केवायसी (KYC) म्हणजे काय?

5paisa रिसर्च टीम तारीख: 12 सप्टें, 2023 04:56 PM IST

banner
Listen

तुमचा इन्व्हेस्टमेंट प्रवास सुरू करायचा आहे का?

+91

सामग्री

KYC पूर्ण फॉर्म म्हणजे तुमचे ग्राहक जाणून घ्या आणि कोणत्याही फायनान्शियल संस्थेसाठी ही एक महत्त्वाची प्रक्रिया आहे. व्यवसायांनी त्यांच्या ग्राहकांच्या ओळखी आणि पार्श्वभूमीची पडताळणी करण्यासाठी केवायसी नियमांचे पालन करणे आवश्यक आहे. ही प्रक्रिया वित्तीय गुन्हेगारी, मनी लाँड्रिंग आणि दहशतवादी वित्तपुरवठा यांचा सामना करण्यासाठी तयार केली गेली आहे. या मार्गदर्शिका KYC च्या अर्थाबद्दल तुम्हाला माहित असलेले तपशील कव्हर करेल, यामध्ये हे का महत्त्वाचे आहे आणि आवश्यकतांचे व्यवसाय कसे अनुपालन करू शकतात हे समाविष्ट आहे. 

या माहितीसह, तुम्हाला समजले जाईल की KYC का महत्त्वाचे आहे आणि ते तुमच्या बिझनेससाठी कसे काम करते. त्यामुळे KYC संपूर्ण मार्गदर्शक समजून घेण्याचा प्रयत्न करूया!
 

केवायसी (KYC) म्हणजे काय?

KYC च्या अर्थानुसार, KYC ही ग्राहकांची ओळख व्हेरिफाय करण्याची तसेच त्यांच्याशी संबंधित संभाव्य जोखीमांचे मूल्यांकन करण्याची प्रक्रिया आहे. बँक आणि वित्तीय संस्था सामान्यपणे ग्राहक ओळख सुनिश्चित करण्यासाठी आणि कोणतीही संशयास्पद कृती किंवा मनी लाँडरिंग प्रयत्न शोधण्यासाठी या प्रक्रियेचा वापर करतात. अँटी-मनी लाँड्रिंग (AML) आणि काउंटर टेररिस्ट फायनान्सिंग (CTF) शी संबंधित कायदेशीर दायित्वांची पूर्तता करण्यास देखील KYC संस्थांना मदत करते. 

KYC प्रक्रियेमध्ये सामान्यपणे ग्राहकांविषयी माहिती जसे की नाव, पत्ता, संपर्क तपशील, जन्मतारीख, निधीचा स्त्रोत इ. गोष्टी गोळा करण्याचा समावेश होतो, अशा प्रकारे बँकेला ग्राहकाची पार्श्वभूमी समजण्यास मदत होते. तुम्हाला बँकेमध्ये KYC म्हणजे काय हे देखील समजणे आवश्यक आहे, जे सुनिश्चित करते की सर्व ग्राहक बँकेला वैध कागदपत्रे आणि माहिती देतात. हे कस्टमरची ओळख सुनिश्चित करण्यास आणि संभाव्य फायनान्शियल गुन्ह्यांपासून बँकेचे संरक्षण करण्यास मदत करते.
 

KYC प्रक्रिया काय आहे?

KYC प्रक्रियेमध्ये कस्टमरची ओळख व्हेरिफाय करणे आणि काही फायनान्शियल सर्व्हिसेस ॲक्सेस करण्यासाठी त्यांच्या योग्यतेचे मूल्यांकन करणे समाविष्ट आहे. KYC प्रक्रियेचे ध्येय मनी लाँड्रिंग, दहशतवादी फायनान्सिंग आणि फसवणूक यासारख्या फायनान्शियल गुन्हे टाळण्यास मदत करणे आहे.

नाव, पत्ता, जन्मतारीख आणि इतर संबंधित तपशीलांसह केवायसी प्रक्रिया योग्यरित्या अंमलात आणण्यासाठी संस्थांना त्यांच्या ग्राहकांकडून काही माहिती ओळखणे आवश्यक आहे. ही माहिती सरकारने जारी केलेली आयडी किंवा थर्ड-पार्टी डाटाबेस सारख्या विश्वसनीय स्रोतांचा वापर करून पडताळली जाते. संस्थांना त्यांच्या विशिष्ट सेवा आणि जोखीम मूल्यांकन धोरणांनुसार उच्च-जोखीम ग्राहकांसाठी अतिरिक्त तपासणी करणे देखील आवश्यक असू शकते.
 

KYC प्रक्रिया महत्त्वाची का आहे?

KYC (नो युवर कस्टमर) प्रक्रिया फायनान्शियल अनुपालनासाठी महत्त्वाची आहे. हे ग्राहकांना ओळखण्यास आणि जोखीम कमी करण्यास व्यवसायांना मदत करते. KYC प्रक्रिया सुनिश्चित करते की कंपन्या अँटी-मनी लाँड्रिंग (AML) नियमांचे पालन करतात आणि दहशतवाद कायद्यांचे वित्तपुरवठा करतात. कंपन्यांना त्यांच्या ग्राहकांना चांगल्या प्रकारे समजून घेण्यास, त्यांना विश्वास निर्माण करण्यास आणि दीर्घकालीन संबंध प्रोत्साहित करण्यास मदत करण्याची परवानगी देते. 

त्यांचे ग्राहक कोण आहेत हे स्पष्टपणे समजून घेऊन, कंपन्या फसवणूक कमी करू शकतात आणि अधिक जलदपणे संशयास्पद ॲक्टिव्हिटी शोधू शकतात. अखेरीस, हे व्यवसायांना सुरक्षितपणे आणि सक्षमतेने कार्य करीत आहे याची खात्री करण्यास मदत करते.
 

केवायसी अनुपालन म्हणजे काय?

केवायसी (नो युवर कस्टमर) अनुपालन हा वित्तीय संस्था आणि इतर व्यवसाय त्यांच्या ग्राहकांची ओळख ओळखतात आणि पडताळतात याची खात्री करण्यासाठी डिझाईन केलेल्या नियमांचा एक संच आहे. केवायसी अनुपालनाचे ध्येय विशिष्ट ग्राहक माहिती संकलित करण्यासाठी, राखण्यासाठी आणि अद्ययावत करण्यासाठी आवश्यक असलेल्या व्यवसायांना लढण्यास मदत करणे आहे. हे फायनान्शियल सिस्टीममध्ये अधिक पारदर्शकता निर्माण करण्यास मदत करते आणि बिझनेसना संशयास्पद ट्रान्झॅक्शन अधिक सहजपणे शोधण्याची परवानगी देते. 

आर्थिक क्षेत्रातील गुन्हेगारी कृतीपासून संरक्षण करण्यासाठी केवायसी अनुपालन हे जागतिक प्रयत्नाचा महत्त्वाचा भाग आहे.
 

केवायसीचे प्रकार

1. बायोमॅट्रिक-आधारित KYC

बायोमॅट्रिक-आधारित केवायसी, ज्याला "नो युवर कस्टमर" (केवायसी) म्हणूनही ओळखले जाते, त्यासाठी ग्राहकांना त्यांची ओळख पडताळण्यासाठी फिंगरप्रिंटसह बायोमेट्रिक डाटा किंवा फेशियल ओळख प्रदान करणे आवश्यक आहे. संस्थांसाठी ते कायदेशीर ग्राहकांसह व्यवसाय करतात आणि फसवणूकीच्या उपक्रमांना प्रतिबंधित करतात याची खात्री करण्यासाठी ही एक महत्त्वाची पायरी आहे. दहशतवादी वित्तपुरवठा, मनी लाँडरिंग आणि इतर आर्थिक गुन्ह्यांचा सामना करण्यासाठी बायोमॅट्रिक-आधारित KYC एक प्रभावी साधन म्हणून काम करते. 

आयडी किंवा पासपोर्ट सारख्या पारंपारिक ओळख पद्धतींच्या तुलनेत त्याच्या अचूकता, सोय आणि किफायतशीरतेमुळे बायोमेट्रिक्सचा वापर वाढतच लोकप्रिय झाला आहे. याव्यतिरिक्त, बायोमॅट्रिक्स कस्टमरच्या माहितीसाठी चांगली सुरक्षा प्रदान करते कारण ती सहजपणे डुप्लिकेट किंवा चोरीला जाऊ शकत नाही.

2. आधार OTP-आधारित KYC

आधार OTP-आधारित KYC (नो युवर कस्टमर) ही बिझनेसद्वारे त्यांच्या ग्राहकांची ओळख आणि क्रेडेन्शियल व्हेरिफाय करण्यासाठी वापरली जाणारी प्रमाणीकरण प्रक्रिया आहे. यामध्ये तुमचा 12-अंकी आधार नंबर प्रविष्ट करणे, तुमच्या नोंदणीकृत मोबाईल फोनवर वन टाइम पासवर्ड (OTP) प्राप्त करणे आणि बँक अकाउंट, सिम कार्ड आणि अन्य सेवांचा ॲक्सेस प्रदान करण्यासाठी त्याचा वापर करणे समाविष्ट आहे. 

ही KYC प्रक्रिया केवळ खरी व्यक्ती सेवांचा लाभ घेऊ शकतात आणि ओळख चोरीला टाळण्यास मदत करते. कागदपत्रांच्या डॉक्युमेंटेशनशिवाय व्यक्तींना प्रमाणित करण्याचा हा एक त्वरित, सुरक्षित आणि किफायतशीर मार्ग आहे. ही सेवा वापरण्यासाठी, तुमच्याकडे त्यासह लिंक असलेल्या वैध मोबाईल नंबरसह ॲक्टिव्ह आधार कार्ड असावा.

3. व्हिडिओ-आधारित केवायसी

व्हिडिओ-आधारित KYC (तुमचे ग्राहक जाणून घ्या) ही रिमोट व्हिडिओ तंत्रज्ञान वापरून ग्राहकांची ओळख प्रमाणित करण्यासाठी वापरली जाणारी प्रक्रिया आहे. या प्रकारचे प्रमाणीकरण विशेषत: जगभरातील ग्राहकांसोबतच्या व्यवसायांसाठी उपयुक्त आहे, कारण त्यांना वैयक्तिक बैठकांची आवश्यकता न करता त्वरित आणि सुरक्षितपणे त्यांच्या ग्राहकांच्या ओळखीची पडताळणी करण्याची परवानगी देते. या पद्धतीने, ग्राहक त्यांच्या आयडी कागदपत्रे जसे की पासपोर्ट किंवा चालकाचा परवाना दाखवणाऱ्या कॅमेऱ्यावर स्वत:ला रेकॉर्ड करू शकतात आणि नंतर पडताळणीसाठी कंपनीच्या सर्व्हरमध्ये हा व्हिडिओ अपलोड करू शकतात. 

व्हिडिओ-आधारित KYC पारंपारिक KYC प्रक्रियेशी संबंधित अनेक त्रास दूर करते, अनेकदा मॅन्युअल पेपरवर्क आणि डॉक्युमेंट प्रमाणीकरणासाठी दीर्घ प्रतीक्षा वेळ समाविष्ट होते.
 

बँकिंग सेक्टरमधील KYC म्हणजे काय?

तुमचे कस्टमर (KYC) ही बँकिंग सेक्टरमधील एक महत्त्वाची प्रक्रिया आहे जी त्यांना फायनान्शियल सेवा प्रदान करण्यापूर्वी कस्टमरची ओळख व्हेरिफाय करणे समाविष्ट आहे. बँक आणि इतर फायनान्शियल संस्था KYC चा वापर करतात जेणेकरून ते अवैध उपक्रमांमध्ये समाविष्ट नसतील, जसे मनी लाँड्रिंग किंवा दहशतवाद वित्तपुरवठा. प्रक्रियेमध्ये सामान्यपणे ग्राहकाची माहिती जसे की त्यांचे नाव, पत्ता आणि जन्मतारीख आणि ओळख कार्ड किंवा पासपोर्ट सारख्या कागदपत्रांची पडताळणी समाविष्ट आहे. 

काही प्रकरणांमध्ये, निधीचा स्त्रोत किंवा निवासाचा पुरावा यासारखी अतिरिक्त माहिती आवश्यक असू शकते. ही माहिती पूर्वीपासून प्राप्त करून, बँक त्यांच्या अकाउंटवर होण्यापासून कोणतीही फसवणूकीची कृती टाळू शकतात. हे केवळ कायदेशीर ट्रान्झॅक्शनला अनुमती देऊन ग्राहक आणि बँक दोन्ही सुरक्षित ठेवण्यास मदत करते. याव्यतिरिक्त, हे त्यांना विविध नियम आणि कायद्यांचे पालन करण्यासही मदत करते.
 

ऑनलाईन KYC व्हेरिफिकेशन म्हणजे काय?

ऑनलाईन KYC व्हेरिफिकेशन ही डिजिटल मार्गांद्वारे व्यक्तीच्या ओळखीची पडताळणी करण्याची प्रक्रिया आहे. या व्हेरिफिकेशनमध्ये सामान्यपणे नाव, जन्मतारीख, ॲड्रेस, फोन नंबर आणि इतर प्रकारच्या ओळखीसारखी वैयक्तिक माहिती संकलित करणे, स्टोअर करणे आणि प्रमाणित करणे समाविष्ट असते. माहिती पासपोर्ट, चालकाचा परवाना किंवा राष्ट्रीय ओळख कार्ड सारख्या कागदपत्रांच्या मदतीने संकलित केली जाते. त्यानंतर प्रदान केलेली माहिती अधिकृत आणि अचूक असल्याची खात्री करण्यासाठी विविध डाटाबेससाठी डाटा व्हेरिफाईड केला जातो.

ऑफलाईन KYC व्हेरिफिकेशन म्हणजे काय?

ऑफलाईन केवायसी पडताळणी ही प्रत्यक्ष कागदपत्रे सारख्या ऑफलाईन पद्धतींचा वापर करून एखाद्या व्यक्तीची किंवा संस्थेची ओळख पडताळण्याची प्रक्रिया आहे. ही पद्धत सामान्यपणे ओळख प्रमाणीकरणासाठी ऑनलाईन पद्धत उपलब्ध नसल्यास किंवा कार्यक्षम नसल्यास वापरली जाते. अचूकता आणि वैधता सुनिश्चित करण्यासाठी प्रक्रियेदरम्यान कस्टमरची वैयक्तिक माहिती आणि कागदपत्रे संकलित केली जातात आणि पडताळली जातात. संकलित केलेल्या माहितीमध्ये सरकारने जारी केलेला आयडी, युटिलिटी बिल, पासपोर्ट किंवा ओळख सिद्ध करणारे इतर कागदपत्रे समाविष्ट असू शकतात.

कंपन्या आणि इतर कायदेशीर संरचनांसाठी केवायसी कागदपत्रांचा पुरावा

व्यवसाय किंवा इतर कायदेशीर संरचना स्थापित करण्यासाठी केवायसी कागदपत्रांचा पुरावा ही एक महत्त्वाची पायरी आहे. कंपन्यांना त्यांच्या ओळख आणि पत्त्याचे प्रमाण आणि कोणत्याही लागू परवाने आणि परवाने प्रदान करणे आवश्यक आहे की ते कायद्यानुसार कार्यरत असलेले कायदेशीर संस्था आहेत. ओळख आणि ॲड्रेस व्हेरिफाय करण्यासाठी पासपोर्ट्स, ड्रायव्हर लायसन्स, युटिलिटी बिल, बँक स्टेटमेंट्स आणि इतर डॉक्युमेंट्स सादर करून हे केले जाते.

कंपन्यांना बॅलन्स शीट किंवा उत्पन्न स्टेटमेंटसारखी आर्थिक माहिती देखील प्रदान करणे आवश्यक असू शकते. कंपन्यांकडे त्यांच्या उद्योगाचे नियंत्रण करणाऱ्या कायदे आणि नियमांचे अनुपालन राहण्यासाठी अद्ययावत कागदपत्रे असणे आवश्यक आहे.
 

निष्कर्ष

कंपन्यांना व्यवसाय अनुरूप आणि जबाबदारीने संचालित करण्याची खात्री करण्यासाठी केवायसी ही एक महत्त्वाची प्रक्रिया आहे. विविध प्रकारच्या केवायसी प्रक्रिया आणि त्या मानकांची पूर्तता न करण्याच्या संबंधित जोखीम आणि परिणाम समजून घेण्यासाठी वेळ घेऊन, व्यवसाय स्वत:ला संभाव्य कायदेशीर किंवा आर्थिक परिणामांपासून संरक्षित करू शकतात. 

आज बिझनेस आयोजित करण्यासाठी KYC आवश्यक आहे आणि ते हलकेच घेतले जाऊ नये. प्रभावी KYC प्रक्रिया समजून घेणे आणि अंमलबजावणी करणे व्यवसायांना त्यांची प्रतिष्ठा, ग्राहक आणि एकूण आर्थिक स्थिरता संरक्षित करण्यास मदत करू शकते.

बँकिंगविषयी अधिक

मोफत डीमॅट अकाउंट उघडा

5paisa कम्युनिटीचा भाग बना - भारताचा पहिला सूचीबद्ध सवलत ब्रोकर.

+91