शेअर मार्केटमध्ये एफपीओ म्हणजे काय?

5paisa रिसर्च टीम तारीख: 19 एप्रिल, 2023 06:01 PM IST

banner
Listen

तुमचा इन्व्हेस्टमेंट प्रवास सुरू करायचा आहे का?

+91

सामग्री

परिचय

विस्तार, कर्ज भरणे इ. सारख्या विविध व्यवसाय उपक्रमांसाठी कंपन्यांना नियमितपणे भांडवलाची आवश्यकता असते. व्यवसाय मालकांना अनेकदा बाह्य भांडवल मिळते कारण ते वैयक्तिक बचतीद्वारे व्यवसायास निधीपुरवठा करू शकत नाहीत. जेव्हा कंपनीचे मूल्य वाढते, तेव्हा भांडवलाची आवश्यकता वाढते, ज्यामुळे त्यांना सामान्य जनतेद्वारे निधी उभारणे आवश्यक आहे. 

जरी व्यवसाय मालक प्रारंभिक सार्वजनिक ऑफरिंग (आयपीओ) द्वारे प्रारंभिक निधी उभारू शकतात, तरी कंपनीला अतिरिक्त निधीची आवश्यकता असल्यास काय होते? याठिकाणी फॉलो-ऑन पब्लिक ऑफर (एफपीओ) बिझनेस मालकांना त्यांच्या बिझनेस उपक्रमांना सुरळीत चालविण्यासाठी पुरेसे फंड असल्याची खात्री करण्यास मदत करते. 

एफपीओ ही एक स्टॉक मार्केट प्रक्रिया आहे जी सार्वजनिकपणे ट्रेडेड कंपनीला अतिरिक्त शेअर्स जारी करण्यास आणि इन्व्हेस्टर्सकडून अधिक फंड उभारण्याची परवानगी देते. 
 

फॉलो-ऑन पब्लिक ऑफर (एफपीओ) म्हणजे काय?

फॉलो-ऑन पब्लिक ऑफर (एफपीओ) ही एक प्रकारची सार्वजनिक ऑफरिंग आहे, ज्यामध्ये कंपनीने आधीच स्टॉक एक्सचेंजवर सूचीबद्ध केलेले आहे त्याच्या स्टॉकचे नवीन शेअर्स सार्वजनिकरित्या जारी केले आहेत. पहिल्यांदा त्यांचे शेअर्स जारी करून आयपीओ द्वारे आधीच निधी उभारलेल्या कंपन्या एफपीओद्वारे अतिरिक्त शेअर्स जारी करू शकतात.

एफपीओ हा अशा कंपन्यांसाठी चांगला पर्याय असू शकतो ज्यांनी यापूर्वीच यशाचा ट्रॅक रेकॉर्ड स्थापित केला आहे आणि अतिरिक्त शेअर्स खरेदी करण्यास इच्छुक गुंतवणूकदारांचे मजबूत अनुसरण केले आहे. तथापि, एफपीओ विद्यमान शेअरधारकांच्या प्रति शेअर मालकी आणि कमाई कमी करू शकतात, जे गुंतवणूकदार एफपीओमध्ये सहभागी होण्यापूर्वी विचारात घेतात.

सामान्यपणे, विस्तार योजना, कर्ज भरणे किंवा निधीपुरवठा अधिग्रहण यासारख्या विविध कारणांसाठी अतिरिक्त निधी उभारण्यासाठी कंपन्या एफपीओ जारी करतात. एफपीओ प्रक्रिया ही आयपीओ सारखीच आहे, जारीकर्त्यांना स्टॉक एक्सचेंजवर सूचीबद्ध करण्यापूर्वी ऑफरिंग डॉक्युमेंट ड्राफ्ट करणे आणि इन्व्हेस्टरना शेअर्स वाटप करणे आवश्यक आहे. 
 

फॉलो-ऑन पब्लिक ऑफर (एफपीओ) कशी काम करते

गुंतवणूकदारांना अतिरिक्त शेअर्स जारी करण्यासाठी एफपीओ कसे काम करते हे येथे दिले आहे.

● मध्यस्थांची अपॉईंटमेंट: FPO जारी करण्याची इच्छा असलेली कंपनी सहाय्यतेसाठी इन्व्हेस्टमेंट बँक आणि अंडररायटर्स सारखे मध्यस्थ नियुक्त करते. 

● ऑफर डॉक्युमेंट: कंपनी SEBI सह तयार आणि फाईल्स FPO साठी ऑफर डॉक्युमेंट तयार करते, ज्यामध्ये FPO साईझ, लॉट साईझ इ. सारखी तपशीलवार माहिती आहे. 

● किंमत: एकदा सेबी ऑफर कागदपत्र मंजूर केल्यानंतर, कंपनी FPO साठी प्रति शेअर किंमत सेट करते. ही अशी किंमत आहे ज्यावर इन्व्हेस्टर लॉटमध्ये समाविष्ट केलेल्या शेअर्ससाठी अर्ज करतील. 

● ओपनिंग आणि क्लोजिंग: कंपनी एका विशिष्ट कालावधीसाठी FPO उघडते, ज्यादरम्यान इन्व्हेस्टर त्यांची बिड ठेवू शकतात. एकदा बिडिंग कालावधी संपल्यानंतर, FPO बंद होईल.

● वाटप आणि लिस्टिंग: एकदा FPO ॲप्लिकेशन बंद झाल्यानंतर, कंपनी अंतिम ऑफर किंमतीसह अप्लाय केलेल्या इन्व्हेस्टरना शेअर्सना अनुमती देते. नंतर, शेअर्स स्टॉक एक्सचेंजवर सूचीबद्ध केले जातात.
 

फॉलो-ऑन पब्लिक ऑफर्सचे प्रकार (एफपीओ)

फायनान्शियल स्पेक्ट्रममध्ये, एफपीओ दोन प्रकारचे आहेत. यापैकी एक प्रकार मालकी कमी करण्यात परिणाम करते, तर इतर कोणत्याही मूल्यांकनात बदल होत नाहीत. 

● डायल्युटिव्ह FPO: डायल्युटिव्ह FPO हा एक प्रकारचा FPO आहे जिथे कंपन्या अतिरिक्त शेअर्स जारी करतात, मार्केटमध्ये शेअर फ्लोट वाढवतात. थकित शेअर्स वाढत असल्याने, वर्तमान शेअरधारकांसाठी मालकीची टक्केवारी कमी होते, प्रति शेअर कमाई कमी होते. 

● नॉन-डायल्युटिव्ह FPO: नॉन-डायल्युटिव्ह FPO मध्ये, जारी करणारी कंपनी स्टॉकचे नवीन शेअर्स जारी करत नाही. त्याऐवजी, कंपनीचे विद्यमान शेअरहोल्डर्स, जसे की संस्थात्मक इन्व्हेस्टर्स किंवा इन्सायडर्स, त्यांचे शेअर्स लोकांना विक्री करतात. विक्री वर्तमान भागधारकांचे मूल्यांकन किंवा मालकीची टक्केवारी बदलत नाही.

फॉलो-ऑन पब्लिक ऑफर (एफपीओ) चे उदाहरण

भारतातील असंख्य कंपन्या एफपीओ सह येतात जिथे त्यांनी अतिरिक्त भांडवल उभारण्यासाठी नवीन शेअर्स जारी केले आहेत. पतंजली-मालकीचे रुची सोया असे एक उदाहरण आहे. रुची सोयाला अतिरिक्त भांडवल उभारायचे होते आणि मार्च 24 2022 रोजी त्यांचे एफपीओ सुरू केले, जे 28 मार्च 2022 पर्यंत गुंतवणूकदारांच्या सबस्क्रिप्शनसाठी खुले होते.

प्रति शेअर ₹615 ते ₹650 च्या प्राईस बँडसह शेअर्सची फेस वॅल्यू ₹2 होती. एफपीओ जारी करण्यासाठी लॉट साईझ 21 शेअर्स होती, ज्यात जारी करण्याचा आकार ₹ 4,300 कोटी आहे. शेअर्स 8 एप्रिल 2022 रोजी स्टॉक एक्सचेंजवर सूचीबद्ध करण्यात आल्या. 
 

FPO वर्सिज IPO

भारतीय स्टॉक मार्केटमध्ये अनेक प्रक्रिया आहेत ज्याद्वारे कंपन्या जनतेकडून त्यांच्या व्यवसाय उपक्रमांना निधीपुरवठा करण्यासाठी निधी उभारू शकतात. IPO आणि FPO हे सर्वात सामान्य आणि प्रभावी दोन मार्ग आहेत. आयपीओ किंवा प्रारंभिक सार्वजनिक ऑफरिंग ही एक आर्थिक प्रक्रिया आहे जी खासगी कंपन्यांना पहिल्यांदा सामान्य जनतेला शेअर्स जारी करून भांडवल उभारण्याची परवानगी देते.

कंपनीचे मालक आणि प्रमोटर्स जे IPO सह येतात आणि जनतेला शेअर्स देऊन त्यांची मालकी कमी करतात. नंतर, कंपनी सार्वजनिकपणे सूचीबद्ध कंपनी म्हणून स्टॉक एक्सचेंजवर सूचीबद्ध करते. 

दुसरीकडे, सार्वजनिक ऑफरवर एफपीओ किंवा फॉलो ही एक आर्थिक प्रक्रिया आहे जी सामान्य लोकांना त्यांच्या इक्विटी बेसमध्ये विविधता आणण्यासाठी अतिरिक्त शेअर्स ऑफर करण्यासाठी स्टॉक एक्सचेंजवर आधीच सूचीबद्ध कंपन्यांना अनुमती देते.

कंपन्या कंपनीसाठी अतिरिक्त भांडवल उभारण्यासाठी किंवा त्याचे कर्ज कमी करण्यासाठी एफपीओ विकसित करतात. एफपीओच्या बाबतीत, कंपनीच्या प्रति शेअर कमाई स्टॉक मार्केट मध्ये अधिक शेअर्स फ्लोट होत असल्याने कमी होते. 

फॉलो-ऑन पब्लिक ऑफर्स (एफपीओ) चे लाभ काय आहेत?

एफपीओ हा कंपन्यांसाठी त्यांचे ऑपरेशन्स सहजपणे सुनिश्चित करण्यासाठी सर्वोत्तम मार्ग आहे. कंपन्यांसाठी एफपीओचे काही फायदे येथे दिले आहेत.

● भांडवल उभारणी: एफपीओ सुरू करण्याचे प्राथमिक कारण म्हणजे कंपनीसाठी अतिरिक्त भांडवल उभारणे. कंपन्या कर्ज भरण्यासाठी किंवा विस्तारामध्ये गुंतवणूक करण्यासाठी या फंडचा वापर करू शकतात. 

● वाढलेली लिक्विडिटी: एफपीओ बाजारात उपलब्ध शेअर्सची संख्या वाढवून कंपनीच्या शेअर्सची लिक्विडिटी वाढवते. यामुळे गुंतवणूकदारांना कंपनीमध्ये शेअर्स खरेदी आणि विक्री करणे सोपे होते.

● विविधता: एफपीओ कंपन्यांना नवीन गुंतवणूकदार त्यांचे शेअर्स खरेदी करताना त्यांच्या गुंतवणूकदारांच्या आधारावर विविधता आणण्याची परवानगी देते. त्यामुळे कंपनीच्या इक्विटी बेसमध्ये विविधता निर्माण होते. 

सुधारित मार्केट प्रतिष्ठा: यशस्वी FPO कंपनीची मार्केट प्रतिष्ठा सुधारू शकते, कारण ते कंपनीच्या वाढीच्या संभाव्यता आणि फायनान्शियल स्थिरतेमध्ये इन्व्हेस्टरचा आत्मविश्वास प्रदर्शित करते.
 

मार्केटमध्ये (ATM) देऊ करण्याचे फायदे काय आहेत?

मार्केटमधील नवीन युगातील आर्थिक प्रक्रिया ही एक नवीन युगातील आर्थिक प्रक्रिया आहे जी कंपन्यांना त्यांचे शेअर्स थेट जनतेला वेळेवर विक्री करण्याची परवानगी देते. मार्केटमध्ये (ATM) देऊ करण्याचे काही फायदे येथे दिले आहेत: 

● लवचिकता: एटीएम ऑफरिंग्स मार्केट स्थिती आणि इन्व्हेस्टरची मागणी ॲक्सेस केल्यानंतर कंपन्यांना वास्तविक वेळेत त्यांचे शेअर्स जारी करण्याची परवानगी देतात. ATM ऑफरिंग्स कमी सबस्क्रिप्शनची शक्यता कमी करतात कारण बाजारपेठेत प्रवेश केल्यानंतर कंपनी शेअर्स जारी करते. 

● मार्केट किंमत: एटीएम ऑफरिंगचा सर्वोत्तम फायदा म्हणजे कंपन्या त्यांचे शेअर्स ऑफर करत असलेली किंमत. ATM ऑफरिंगमध्ये, कंपन्या वर्तमान मार्केट किंमतीमध्ये शेअर्स ऑफर करू शकतात, ज्यामुळे चांगले इन्व्हेस्टमेंट रिटर्न मिळू शकतात. 

● किफायतशीर: ATM ऑफरिंगद्वारे शेअर्स जारी करण्याची प्रक्रिया IPO प्रक्रियेपेक्षा किफायतशीर आणि स्वस्त आहे. प्रक्रियेमध्ये इन्व्हेस्टमेंट बँकर्सकडून सहाय्य मिळवण्याचा समावेश नाही, परिणामी कमी खर्च होतो. 

मार्केटमध्ये (ATM) देऊ करण्याचे नुकसान काय आहेत?

इतर प्रत्येक फायनान्शियल प्रक्रियेप्रमाणे, ATM ऑफरिंगमध्ये काही तोटे देखील आहेत, ज्यामध्ये समाविष्ट आहेत

● मालकीचे निराकरण: ATM ऑफरिंगचे मुख्य नुकसान म्हणजे शेअरधारकांच्या वर्तमान मालकीत त्याचे परिणामकारक कमी होय. कंपनी अतिरिक्त शेअर्स जारी करत असल्याने, वर्तमान शेअरधारकांची मालकीची टक्केवारी कमी करते. 

● लिमिटेड कंट्रोल: ATM ऑफरिंगद्वारे कंपनी शेअर्स जारी करताना, कंपनीचे वर्तमान मार्केट प्राईसवर जारी केल्यामुळे शेअर्सच्या किंमतीवर मर्यादित नियंत्रण आहे. जर वर्तमान किंमत अतिमौल्यवान असेल तर त्यामुळे कमी सबस्क्रिप्शन होऊ शकते. 

● अस्थिरता: एटीएम ऑफरिंगमुळे बाजारात जास्त अस्थिरता येऊ शकते कारण इन्व्हेस्टर कंपनी अतिरिक्त शेअर्स जारी करीत असलेल्या बातम्यांवर नकारात्मकरित्या प्रतिक्रिया करू शकतात. अस्थिरता मागणी आणि पुरवठा घटकांना व्यत्यय करू शकते, शेअर किंमतीवर नकारात्मक परिणाम करू शकते. 

● सद्भावना कमी करणे: इन्व्हेस्टर नकारात्मकरित्या एटीएम ऑफरिंगद्वारे अतिरिक्त शेअर्स जारी करणाऱ्या कंपनीची बातमी घेऊ शकतात, कंपनीला नकारात्मक कॅश फ्लो असल्याचे मानते.
 

निष्कर्ष

IPO मार्फत भांडवल उभारल्यानंतर कंपनीला अधिक निधीची आवश्यकता असल्यास सामान्य जनतेकडून अतिरिक्त भांडवल उभारण्यासाठी एफपीओ आदर्श आहे. कंपनीने आयओद्वारे आपले शेअर्स आधीच सूचीबद्ध केले असल्याने, ते एफपीओ द्वारे केवळ अतिरिक्त भांडवल उभारू शकते, जेथे वर्तमान किंवा नवीन गुंतवणूकदार त्यांची मालकी गुंतवू शकतात आणि वाढवू शकतात.

एफपीओ जारी करणारी कंपनी आणि गुंतवणूकदार दोघांसाठी फायदेशीर असू शकतात, कारण ते कंपनीला वृद्धीसाठी निधी उभारण्याची आणि गुंतवणूकदारांना कंपनीच्या यशामधून नफा मिळविण्याची संधी प्रदान करते. तथापि, एफपीओ काही धोक्यांसह येऊ शकतात म्हणून, एफपीओमध्ये सहभागी होणे का हे ठरवण्यापूर्वी गुंतवणूकदारांनी त्यांचे संशोधन आणि विश्लेषण करणे आवश्यक आहे. 
 

IPO विषयी अधिक

मोफत डीमॅट अकाउंट उघडा

5paisa कम्युनिटीचा भाग बना - भारताचा पहिला सूचीबद्ध सवलत ब्रोकर.

+91

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

IPO म्हणजे प्रारंभिक सार्वजनिक ऑफरिंग, एक प्रक्रिया जिथे खासगी कंपन्या गुंतवणूकदारांना सार्वजनिकरित्या व्यापार करण्यासाठी पहिल्यांदा शेअर्स जारी करतात. व्यवसाय मालक विविध कंपनी उपक्रमांसाठी निधी उभारण्यासाठी IPO चा वापर करतात. 

नॉन-डायल्युटिव्ह एफपीओ हा एक प्रकारचा एफपीओ आहे जो वर्तमान शेअरधारकांचे मूल्यांकन आणि मालकीची टक्केवारी कमी करत नाही. वर्तमान भागधारकांना वैयक्तिक नफ्यासाठी त्यांचे भाग विक्री करण्याची प्रक्रिया दिसून येते, परिणामी भाग फ्लोटमध्ये कोणताही बदल नाही. 

IPO आणि FPO हे कंपन्या किंवा कॉर्पोरेशन्सद्वारे वापरले जातात जे लोकांकडून निधी उभारण्याची इच्छा आहे. IPO मध्ये, कंपनी पहिल्यांदा सार्वजनिक शेअर्स जारी करते, या शेअर्सची विक्री करून भांडवल उभारते, तर आधीच सार्वजनिकपणे ट्रेड केलेल्या कंपन्या आणि FPO जारी करून नवीन शेअर्स जारी करून अतिरिक्त भांडवल उभारू इच्छितात.