म्युच्युअल फंड आणि म्युच्युअल फंडच्या मूलभूत गोष्टींचा परिचय

1.1. परिचय

एका संध्याकाळी, रिधिमा आणि आनंद मुंबईतील एका कॅफेमध्ये बसत होते. रिधिमा यांना स्वत:ला मुक्त करावयाचे पहिले सॅलरी प्राप्त झाले आहे. आनंदला गुंतवणूक आणि पैशाविषयी देखील जाणून घ्यायचे होते. त्यांनी सुचवले की ते दोघेही म्युच्युअल फंडविषयी जाणून घेतील. त्यानंतर त्यांना म्युच्युअल फंडबद्दल बोलणे आवश्यक होते.

आनंद: तर म्युच्युअल फंड म्हणजे काय?

रिधिमा:हा पैशाचा मोठा भाग आहे. आणि बरेच लोक त्यामध्ये पैसे इन्व्हेस्ट करतात. ती कॅश कंपन्या, बाँड्स इ. मधील शेअर्स सारख्या स्टफमध्ये काम करण्यासाठी ठेवली जाते. सत्य म्हणजे तुमच्याकडे थेट शेअर्स नाहीत. त्याऐवजी तुम्ही फंडमध्ये "युनिट्स" खरेदी करता.

आनंद: कंपनीमध्ये शेअर्स खरेदी करण्यापेक्षा ते कसे वेगळे आहे?

रिधिमा:“तज्ज्ञ म्युच्युअल फंडमध्ये तुमचे पैसे मॅनेज करतात. SEBI ही या तज्ञांची देखरेख करणारी सरकारी संस्था आहे. यामुळे तुमचे पैसे सुरक्षित राहतात..”

"फंड" म्हणजे काय?

सरासरी व्यक्ती फंडद्वारे इन्व्हेस्ट करू शकतो हा सर्वात सोपा मार्ग आहे. तुम्हाला स्वतः स्टॉक्स आणि बाँड्स निवडण्याची गरज नाही. इतर कोणी तुमच्यासाठी ते करते. परंतु लक्षात ठेवा जेव्हा तुम्ही फंड खरेदी करता तेव्हा तुम्ही खरोखरच इन्फोसिस किंवा रिलायन्स किंवा एच डी एफ सी बँक सारखे शेअर्स खरेदी करत नाही. तुमच्याकडे फंडचे युनिट्स आहेत. ते युनिट्स तुम्हाला सांगतात की तुमचा पाईचा शेअर काय आहे. जर फंडची इन्व्हेस्टमेंट चांगली असेल तर तुम्ही पैसे कमवू शकता. जर त्यांनी वाईट केले तर तुम्ही पैसे गमावता. लाभ आणि नुकसान सर्व इन्व्हेस्टरद्वारे भरले जातात.

म्युच्युअल फंड कोण चालवतो?

म्युच्युअल फंड व्यावसायिक फंड व्यवस्थापकांद्वारे व्यवस्थापित केले जातात. ते मार्केट जवळून पाहत आहेत. ते आहेत जे खरेदी आणि विक्रीवर नियंत्रण ठेवतात. उदाहरणार्थ, फंड मॅनेजरकडे असे मत असू शकते की भारतीय IT कंपन्या चांगले काम करतील. ते Infosys, TCS चे शेअर्स खरेदी करू शकतात. जर मार्केट जोखमीचे वाटत असेल तर ते सरकारी बाँड्स सारख्या सुरक्षित इन्व्हेस्टमेंटमध्ये इन्व्हेस्ट करू शकतात. ज्यामुळे दबाव कमी होतो. तुम्हाला स्वतःच बाजारात असण्याची गरज नाही, ज्यामुळे ते दररोज कॉल्स होतात.

भारतात म्युच्युअल फंड कोण चालवतो?

म्युच्युअल फंडांचे नियमन सिक्युरिटीज अँड एक्स्चेंज बोर्ड ऑफ इंडिया (SEBI) द्वारे केले जाते. SEBI द्वारे इन्व्हेस्टरच्या संरक्षणासाठी नियम तयार केले जातात." फंड ते कसे इन्व्हेस्ट करतात, ते पैसे कसे कमवतात याबद्दल पारदर्शक असणे आवश्यक आहे. जाणून घेण्याची आणखी एक गोष्ट म्हणजे फंड युनिट्सचे मालक होणे हे कंपनीच्या शेअर्सचे मालक असण्यासारखे नाही. जर तुमच्याकडे शेअर्स असेल तर तुम्हाला कंपनीच्या रनिंगमध्ये काही फरक पडत नाही. जर तुमच्याकडे फंड युनिट्स असतील तर तुम्हाला मतदान करता येणार नाही. परंतु तुम्हाला आणखी काही मिळेल. तुमचे पैसे केवळ एकात नाही तर अनेक इन्व्हेस्टमेंटमध्ये पसरलेले आहेत. इक्विटी म्युच्युअल फंड एकाच वेळी बँकिंग, IT आणि फार्मा क्षेत्रातील कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये इन्व्हेस्ट करू शकतात. जर एक सेक्टर कमी झाले तर इतरांना लोड शेअर करण्यास मदत होऊ शकते.

अधिक सुरक्षा हवी आहे का?

लिक्विड फंडमध्ये इन्व्हेस्ट करा. हे तुमचे पैसे ट्रेझरी बिल्स सारख्या शॉर्ट टर्म लो रिस्क इन्व्हेस्टमेंटमध्ये ठेवते. तुम्हाला समृद्ध मिळणार नाही, परंतु तुमचे पैसे स्टॉक मार्केटपेक्षा सुरक्षित आहेत आणि साध्या सेव्हिंग्स अकाउंटपेक्षा अधिक कमविण्याची शक्यता आहे.

म्युच्युअल फंडचे लाभ

• त्यांनी अनेक इन्व्हेस्टरना त्यांचे पैसे एकत्रित करण्यास मदत केली
• ते प्रशिक्षित व्यावसायिकांद्वारे चालवले जातात
• ते सेबीद्वारे काटेकोरपणे नियंत्रित केले जातात.
• तुमचे पैसे विविधता आणा, तुमचे सर्व पैसे एकाच ठिकाणी इन्व्हेस्ट करू नका

आणि, त्या सुरक्षा आणि साधेपणामुळे, म्युच्युअल फंड नवीन आणि अनुभवी इन्व्हेस्टरसाठी अशी चांगली निवड आहेत. ते तुम्हाला स्वत: सर्व काम न करता स्टॉक मार्केटमध्ये इन्व्हेस्ट करण्याची परवानगी देतात.

आनंद: तर ते येथे म्युच्युअल फंडची रचना कशी करतात?

रिधिमा: तीन मोठे भाग आहेत,

1. प्रायोजक फंड स्थापित करणारी व्यक्ती किंवा कंपनी.
2. ट्रस्टी-ते फंड मॅनेज करतात आणि सेबीला रिपोर्ट करतात.
3. ॲसेट मॅनेजमेंट कंपनी (AMC) – मॅनेजर आणि विश्लेषकांच्या सहाय्याने दैनंदिन फंड मॅनेज करणारी टीम.

आनंद: त्यामुळे AMC ही अशी कंपनी आहे जी तुमचे पैसे घेते आणि ती इन्व्हेस्टमेंटमध्ये ठेवते

रिधिमा: “होय, "AMC इन्व्हेस्टमेंटचा निर्णय घेते. ते असे नियम आहेत जे आपल्यासारख्या लोकांना फंडात ठेवलेल्या पैशाचे नियमन करतात.

1.2. म्युच्युअल फंड: भारतातील संरचना

भारतातील म्युच्युअल फंड तीन स्तरीय सिस्टीमवर आधारित आहेत. ज्या लोक त्यांचे पैसे फंडमध्ये ठेवतात त्यांच्यासाठी गोष्टी स्पष्ट आणि सुरक्षित ठेवण्यास मदत करण्यासाठी ही सिस्टीम उपलब्ध आहे. या सिस्टीमसाठी नियम सिक्युरिटीज अँड एक्सचेंज बोर्ड ऑफ इंडिया किंवा सेबीद्वारे 1996 मध्ये तयार केले गेले. आजही सेबी म्युच्युअल फंड स्थापन आणि चालविण्यावर देखरेख आणि नियंत्रण ठेवते.

या सिस्टीममध्ये तीन मुख्य भाग समाविष्ट आहेत: फंड स्पॉन्सर बोर्ड ऑफ ट्रस्टीज ॲसेट मॅनेजमेंट कंपनी (AMC) प्रत्येक बिटचे स्थान आहे. एकत्रितपणे, ते लोकांच्या पैशांचे संरक्षण करण्यासाठी आणि म्युच्युअल फंड नैतिकदृष्ट्या चालत असल्याची खात्री करण्यासाठी काम करतात.

भारतातील म्युच्युअल फंड तीन स्तरीय सिस्टीमवर आधारित आहेत. या सिस्टीमचा उद्देश फंड गुंतवणूकदारांना स्पष्ट आणि सुरक्षित वातावरण प्रदान करणे आहे. या प्रणालीसाठी नियम 1996 मध्ये सिक्युरिटीज अँड एक्सचेंज बोर्ड ऑफ इंडिया किंवा SEBI द्वारे तयार केले गेले. आज म्युच्युअल फंड कसे तयार केले जातात आणि कसे व्यवस्थापित केले जातात हे सेबी अद्याप पाहते आणि नियंत्रित करते.

या सिस्टीमचे तीन मुख्य भाग आहेत:

1. फंड प्रायोजक

2. ट्रस्टी

3. ॲसेट मॅनेजमेंट कंपनी (AMC)

प्रत्येक भागाला स्वत:चे काम असते. एकत्रितपणे, ते सुनिश्चित करतात की लोकांचे पैसे सुरक्षितपणे हाताळले जातात आणि म्युच्युअल फंड प्रामाणिकपणे चालवले जातात.

1. फंड प्रायोजक

फंड प्रायोजकाला म्युच्युअल फंडचे पालक म्हणून ओळखले जाऊ शकते, कारण तो/ती स्कीमच्या कल्पनेसह येते आणि ते मार्केटमध्ये सुरू करते. सेबी प्रायोजक बनण्यासाठी पात्रता निकषांविषयी काही मार्गदर्शक तत्त्वे निर्धारित करते. यापैकी काही खाली नमूद केल्याप्रमाणे आहेत: प्रायोजक मागील पाच वर्षांपासून फायनान्स किंवा बिझनेस क्षेत्रात असणे आवश्यक आहे. त्याच्याकडे पुरेसा फंड आणि नेट वर्थ असणे आवश्यक आहे. प्रायोजककडे ॲसेट मॅनेजमेंट कंपनीच्या (AMC) स्टॉकचा महत्त्वपूर्ण भाग असणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, SBI म्युच्युअल फंड हा स्टेट बँक ऑफ इंडियाचा विचार आहे. त्याचप्रमाणे ICICI बँकेने प्रुडेन्शियल म्युच्युअल फंड सुरू करण्यासाठी प्रुडेन्शियल पीएलसी सोबत करार केला आहे. हे लक्षात घेणे आवश्यक आहे की प्रायोजक संपूर्ण स्कीम स्वत: मॅनेज करू शकत नाही. त्याला/तिला कायद्याद्वारे ट्रस्ट तयार करणे आणि ट्रस्टी नियुक्त करणे आवश्यक आहे, जे सर्व नियमांचे पालन केले जाईल आणि गुंतवणूकदारांच्या हितांना प्राधान्य दिले जाईल याची खात्री करतील. 

2. ट्रस्टी

हे गुंतवणूकदारांच्या हिताचे संरक्षक आहेत. ट्रस्टीक स्पॉन्सरद्वारे नियुक्त केले जातात, परंतु ते गुंतवणूकदारांच्या हितासाठी स्वतंत्रपणे काम करतात आणि प्रायोजक नाही. ट्रस्टीच्या जबाबदाऱ्यांमध्ये समाविष्ट आहे: AMC च्या कामगिरी आणि उपक्रमांवर सतत तपासणी करणे. सर्व नियम आणि नियमांचे पालन करत असल्याची खात्री करणे. जनतेला सादर करण्यापूर्वी मंडळाकडे सादर केलेल्या नवीन योजनांना मंजूरी देणे. त्यांना प्रत्येक सहा महिन्यांनी म्युच्युअल फंडच्या कामगिरी संदर्भात सेबी कडे अहवाल सादर करावा लागेल. उदाहरणार्थ, HDFC म्युच्युअल फंडमध्ये एक ट्रस्टी कंपनी आहे जी पूर्णपणे देखरेख करते की AMC प्रामाणिकपणे आणि नैतिकपणे कार्यरत आहे. त्यांना कोणतीही अडचण न येता सर्वकाही सुरळीत चालेल याची खात्री करावी लागेल, म्हणून ट्रस्टी कंपन्यांची सेबीद्वारे अत्यंत देखरेख केली जाते. त्यांच्या कामगिरी असमाधानकारक असल्याच्या बाबतीत, त्यांना पुढील कार्यवाही पासून दंड किंवा प्रतिबंधित केले जाऊ शकते. 

3. ॲसेट मॅनेजमेंट कंपनी (AMC)

ही कंपनी म्युच्युअल फंड स्कीमच्या दैनंदिन कामकाजासाठी जबाबदार आहे. एएमसी ट्रस्टी द्वारे नियुक्त आणि व्यवस्थापित केले जातात. एएमसी महत्त्वाच्या इन्व्हेस्टमेंट निर्णय घेण्यासह फंडच्या सर्व पैलू आणि ऑपरेशन्सची देखरेख करतात. उदाहरणार्थ, गुंतवणूकदारांचे पैसे कुठे आणि कसे ठेवले जातील हे ते ठरवतात. योजनेचे सर्व प्रचारात्मक उपक्रम आणि जाहिराती त्यांच्याद्वारे हाताळल्या जातात. तसेच, गुंतवणूकदारांच्या तक्रारी आणि शंका AMC द्वारे हाताळल्या जातात. त्यांचे कार्य कार्यक्षमतेने करण्यासाठी, फंड मॅनेजर, संशोधक आणि कायदेशीर सल्लागारांसह एएमसी द्वारे तज्ज्ञांची टीम कार्यरत आहे. उदाहरणार्थ, Nippon इंडिया ॲसेट मॅनेजमेंट कंपनी म्युच्युअल फंडच्या विस्तृत श्रेणीचे व्यवस्थापन करते. त्यांच्या काही योजना Infosys आणि reliance सारख्या ब्लू-चिप स्टॉकमध्ये इन्व्हेस्ट करतात, तर इतर सरकारी सिक्युरिटीजवर लक्ष केंद्रित करतात. 

ॲसेट मॅनेजमेंट कंपनीची जबाबदारी: 

• एएमसी विविध मार्केट घटकांचा विचार केल्यानंतर फंड फॉलो करेल अशी इन्व्हेस्टमेंट पॉलिसी तयार करतात.

• ते फायदेशीर इन्व्हेस्टमेंट निर्णय घेण्यासाठी नियमितपणे मार्केट स्थितीचे विश्लेषण करतात. ते नवीन म्युच्युअल फंड स्कीम डिझाईन करतात आणि मार्केट करतात. 

ॲसेट मॅनेजमेंट कंपनीमधील प्रमुख कर्मचारी: 

• मुख्य गुंतवणूक अधिकारी (सीआयओ)- तो/ती एएमसीची गुंतवणूक धोरणे आणि धोरणे तयार करतो आणि तयार करतो.
• फंड मॅनेजर्स-हे लोक म्युच्युअल फंडच्या स्कीम किंवा पोर्टफोलिओ मॅनेज करतात. 
• विश्लेषक– नावाप्रमाणेच, विश्लेषक कोणत्याही इन्व्हेस्टमेंटचा निर्णय घेण्यापूर्वी मार्केट आणि कंपन्यांचे विश्लेषण आणि संशोधन करतात.
• विक्रेते- डीलर्स हे असे असतात जे कृती करतात, म्हणजेच, स्टॉक खरेदी/विक्री. मुख्य विपणन अधिकारी आणि सेल्स टीम- ते प्रमोट आणि मार्केटिंग स्कीमसाठी जबाबदार आहेत.

आनंद: म्युच्युअल फंडच्या कामकाजात इतर कोणतेही पार्टी समाविष्ट आहेत का?

रिद्धिमा: होय, आम्ही चर्चा केलेल्या संस्था व्यतिरिक्त इतर काही संस्था आहेत:

• गुंतवणूकदार- हे तुमच्या आणि माझ्यासारखे सामान्य लोक आहेत जे म्युच्युअल फंडमध्ये इन्व्हेस्ट करतात.
• वितरक- वितरक हे असे लोक आहेत जे गुंतवणूकदारांना विशिष्ट योजनेसाठी मदत करतात.
• रजिस्ट्रार आणि ट्रान्सफर एजंट (आरटीए)- ते सर्व गुंतवणूकदारांचा डाटाबेस आणि त्यांच्या गुंतवणूकीशी संबंधित प्रमुख माहिती राखतात.
• कस्टोडियन्स- ते गुंतवणूकदारांच्या सर्व मालमत्तेचे संरक्षण करतात. 

1.3 म्युच्युअल फंडमधील इतर पार्टी

जेव्हा आम्ही भारतातील फंडविषयी चर्चा करतो तेव्हा केवळ प्रायोजक, ट्रस्टी आणि ॲसेट मॅनेजमेंट कंपनी ही भूमिका बजावत नाही. इतर संस्था आहेत ज्या संपूर्ण प्रक्रिया चालू ठेवतात आणि ज्या गुंतवणूकदारांना त्यांचे पैसे मिळविण्यास, ट्रॅक करण्यास आणि सुरक्षित ठेवण्यास मदत करतात. चला वास्तविक जगातील उदाहरणांसह संक्षिप्तपणे ते पाहूया.

गुंतवणूकदार

इन्व्हेस्टर हा म्युच्युअल फंड इंडस्ट्रीचा कणा आहे. गुंतवणूकदारांना त्यांच्या जोखीम क्षमतेवर आधारित दोन गटांमध्ये विस्तृतपणे वर्गीकृत केले जाऊ शकते, ज्यांना त्यांचे पैसे सुरक्षित आणि संरक्षित साधनांमध्ये टाकायचे आहेत आणि ज्यांना उच्च परतावा मिळविण्यासाठी कॅल्क्युलेटेड रिस्क घ्यायची आहे. म्युच्युअल फंड हे अशा इन्व्हेस्टरच्या पहिल्या कॅटेगरीसाठी आदर्श आहेत ज्यांना स्टॉक किंवा बाँड्स खरेदी आणि विक्री करण्याची माहिती किंवा वेळ नसते. उदाहरणार्थ, मुंबईतील एका शहरी धनादेशधारकास शेअर बाजाराचा मागोवा घेण्यासाठी आपला वेळ द्यायचा नाही; तर तो आपली बचत म्युच्युअल फंड योजनेत देईल ज्यामुळे इन्फोसिस, Tata कन्सल्टन्सी सर्व्हिसेस, Reliance इ. सारख्या कंपन्यांच्या इक्विटी शेअर्समध्ये पैसे गुंतवावे लागतील. आणि त्याच्यासाठी रिटर्न निर्माण करा. अशा प्रकारे, म्युच्युअल फंड बँक फिक्स्ड डिपॉझिटमध्ये निष्क्रिय राहण्याऐवजी त्याची संपत्ती वाढवते.

वितरक

वितरक हे एजंट असतात जे इन्व्हेस्टर आणि म्युच्युअल फंड दरम्यान कनेक्शन सुलभ करतात. त्यांना म्युच्युअल फंड स्कीममध्ये संभाव्य गुंतवणूकदारांना आणण्यासाठी कमिशन मिळते. एनजे इंडिया इन्व्हेस्ट किंवा एच डी एफ सी बँक सारख्या बँकांच्या वितरकांकडे संपूर्ण भारतात पोहोचले आहे तर लहान प्रादेशिक स्तर वितरक मार्केटवर लक्ष केंद्रित करतात. शहरांमधील स्वतंत्र फायनान्शियल सल्लागार देखील म्युच्युअल फंडविषयी जागरूकता निर्माण करण्यात योगदान देतात. ही वितरकांची पोहोच आहे जी गुंतवणूकदारांशी संपर्क साधण्याची म्युच्युअल फंडची क्षमता निर्धारित करते.

रजिस्ट्रार आणि ट्रान्सफर एजंट

रजिस्ट्रार आणि ट्रान्सफर एजंट हे सर्व्हिस प्रोव्हायडर आहेत जे सर्व ट्रान्झॅक्शन आणि सर्व इन्व्हेस्टरचा तपशील रेकॉर्ड ठेवतात. भारतातील टॉप दोन रजिस्ट्रार आणि ट्रान्सफर एजंट म्हणजे कॉम्प्युटर एज मॅनेजमेंट सर्व्हिसेस आणि केफिन टेक्नॉलॉजीज. ते इन्व्हेस्टरना विविध म्युच्युअल फंड स्कीममध्ये त्यांचे सर्व होल्डिंग्स पाहण्यासाठी एकच पोर्टल ऑफर करतात. उदाहरणार्थ जर एखाद्या गुंतवणूकदाराकडे SBI म्युच्युअल फंडात पद्धतशीर इन्व्हेस्टमेंट योजना असेल तर तो त्याचे होल्डिंग कॉम्प्युटर एज मॅनेजमेंट सर्व्हिसेसद्वारे पाहू शकतो. ते बँक मँडेटमध्ये बदल किंवा ॲड्रेस बदल यासारखे बदल देखील मॅनेज करतात आणि त्यांच्या ऑनलाईन पोर्टल आणि ॲप्सद्वारे इन्व्हेस्टर्सना त्यांच्या म्युच्युअल फंड होल्डिंग्सशी संबंधित सर्व आवश्यक माहिती सहजपणे एकाच ठिकाणी मिळविण्यात मदत करतात.

कस्टोडियन्स

म्युच्युअल फंड हे फंड प्रत्यक्षपणे किंवा बाँड्सच्या बाबतीत इलेक्ट्रॉनिकरित्या ताब्यात ठेवणाऱ्या कस्टोडियन मार्फत सिक्युरिटीज खरेदी करतात. भारतात एच डी एफ सी बँक आणि सिटीबँक सारख्या कस्टोडियन ही सेवा फंडसाठी ऑफर करतात आणि ट्रेड सेटल करतात लाभांश कलेक्ट करतात आणि सिक्युरिटीज अँड एक्सचेंज बोर्ड ऑफ इंडिया नियमांचे अनुपालन सुनिश्चित करतात. महत्त्वाचे म्हणजे इंटरेस्ट संघर्ष टाळण्यासाठी सिक्युरिटीज अँड एक्सचेंज बोर्ड ऑफ इंडिया हे सुनिश्चित करते की प्रायोजकाशी जवळून जोडलेले कस्टोडियन म्युच्युअल फंडचे प्रतिनिधित्व करू शकत नाही. हे विविध प्लेयर्स इन्व्हेस्टर, वितरक, रजिस्ट्रार आणि ट्रान्सफर एजंट आणि कस्टोडियन इकोसिस्टीम तयार करतात जे म्युच्युअल फंड इंडस्ट्रीला पारदर्शक कार्यक्षम आणि विश्वसनीय होण्यास सक्षम करते. या भिन्न मध्यस्थांशिवाय म्युच्युअल फंड उद्योग आज जे आहे ते असणार नाही.

आनंद: मी फंडमध्ये इन्व्हेस्ट करण्याची निवड का करावी?

रिधिमा: म्युच्युअल फंड हा एक पर्याय आहे कारण ते समजण्यास सोपे आहेत, निवडण्यासाठी विविध पर्याय ऑफर करतात, विविध कंपन्यांमध्ये रिस्क विविधता निर्माण करतात आणि व्यावसायिकरित्या मॅनेज केले जातात.

आनंद: माझ्यासारखे लहान इन्व्हेस्टर देखील फंडमध्ये इन्व्हेस्ट करणे सुरू करू शकतात का?

रिधिमा: तुम्ही इक्विटी फंडमध्ये दर महिना ₹2,000 सारख्या लहान रकमेसह म्युच्युअल फंडमध्ये इन्व्हेस्ट करणे सुरू करू शकता.

म्युच्युअल फंडचे 1.4 फायदे

जेव्हा आपण फंडच्या फायद्यांविषयी विचार करतो तेव्हा आम्ही त्यांना सोप्या पद्धतीने समजू शकतो.

म्युच्युअल फंड समजण्यास सोपे आहेत. फंडमध्ये इन्व्हेस्ट करण्यासाठी तुम्हाला मार्केटमध्ये एक्स्पर्ट असणे आवश्यक नाही. तुम्हाला जे हवे आहे त्याच्याशी जुळणारी म्युच्युअल फंड स्कीम निवडावी लागेल. टॅक्स सेव्हिंग ELSS फंड किंवा बॅलन्स्ड हायब्रिड फंड सारखे. मग म्युच्युअल फंड मॅनेजर सर्व गोष्टींची काळजी घेतात. उदाहरणार्थ, पुण्यामध्ये नुकतीच काम सुरू केलेली तरुण व्यक्ती प्रत्येक महिन्याला ₹2,000 सह इक्विटी फंडमध्ये इन्व्हेस्ट करणे सुरू करू शकते. कोणत्या शेअर्सची खरेदी किंवा विक्री करावी याची तिला काळजी करण्याची गरज नाही.

म्युच्युअल फंड तुम्हाला अनेक पर्याय देतात. प्रत्येक प्रकारच्या इन्व्हेस्टरसाठी म्युच्युअल फंड स्कीम आहेत. जर तुम्हाला तुमचे पैसे सुरक्षित आणि सहजपणे उपलब्ध हवे असतील तर तुम्ही म्युच्युअल फंडमध्ये इन्व्हेस्ट करू शकता. जर तुम्हाला तुमचे पैसे वेळेनुसार वाढवायचे असेल तर तुम्ही इक्विटी म्युच्युअल फंडमध्ये इन्व्हेस्ट करू शकता. उदाहरणार्थ, निवृत्त झालेल्या लोकांना अनेकदा डेब्ट फंडमध्ये इन्व्हेस्ट करायचे असते कारण ते स्थिर इन्कम देतात. तरुण लोकांना निफ्टी 50 ट्रॅक करणाऱ्या इंडेक्स फंडमध्ये इन्व्हेस्ट करायचे आहे. याचा अर्थ असा की तुम्हाला रिस्क घ्यायची असेल किंवा नसेल तर तुमच्यासाठी म्युच्युअल फंड स्कीम आहे.

म्युच्युअल फंड तुमचे पैसे इन्व्हेस्टमेंटमध्येही विभाजित करतात. हे म्युच्युअल फंडच्या फायद्यांपैकी एक आहे. तुमचे सर्व पैसे एका कंपनीच्या शेअर्समध्ये गुंतवण्यासाठी म्युच्युअल फंड विविध क्षेत्रातील अनेक कंपन्यांमध्ये गुंतवणूक करते. उदाहरणार्थ, इक्विटी म्युच्युअल फंड Infosys, HDFC बँक, हिंदुस्तान युनिलिव्हर आणि सन फार्मा यांसारख्या कंपन्यांच्या शेअर्समध्ये गुंतवणूक करू शकतात. अशा प्रकारे एका सेक्टरला दुसऱ्या सेक्टरमध्ये चांगला नफा न मिळाल्यास ते बॅलन्स करू शकते. फंड मॅनेज करणारे लोक व्यावसायिक आहेत. ते संशोधनावर आधारित निर्णय घेतात. उदाहरणार्थ जेव्हा देशांमध्ये इंटरेस्ट रेट्स वाढतात तेव्हा डेब्ट म्युच्युअल फंड मॅनेजर रिस्क कमी करण्यासाठी लवकरच मॅच्युअर होणाऱ्या बाँड्समध्ये इन्व्हेस्ट करू शकतो. वैयक्तिक गुंतवणूकदारांसाठी अशा प्रकारचे व्यवस्थापन स्वत: करणे कठीण आहे.

शॉर्ट म्युच्युअल फंडमध्ये हे सोपे आहे, जे तुम्हाला तुमचे पैसे इन्व्हेस्टमेंट्समध्ये पसरवते आणि प्रोफेशनल्सद्वारे मॅनेज केले जातात. यामुळे म्युच्युअल फंड हे भारतातील लोकांसाठी कालांतराने त्यांची संपत्ती वाढविण्याचे मार्ग बनतात

आनंद: मी जाहिराती पाहिल्या आहेत ज्या म्हणतात की "म्युच्युअल फंड मार्केट रिस्कच्या अधीन आहेत" याचा अर्थ काय आहे?

रिधिमा: याचा अर्थ असा की जेव्हा तुम्ही फंडमध्ये इन्व्हेस्ट करता तेव्हा रिस्क समाविष्ट असतात जसे की:

• मार्केट रिस्क, जेव्हा अर्थव्यवस्था चांगली होत नाही तेव्हा होते.
• इन्फ्लेशन रिस्क, जे जेव्हा तुमच्या इन्व्हेस्टमेंटवर किंमती वाढतात आणि रिटर्नमध्ये कमी होते तेव्हा होते.
• अस्थिरता रिस्क, जे तेव्हा होते जेव्हा तुमच्या इन्व्हेस्टमेंटचे मूल्य वाढते आणि कमी होते.
• इंटरेस्ट रेट रिस्क, जे डेब्ट फंडवर परिणाम करते.

आनंद: त्यामुळे फंडमध्ये इन्व्हेस्ट करणे रिस्क-फ्री नाही?

रिधिमा: तुम्ही तुमचे पैसे फंडमध्ये इन्व्हेस्ट करण्यापूर्वी त्यातील रिस्क समजून घेणे आवश्यक आहे.

1.5 म्युच्युअल फंडमध्ये समाविष्ट रिस्क

ते अस्वीकरण. म्युच्युअल फंड मार्केट रिस्कच्या अधीन आहेत. स्कीम संबंधित सर्व डॉक्युमेंट्स काळजीपूर्वक वाचा..”. जाहिरातींमध्ये लाईनपेक्षा अधिक आहे. हे रिमाइंडर आहे की म्युच्युअल फंड इन्व्हेस्ट करण्याचा मार्ग असू शकतात परंतु ते पूर्णपणे सुरक्षित नाहीत. चला नवीन उदाहरणांसह सोप्या भाषेत रिस्कचे प्रकार पाहूया.

मार्केट रिस्क

मार्केट रिस्क ही रिस्क असते जिथे जर इकॉनॉमी खराब झाली किंवा स्टॉक मार्केट तुमच्या म्युच्युअल फंड युनिट्सचे मूल्य कमी होईल, जरी फंडमधील कंपन्या ठीक असतील तरीही. उदाहरणार्थ, 2020 मध्ये कोविड-19 महामारी दरम्यान इन्फोसिस किंवा एच डी एफ सी बँक सारख्या मजबूत कंपन्यांनाही त्यांच्या शेअरची किंमत कमी झाली कारण संपूर्ण मार्केटवर दबाव होता.

इन्फ्लेशन रिस्क

महागाईमुळे तुमचे रिटर्न कमी होते. कल्पना करा की तुमचा म्युच्युअल फंड तुम्हाला एका वर्षात 8% देतो परंतु राहण्याचा खर्च 6% ने वाढतो. तुमचा वास्तविक लाभ 2 % आहे. डेब्ट फंडसाठी हे खूपच महत्त्वाचे आहे. उदाहरणार्थ, जर इंटरेस्ट रेट्स डेब्ट फंडमधील विद्यमान बाँड्सचे मूल्य वाढवले तर जे तुमचे रिटर्न कमी करते.

अस्थिरता रिस्क

अस्थिरता म्हणजे किंमतीत चढ-उतार. हे रोलर कोस्टर राईडसारखे आहे. काही लोकांसाठी मजेशीर. इतरांसाठी तणावपूर्ण. इक्विटी फंडांना अनेकदा या रिस्कचा सामना करावा लागतो. उदाहरणार्थ, टेक स्टॉक एक तिमाहीत वाढू शकतात. पुढील वेळी खाली जा. जर तुमचा फंड त्या क्षेत्रात खूप गुंतवणूक करत असेल तर तुमचा पोर्टफोलिओ त्या बदलांमुळे प्रभावित होईल.

इंटरेस्ट रेट रिस्क

हे मुख्यत्वे बाँड्स सारख्या गोष्टींमध्ये इन्व्हेस्ट करणाऱ्या फंडवर परिणाम करते. जेव्हा इंटरेस्ट रेट्स वाढतात तेव्हा रेट्स कमी किमतीत वाढतात. उदाहरणार्थ जर रिझर्व्ह बँक ऑफ इंडियाने व्याजदर वाढवले तर दीर्घकालीन सरकारी सिक्युरिटीज ठेवणाऱ्या डेब्ट फंडांच्या किंमती कमी होऊ शकतात.

शॉर्ट म्युच्युअल फंडमध्ये तुम्हाला विविध आणि प्रोफेशनल मॅनेजमेंट मिळते. ते मार्केट, महागाई, अस्थिरता आणि इंटरेस्ट रेट्सशी संबंधित जोखीम देखील बाळगतात. फंड आणि ही रिस्क समजून घेणे तुम्हाला म्युच्युअल फंडविषयी चांगली निवड करण्यास आणि वास्तविक अपेक्षा ठेवण्यास मदत करते.