म्युच्युअल फंडवर एलटीसीजी टॅक्स म्हणजे काय?

रुतुजा

अंतिम अपडेट: 27 जुलै 2026, 04:53 PM IST

Long Term Capital Gain Tax on Mutual Funds
कंटेंट

म्युच्युअल फंडवरील लाँग-टर्म कॅपिटल गेन (एलटीसीजी) टॅक्स हा विहित होल्डिंग कालावधीनंतर म्युच्युअल फंड युनिट्स रिडीम केल्यावर कमावलेल्या नफ्यावर देय टॅक्स आहे. केंद्रीय अर्थसंकल्प 2024 मध्ये घोषित केलेल्या बदलांअंतर्गत, 23 जुलै 2024 पासून लागू, पात्र इक्विटी म्युच्युअल फंडवरील दीर्घकालीन भांडवली नफ्यावर एका आर्थिक वर्षात ₹1.25 लाखांपेक्षा जास्त लाभावर 12.5% टॅक्स आकारला जातो. हा लेख LTGC विषयी तुम्हाला माहित असायला हवे असे सर्वकाही स्पष्ट करतो.

लाँग-टर्म कॅपिटल गेन (एलटीसीजी) टॅक्स म्हणजे काय?

लॉंग-टर्म कॅपिटल गेन (एलटीसीजी) टॅक्स म्हणजे लागू टॅक्स कायद्यांनुसार लॉंग-टर्म इन्व्हेस्टमेंटची आवश्यकता पूर्ण केल्यानंतर विकल्या जाणाऱ्या म्युच्युअल फंडवर आकारलेला टॅक्स. दीर्घकालीन इन्व्हेस्टमेंट म्हणून पात्र असलेल्या म्युच्युअल फंडचा होल्डिंग कालावधी म्युच्युअल फंडच्या प्रकारावर आधारित निर्धारित केला जातो.

इक्विटी-ओरिएंटेड म्युच्युअल फंडसाठी, होल्डिंग कालावधी पूर्ण झाल्यानंतर लाभ LTCG मानले जाईल. डेब्ट आणि इतर काही म्युच्युअल फंड कॅटेगरी इन्कम-टॅक्स ॲक्ट अंतर्गत विविध होल्डिंग कालावधीच्या नियमांचे पालन करतात.

फंड प्रकारानुसार एलटीसीजी टॅक्स रेट्स

दीर्घकालीन कॅपिटल लाभाचे टॅक्स उपचार म्युच्युअल फंड कॅटेगरीनुसार बदलतात.

फंड प्रकार लाँग-टर्म होल्डिंग कालावधी LTCG टॅक्स रेट इंडेक्सेशन लाभ
इक्विटी म्युच्युअल फंड 12 महिन्यांपेक्षा अधिक एका आर्थिक वर्षात ₹1.25 लाखांपेक्षा जास्त लाभावर 12.5 %* उपलब्ध नाही
डेब्ट म्युच्युअल फंड** 36 महिन्यांपेक्षा जास्त (जेथे लागू असेल) टॅक्स ट्रीटमेंट वर्तमान टॅक्स कायद्यांतर्गत लागू तरतुदींवर अवलंबून असते निर्दिष्ट डेब्ट म्युच्युअल फंडसाठी उपलब्ध नाही
हायब्रिड म्युच्युअल फंड योजनेच्या इक्विटी वाटपावर अवलंबून असते लागू इक्विटी किंवा डेब्ट फंड तरतुदींनुसार टॅक्स आकारला जातो स्कीमच्या वर्गीकरणावर अवलंबून आहे

*प्रचलित टॅक्स तरतुदींतर्गत पात्र इक्विटी-ओरिएंटेड म्युच्युअल फंडसाठी लागू.
**डेब्ट म्युच्युअल फंडचे टॅक्स उपचार लागू इन्कम टॅक्स नियमांनुसार इन्व्हेस्टमेंटची तारीख आणि स्कीमच्या वर्गीकरणावर अवलंबून असतात.

इक्विटी म्युच्युअल फंड टॅक्सेशन

जर 12 महिन्यांपेक्षा जास्त काळ होल्ड केले असेल तर इक्विटीचे म्युच्युअल फंड लाँग-टर्म इन्व्हेस्टमेंट म्हणून विचारात घेतले जातात. वर्तमान नियमांनुसार, एका फायनान्शियल वर्षासाठी ₹1.25 लाखांपेक्षा जास्त लाभावर म्युच्युअल फंडवर LTCG साठी देय टॅक्स 12.5% असेल.

उदाहरण:

जर इन्व्हेस्टर इक्विटी म्युच्युअल फंडचे युनिट्स ₹5,00,000 वर खरेदी करतो आणि दोन वर्षांनंतर ₹7,50,000 वर विकतो.

  • खरेदी किंमत = ₹5,00,000
  • विक्री किंमत = ₹7,50,000
  • एलटीसीजी = ₹2,50,000

वार्षिक सूट लिमिट ₹1.25 लाख असल्याने, दीर्घकालीन भांडवली नफा टॅक्स नियमांनुसार बॅलन्स करपात्र लाभावर टॅक्स भरला जाईल.

डेब्ट म्युच्युअल फंड टॅक्सेशन

डेब्ट म्युच्युअल फंड टॅक्स स्कीमचा प्रकार आणि लागू टॅक्स तरतुदींवर अवलंबून असते.

फायनान्स ॲक्ट अंतर्गत कव्हर केलेल्या विशिष्ट डेब्ट म्युच्युअल फंडसाठी, होल्डिंग कालावधी विचारात न घेता इन्व्हेस्टरच्या लागू इन्कम टॅक्स स्लॅबनुसार कॅपिटल गेनवर सामान्यपणे टॅक्स आकारला जातो. अशा इन्व्हेस्टमेंटसाठी इंडेक्सेशन लाभ उपलब्ध नाही.

इतर डेब्ट-ओरिएंटेड स्कीमसाठी, इन्व्हेस्टरने फंडच्या वर्गीकरण आणि इन्व्हेस्टमेंटच्या तारखेवर आधारित लागू टॅक्स तरतुदींचा संदर्भ घ्यावा, कारण टॅक्स उपचार भिन्न असू शकतात.
 

हायब्रिड आणि इतर फंड कॅटेगरी

हायब्रिड म्युच्युअल फंड इक्विटी आणि डेब्ट दोन्ही इन्स्ट्रुमेंटमध्ये इन्व्हेस्ट करतात. त्यांचा टॅक्स व्यवहार प्रामुख्याने योजनेच्या इक्विटी वाटपावर अवलंबून असतो.

विहित इक्विटी एक्सपोजरची पूर्तता करणाऱ्या हायब्रिड फंडवर सामान्यपणे इक्विटी म्युच्युअल फंडच्या अनुरूप टॅक्स आकारला जातो. कमी इक्विटी एक्सपोजर असलेल्या हायब्रिड स्कीम डेब्ट-ओरिएंटेड फंडवर लागू टॅक्स नियमांचे पालन करू शकतात. म्युच्युअल फंडवर लागू एलटीसीजी टॅक्सचा अंदाज घेण्यापूर्वी इन्व्हेस्टर्सनी स्कीम वर्गीकरण तपासावे.

एलटीसीजी टॅक्सची गणना कशी केली जाते?

रिडेम्पशनवर कमवलेला नफा शोधून आणि नंतर म्युच्युअल फंड कॅटेगरीवर आधारित लागू टॅक्स नियम लागू करून लाँग-टर्म कॅपिटल गेन टॅक्सची गणना केली जाते.

इक्विटी म्युच्युअल फंड उदाहरण

समजा इन्व्हेस्टर 12 महिन्यांपेक्षा जास्त काळ होल्ड केल्यानंतर इक्विटी म्युच्युअल फंड रिडीम करतो.

  • खरेदी मूल्य = ₹5,00,000
  • रिडेम्पशन मूल्य = ₹7,50,000
  • लाँग-टर्म कॅपिटल गेन = ₹2,50,000
  • वार्षिक LTCG सूट = ₹1,25,000
  • करपात्र दीर्घकालीन भांडवली लाभ = ₹1,25,000

लागू असलेल्या लाँग टर्म कॅपिटल गेन टॅक्सची गणना प्रचलित टॅक्स रेटनुसार करपात्र लाभावर केली जाते.

डेब्ट म्युच्युअल फंड उदाहरण

समजा इन्व्हेस्टर ₹4,00,000 साठी निर्दिष्ट डेब्ट म्युच्युअल फंडचे युनिट्स खरेदी करतो आणि नंतर ते ₹4,80,000 साठी रिडीम करतो.

  • खरेदी मूल्य = ₹4,00,000
  • रिडेम्पशन मूल्य = ₹4,80,000
  • कॅपिटल गेन = ₹80,000

सध्याच्या टॅक्स तरतुदीअंतर्गत कव्हर असलेल्या विशिष्ट डेब्ट म्युच्युअल फंडसाठी, कॅपिटल गेन सामान्यपणे इन्व्हेस्टरच्या टॅक्स पात्र उत्पन्नामध्ये जोडले जाते आणि लागू इन्कम टॅक्स स्लॅबनुसार टॅक्स आकारला जातो.

एलटीसीजी करातून सूट

काही तरतुदी विशिष्ट परिस्थितीत दीर्घकालीन भांडवली नफ्याची करपात्र रक्कम कमी करण्यास मदत करू शकतात.

  • इक्विटी म्युच्युअल फंडवर वार्षिक सूट: एका फायनान्शियल वर्षात ₹1.25 लाख पर्यंत पात्र इक्विटी म्युच्युअल फंडवरील कॅपिटल गेन टॅक्समधून सूट मिळू शकते.
  • सेक्शन 54F सूट: काही प्रकरणांमध्ये, जर कॅपिटल गेन इन्कम टॅक्स ॲक्टच्या सेक्शन 54F च्या आवश्यकता पूर्ण करत असेल तर सूट आहे.

कोणत्याही सवलतीचा क्लेम करण्यापूर्वी गुंतवणूकदारांनी लागू अटींचा आढावा घेणे आवश्यक आहे.

गुंतवणूकदारांवर एलटीसीजी टॅक्सचा परिणाम

लाँग-टर्म कॅपिटल गेन टॅक्स समजून घेणे इन्व्हेस्टरना त्यांच्या इन्व्हेस्टमेंटच्या टॅक्स नंतरच्या मूल्याचा अंदाज घेण्यास मदत करते.

  • दीर्घकालीन गुंतवणूक: आवश्यक कालावधीसाठी पात्र इक्विटी म्युच्युअल फंड धारण केल्याने अल्पकालीन रिडेम्पशनपेक्षा विविध टॅक्स उपचार होऊ शकतात.
  • म्युच्युअल फंडचा पर्याय: इक्विटी, डेब्ट आणि हायब्रिड फंडचे टॅक्स उपचार भिन्न आहेत. इन्व्हेस्ट करण्यापूर्वी इन्व्हेस्टरने हे फरक समजून घेणे आवश्यक आहे.
  • टॅक्स प्लॅनिंग: फायनान्शियल वर्षांमध्ये रिडेम्पशनचे प्लॅनिंग केल्याने इन्व्हेस्टरला उपलब्ध एलटीसीजी सवलतीचा कार्यक्षम वापर करण्यास मदत होऊ शकते, जेथे लागू असेल.

म्युच्युअल फंडवर STCG वर्सिज LTCG

तपशील एसटीसीजी एलटीसीजी
होल्डिंग कालावधी (इक्विटी म्युच्युअल फंड) 12 महिन्यांपर्यंत 12 महिन्यांपेक्षा अधिक
टॅक्स रेट (पात्र इक्विटी म्युच्युअल फंड) 20%* एका आर्थिक वर्षात ₹1.25 लाखांपेक्षा जास्त लाभावर 12.5 %*
टॅक्स लागू शॉर्ट-टर्म रिडेम्पशनवर कमवलेला नफा दीर्घकालीन रिडेम्पशनवर कमवलेला नफा
सूट कोणतीही सामान्य सूट नाही पात्र इक्विटी म्युच्युअल फंडसाठी ₹1.25 लाख वार्षिक सूट उपलब्ध

*प्रचलित प्राप्तिकर तरतुदींनुसार लागू

निष्कर्ष

एलटीसीजी वरील म्युच्युअल फंडवरील टॅक्स स्कीमचे स्वरूप, होल्डिंग कालावधी आणि संबंधित टॅक्स कायद्यांवर आधारित आहे. इक्विटी म्युच्युअल फंडमध्ये लाँग-टर्म कॅपिटल गेन टॅक्सच्या पेमेंटपासून वार्षिक सूट आहे, तर डेब्ट आणि हायब्रिड म्युच्युअल फंड विविध टॅक्स तरतुदींच्या अधीन आहेत. खालील माहिती तुम्हाला भरावयाच्या टॅक्सची रक्कम जाणून घेऊन तुमची म्युच्युअल फंड इन्व्हेस्टमेंट आगाऊ प्लॅन करण्यास मदत करेल.

म्युच्युअल फंडसह वाढ अनलॉक करा

+91
पुढे सुरू ठेवण्याद्वारे, तुम्ही सर्व अटी व शर्ती* सह सहमत आहात
hero_form

अस्वीकृती: सिक्युरिटीज मार्केटमधील इन्व्हेस्टमेंट मार्केट रिस्कच्या अधीन आहेत, इन्व्हेस्टमेंट करण्यापूर्वी सर्व संबंधित डॉक्युमेंट्स काळजीपूर्वक वाचा. तपशीलवार अस्वीकृतीसाठी कृपया येथे क्लिक करा.

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

पात्र इक्विटी म्युच्युअल फंड वर्तमान टॅक्स नियमांवर आधारित प्रति फायनान्शियल वर्ष ₹1.25 लाखांपेक्षा जास्त दीर्घकालीन कॅपिटल गेनवर 12.5% टॅक्सच्या अधीन आहेत.

शॉर्ट-टर्म कॅपिटल गेन टॅक्स विशिष्ट होल्डिंग कालावधीमध्ये म्युच्युअल फंड विकून मिळालेल्या लाभावर लागू होतो, तर लाँग-टर्म कॅपिटल गेन टॅक्स दीर्घ कालावधीसाठी केलेल्या इन्व्हेस्टमेंटमधून मिळालेल्या लाभावर लागू होतो.
 

रिडेम्पशन मूल्यामधून खरेदी खर्च वजा करून आणि फंड कॅटेगरीवर आधारित लागू टॅक्स नियम लागू करून त्याची गणना केली जाते.

इंडेक्सेशन महागाईसाठी डेब्ट फंडची खरेदी किंमत समायोजित करते, करपात्र भांडवली नफा कमी करते आणि त्याद्वारे एलटीसीजी टॅक्स भार कमी करते, विशेषत: तीन वर्षांपेक्षा जास्त काळ फंड असलेल्या दीर्घकालीन इन्व्हेस्टरसाठी. तथापि, हे लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की डेब्ट फंडवर इंडेक्सेशन लाभ आता उपलब्ध नाहीत.

पात्र इक्विटी म्युच्युअल फंड सध्या टॅक्स लागू होण्यापूर्वी दीर्घकालीन भांडवली नफ्यावर ₹1.25 लाखांची वार्षिक सूट प्रदान करतात.

एलटीसीजी टॅक्स इक्विटी आणि डेब्ट म्युच्युअल फंड दोन्हीसाठी लागू आहे परंतु फंडच्या प्रकार आणि होल्डिंग कालावधीवर आधारित टॅक्स रेट्स आणि सवलतींमध्ये भिन्न आहे.

सेक्शन 87A रिबेटची उपलब्धता इन्कम टॅक्स ॲक्ट अंतर्गत लागू तरतुदी आणि कॅपिटल गेन्सचे स्वरूप यावर अवलंबून असते.

जर तुम्ही म्युच्युअल फंड विकले आणि दुसऱ्या फंडमध्ये स्विच केले तर सेल LTCG टॅक्स ट्रिगर करते. दीर्घकालीन इन्व्हेस्टमेंटवर प्राधान्यित टॅक्स रेट्समुळे दीर्घ कालावधीसाठी इन्व्हेस्टमेंट होल्ड करणे टॅक्स लायबिलिटी कमी करण्यास मदत करते.
 

युनिट्सच्या रिडेम्पशनच्या 12 महिन्यांपेक्षा जास्त कालावधी असल्यास इक्विटी म्युच्युअल फंडला लाँग-टर्म इन्व्हेस्टमेंट मानले जाते.

जर तुमचा एलटीसीजी एका फायनान्शियल वर्षात ₹1 लाखापेक्षा जास्त असेल, तर या मर्यादेपेक्षा जास्त रक्कम इक्विटी फंडसाठी 12.5% टॅक्स आकारला जाईल, तर डेब्ट फंड लाभ तुमच्या लागू टॅक्स स्लॅबनुसार टॅक्स आकारला जाईल.
 

मोफत डिमॅट अकाउंट उघडा

5paisa कम्युनिटीचा भाग बना - भारताचे पहिले लिस्टेड डिस्काउंट ब्रोकर.

+91

पुढे सुरू ठेवण्याद्वारे, तुम्ही सर्व अटी व शर्ती* सह सहमत आहात

footer_form