षा कॅशमध्ये रूपांतरित करणे कठीण आहेत, त्यांना अनेकदा नॉन-करंट ॲसेट्स म्हणून संदर्भित केले जाते.

5.5 नॉन-करंट ॲसेट्स

एक्साईड इंडस्ट्रीजच्या नॉन-करंट ॲसेटचा स्नॅपशॉट

नॉन-करंट ॲसेट्स यामध्ये विभाजित केल्या जातात:

1. फिक्स्ड ॲसेट्स- हे असे ॲसेट्स आहेत जे कंपनीच्या बिझनेसमध्ये वापरासाठी आणि वस्तू उत्पादन करण्यासाठी मालकीचे आहेत. सामान्यपणे ते मशीनरी असू शकते. ते पुनर्विक्रीसाठी नाहीत आणि त्यात जमीन, इमारती म्हणजेच कार्यालये, वेअरहाऊस आणि फॅक्टरी, वाहने, मशीनरी, फर्निचर, उपकरणे आणि अशा गोष्टींचा समावेश होतो. प्रत्येक कंपनीकडे काही निश्चित मालमत्ता असतात, तथापि स्वरूप किंवा फिक्स्ड ॲसेट्स कंपनीनुसार बदलतात. उत्पादन कंपनीची प्रमुख निश्चित मालमत्ता ही त्याची कारखाना आणि यंत्रसामग्री असेल, तर शिपिंग कंपनीची जहाजे असेल. फिक्स्ड ॲसेट्स बॅलन्स शीटमध्ये खर्चात कमी संचयित डेप्रीसिएशनसह दाखविले जातात. डेप्रीसिएशन ही खूपच योग्य संकल्पनेवर आधारित आहे की ॲसेटचे उपयुक्त आयुष्य आहे आणि वर्षानंतर ते कमी होते. परिणामी, ते नुकसान मोजण्याचा आणि त्यानुसार ॲसेटचे मूल्य कमी करण्याचा प्रयत्न करते जेणेकरून त्याच्या उपयुक्त आयुष्याच्या शेवटी, ॲसेटचे कोणतेही मूल्य नसेल.

2. लाँग-टर्म इन्व्हेस्टमेंट: बिझनेसच्या कामकाजाशी थेट संबंधित नसलेल्या कंपनीच्या मालकीची ॲसेट्स (उदा., न वापरलेल्या जमिनीचा टुकडा).

3. अमूर्त मालमत्ता: हक्क, पेटंट, ट्रेडमार्क्स आणि सारख्यासाठी कंपनीद्वारे भरलेले पैसे, जे मूल्य निर्माण करू शकतात परंतु प्रत्यक्ष उपस्थिती नाही.

बॅलन्स शीटची इतर बाजू दोन भागांमध्ये विभाजित केली जाते: वरच्या बाजूला वर्तमान आणि दीर्घकालीन दायित्व, त्यानंतर शेअरहोल्डर इक्विटीचा तपशील.

5.6. वर्तमान दायित्व

एक्साईड लिमिटेडच्या वर्तमान दायित्वांचा स्नॅपशॉट: –

• वर्तमान दायित्वे - वर्तमान दायित्वे ही पुढील बारा महिन्यांमध्ये देय रक्कम आहेत. यामध्ये अशा तरतुदींचा देखील समावेश होतो ज्यासाठी अद्याप बिल प्राप्त झाले नाही किंवा ज्याच्या खर्चाचा पूर्णपणे अंदाज लावला गेला नाही अशा खर्चासाठी बाजूला ठेवलेली रक्कम आहे. ते याप्रमाणे वर्गीकृत केले जाऊ शकतात:

• लेणदार - ट्रेड क्रेडिटर्स हे असे आहेत ज्यांना कंपनी त्यांच्या उत्पादनांच्या निर्मितीसाठी वापरलेल्या कच्च्या मालासाठी आणि इतर वस्तूंसाठी पैसे देते. कंपन्या सामान्यपणे हे क्रेडिटवर खरेदी करतात - वस्तूची मागणी, कंपनीची स्थिती आणि मार्केट प्रॅक्टिसनुसार क्रेडिट कालावधी.

• जमा झालेला खर्च - बँक ओव्हरड्राफ्ट, टेलिफोन खर्च, वीज आणि ओव्हरटाइम वरील इंटरेस्ट यासारखे काही खर्च त्यांना झाल्यानंतर भरले जातात. कारण ते चढ-उतार करतात आणि या खर्चाचे प्रीपेमेंट किंवा अचूकपणे अपेक्षा करणे शक्य नाही. तथापि, खर्च झाला आहे. हा खर्च ओळखण्यासाठी मागील ट्रेंड आणि बॅलन्स शीटच्या तारखेला झालेल्या आणि जमा झालेल्या खर्चावर आधारित अंदाजित आहे.

• तरतुदी - तरतूद ही अंदाजित खर्च किंवा नुकसानासाठी नफ्यातून बाजूला ठेवलेली रक्कम आहे. डेप्रीसिएशन आणि खराब कर्जाची तरतूद यासारख्या काही तरतुदी संबंधित मालमत्तेतूनच कपात केल्या जातात. इतर काही आहेत, जसे की क्लेम जे देय असू शकतात, ज्यासाठी तरतुदी केल्या जातात. बॅलन्स शीटवर सामान्यपणे पाहिलेल्या इतर तरतुदी डिव्हिडंड आणि टॅक्सेशनसाठी आहेत.

• इतर वर्तमान दायित्वे - इतर कोणतीही देय रक्कम सामान्यपणे इतर वर्तमान दायित्वांच्या ऑल-एम्ब्रेसिंग टायटल अंतर्गत एकत्रित केली जाते. यामध्ये क्लेम न केलेले डिव्हिडंड आणि थर्ड पार्टीला देय देय देय समाविष्ट आहे.

5.7 नॉन-करंट लायबिलिटीज

एक्साईड इंडस्ट्रीजच्या नॉन-करंट लायबिलिटीजचा स्नॅपशॉट: –

• दीर्घकालीन कर्ज: कंपनीचे कोणतेही दीर्घकालीन कर्ज दायित्व. लहान फर्मसाठी, यामध्ये बहुतांश बँक लोन्सचा समावेश असण्याची शक्यता आहे, तर मोठ्या कंपनीसाठी त्यामध्ये कंपनीद्वारे जारी केलेले बाँड्स आणि इतर डेब्ट जबाबदाऱ्या देखील समाविष्ट असू शकतात.

• स्थगित इन्कम टॅक्स दायित्व: जी पद्धत जीएपी अंतर्गत महसूल आणि खर्चांची गणना केली जाते ती इंटर्नल रेव्हेन्यू सर्व्हिस (IRS) द्वारे आवश्यक असलेल्या रकमेपेक्षा खूपच भिन्न आहे. परिणामी, कंपन्या त्यांच्या इन्कम टॅक्स विवरणांपेक्षा (जेथे ते चांगले दिसते) त्यांच्या अकाउंटिंग विवरणांवर (जेथे याचा अर्थ जास्त टॅक्स बिल आहे) मोठा नफा दाखवतील. दोघांमधील फरक हे महसूल दर्शविते ज्यावर अद्याप कर आकारला गेला नाही, परंतु काही वेळी असेल. स्थगित टॅक्स लायबिलिटी हे असे सूचित करते की प्रलंबित आयआरएस बिल जेव्हा हे घडते तेव्हा ते भरावे लागते.

बॅलन्स शीटवर अनेकदा दिसणारी आणखी एक लायबिलिटी म्हणजे अल्पसंख्याक इंटरेस्ट. ही एन्ट्री पॅरेंट कंपनीच्या बॅलन्स शीटवर दिसते, ज्याची त्याच्या एखाद्या सहाय्यक कंपनीपैकी 100 टक्के मालकी नाही. जेव्हा एखादी कंपनी दुसऱ्या कंपनीचा पुरेसा मोठा भाग विकत घेते (सामान्यत: 50 टक्क्यांपेक्षा जास्त), तेव्हा विकत घेतलेल्या कंपनीची संपूर्ण मालमत्ता आणि दायित्वे अधिग्रहण (पॅरेंट) कंपनीच्या बॅलन्स शीटवर सूचीबद्ध केली जातात. त्यानंतर दायित्वांच्या बाजूने अकाउंटिंग ॲडजस्टमेंट आवश्यक आहे कारण पालकांच्या मालकीचा नसलेल्या सहाय्यक कंपनीचा एक भाग असतो.

उदाहरणार्थ, असे गृहीत धरा की कंपनी बी कडे ₹100 चे बुक मूल्य आहे ज्यामध्ये ॲसेटमध्ये ₹100 आणि कोणतेही डेब्ट नाही आणि कंपनी ए कंपनी बी मध्ये ₹85 मध्ये 85 टक्के हिस्सा खरेदी करण्यास सक्षम आहे. त्याचे नियंत्रण भाग असल्याने, कंपनी a आता आपल्या बॅलन्स शीटमध्ये कंपनी B ची सर्व मालमत्ता समाविष्ट करेल. कंपनीच्या 85 टक्के खरेदी किंमत बुक मूल्याच्या 85 टक्के इतकी असते त्यामुळे कोणतेही गुडविल ॲडजस्टमेंट केले जाणार नाही. तथापि, जेव्हा कंपनी बी ची संपूर्ण मालमत्ता आणि दायित्वे कंपनी ए च्या बॅलन्स शीटवर घेतली जातील, तेव्हा कंपनी बी च्या मालमत्तेचे ₹100 जोडले जात असल्याने आणि कॅशमध्ये ₹85 कपात मान्यताप्राप्त असल्याने मालमत्तेमध्ये ₹15 ची निव्वळ वाढ होईल. कंपनी B पैकी 100 टक्के बॅलन्स शीटमध्ये जोडण्यात आले आहे मात्र केवळ 85 टक्के खरेदी करण्यात आली आहे. कंपनी A ला आधीच्या मालकांच्या मालकीच्या कंपनीच्या 15 टक्के समायोजित करण्यासाठी अल्पसंख्यांक इंटरेस्टसाठी 15 रुपये लायबिलिटी समजेल.

5.8. शेअरहोल्डरची इक्विटी

एक्साईड इंडस्ट्रीजच्या नॉन-करंट लायबिलिटीजचा स्नॅपशॉट: –

बॅलन्स शीटच्या शेवटच्या विभागात शेअरहोल्डर्सच्या इक्विटीचे विघटन समाविष्ट आहे. कंपनीची एकूण मालमत्ता आणि दायित्वे पाहता, आपल्याला आधीच माहित आहे की भागधारकांच्या इक्विटीचे एकूण मूल्य किती असणे आवश्यक आहे, फक्त सेक्शनच्या सुरुवातीला नमूद केलेल्या मूलभूत अकाउंटिंग रिलेशनशिपची पुनरावृत्ती करून:

शेअरहोल्डर इक्विटी = मालमत्ता - दायित्वे

साधारणपणे, भागधारकांची इक्विटी दोन स्त्रोतांकडून येऊ शकतेः एकतर मालकाने पैसे कंपनीकडे ठेवले होते किंवा कंपनीने त्याच्या बिझनेस उपक्रमांमधून पैसे कमवले होते परंतु अद्याप ते मालकांना दिले नाही. शेअरहोल्डर्सच्या इक्विटीचे हे दोन प्रकार खालीलप्रमाणे बॅलन्स शीटवर दिसतात:

1. पेड-इन कॅपिटल: हे कंपनीच्या फायद्यांच्या अंशतः मालकीच्या बदल्यात गुंतवणूकदारांनी भरलेल्या पैशांचे प्रतिनिधित्व करते, सामान्य शेअर्सच्या मालकीद्वारे, एकतर प्रारंभिक सार्वजनिक ऑफरिंगमध्ये खरेदी केले किंवा दुय्यम शेअर जारी करून. जर एखाद्या कंपनीने 1 दशलक्ष शेअर्सची विक्री केली आणि इनिशियल पब्लिक ऑफरिंग (IPO) मध्ये प्रत्येकी 25 रुपये विकले तर कंपनीकडे 25 दशलक्ष कॉमन इक्विटी असेल.

2. निवृत्त कमाई: डिविडंडद्वारे शेअरधारकांना वितरित न केलेल्या कंपनीद्वारे कमावलेले लाभ बॅलन्स शीटवर ठेवलेली कमाई म्हणून ओळखले जातात. ही एन्ट्री प्रत्यक्षात बॅलन्स शीटच्या तयारीमध्ये कॅल्क्युलेट केली जात नाही परंतु "प्लग" वॅल्यू आहे ज्याचे मूल्य शेअरहोल्डर्स इक्विटीच्या ॲसेट, लायबिलिटीज आणि इतर घटकांमधील फरकाद्वारे निर्धारित केले जाते ज्याचे मूल्य वस्तुनिष्ठपणे निर्धारित केले जाऊ शकते.

कंपन्या कधीकधी ओपन मार्केटमध्ये त्यांचे शेअर्स पुन्हा खरेदी करतील. जेव्हा हे घडते, तेव्हा पुनर्खरेदी केलेले शेअर्स शेअरहोल्डर्स इक्विटीच्या स्टेटमेंटमध्ये ट्रेझरी स्टॉक म्हणून बॅलन्स शीटवर प्रतिनिधित्व केले जातात. नियुक्त केलेले मूल्य म्हणजे शेअर्सची पुनर्खरेदी किंमत आणि नकारात्मक चिन्ह असते कारण ते पेड-इन कॅपिटलसाठी प्रभावीपणे ऑफसेट असतात (ते विकले गेले आणि नंतर परत खरेदी केले गेले). हे शेअर्स आता वास्तविक दायित्वाचे प्रतिनिधित्व करत नाहीत कारण ते स्वतःच कंपनीद्वारे धारण केले जातात आणि बाहेरील गुंतवणूकदार नाहीत.

पेड-इन कॅपिटल आणि रिटेन्ड अर्निंग्सची रक्कम, कमी ट्रेझरी स्टॉक ही सामान्य शेअरहोल्डर्सची इक्विटी आहे. सामान्य स्टॉक व्यतिरिक्त, काही फर्म प्राधान्यित स्टॉकचे शेअर्स देखील जारी करतील. हा एक विशेष प्रकारचा नॉन-व्होटिंग स्टॉक आहे जो कंपनीच्या ॲसेट्स दिवाळखोरी आणि लिक्विडेशनच्या स्थितीत सामान्य शेअर्सपेक्षा प्राधान्य देतो. प्राधान्यित शेअर्समध्ये सामान्यपणे एक निश्चित लाभांश असतो जो सामान्य स्टॉकवर कोणतेही लाभांश देण्यापूर्वी भरावा लागतो. प्राधान्यित डिव्हिडंड हे डेब्ट वरील इंटरेस्ट पेमेंट प्रमाणेच आहेत परंतु महत्त्वपूर्ण चेतावणीसह की, जर फर्म डिव्हिडंड भरण्यास असमर्थ असेल तर हे त्याला दिवाळखोरीमध्ये प्रवृत्त करत नाही- डिव्हिडंड दायित्व फक्त जमा होते आणि पुढील कालावधीमध्ये देय करणे आवश्यक आहे. प्राधान्यित स्टॉक अनेक प्रकारे, बाँडप्रमाणेच, ते इक्विटी जारी म्हणून ओळखले जाते आणि त्यामुळे दीर्घकालीन कर्जाचा भाग म्हणून शेअरधारकांच्या इक्विटी अंतर्गत दर्शविले जाते. शेअरहोल्डर्स इक्विटीचे एकूण मूल्य मिळविण्यासाठी प्राधान्यित स्टॉकचे बुक मूल्य सामान्य शेअरहोल्डर्स इक्विटीमध्ये जोडले जाते.

5.9 कॅपिटल

एखाद्या फर्मच्या भांडवलामध्ये फायनान्शियल संसाधनांचा समावेश असतो जो तो प्रदान करत असलेल्या वस्तू किंवा सेवांच्या उत्पादनावर लागू केला जाऊ शकतो. बॅलन्स शीटमधून मिळालेल्या भांडवलाची दोन सामान्य व्याख्या आहेत. यापैकी पहिले वर्किंग कॅपिटल आहे, जे कंपनीच्या शॉर्ट-टर्म लिक्विडिटीचे मोजमाप करते आणि वर्तमान ॲसेट आणि वर्तमान लायबिलिटीजमधील फरकाच्या समान आहे. शॉर्ट-टर्म दायित्वांना कव्हर करण्यासाठी वर्तमान मालमत्ता पुरेशी आहे याची हमी देण्यासाठी आणि त्याच्या दायित्वांवर पेमेंट करण्यास असमर्थतेमुळे कामकाजात व्यत्यय टाळण्यासाठी कंपनीने वर्किंग कॅपिटलचा पुरेसा बफर राखणे आवश्यक आहे. हे "वर्तमान" चे महत्त्व दर्शविते, कारण ते दोन्ही ॲसेट्सवर लागू होते (ते लिक्विड आणि सहजपणे कॅशमध्ये रूपांतरित करण्यायोग्य असावे) आणि दायित्वे (दीर्घकालीन कर्जाच्या वर्तमान भागासह नजीकच्या कालावधीत देय असलेली कोणतीही गोष्ट).

वर्किंग कॅपिटल = वर्तमान मालमत्ता - वर्तमान दायित्व

कंपनीकडे असलेल्या संसाधनांचे विस्तृत मोजमाप म्हणजे एकूण भांडवल, जे सर्व कर्ज घेतलेल्या निधीतून (अल्प आणि दीर्घकालीन) आणि मालकांनी पुरवलेली रोख (शेअरहोल्डर्स इक्विटी) असते. बॅलन्स शीटच्या उजव्या बाजूला असलेली एकमेव वस्तू म्हणजे अल्पसंख्यांक इंटरेस्ट, जी अकाउंटिंग एन्ट्री आहे आणि ती फंडच्या वास्तविक स्त्रोतांचे प्रतिनिधित्व करत नाही.

एकूण भांडवल = वर्तमान दायित्वे + दीर्घकालीन कर्ज + शेअरहोल्डर्स इक्विटी