ફુગાવા શું છે?

5paisa રિસર્ચ ટીમ તારીખ: 24 એપ્રિલ, 2023 04:47 PM IST

banner
Listen

શું તમારી રોકાણની યાત્રા શરૂ કરવા માંગો છો?

+91

કન્ટેન્ટ

પરિચય

ફુગાવાનો અર્થ છે કેટલીક વખત અર્થવ્યવસ્થામાં સેવાઓ અને માલની કિંમતોના સ્તરમાં ધીમે વધારો થાય છે. તેનો અર્થ એ છે કે પૈસાની ખરીદીની ક્ષમતા સેવાઓ અને માલના દરમાં વધારા સાથે ઘટે છે. ફુગાવાનો દર સામાન્ય કિંમતના સ્તરમાં એક ચોક્કસ સમય જેમ કે એક વર્ષમાં ટકાવારીના ફેરફારને માપે છે. તેથી, ફુગાવાનો અર્થ શું છે? નાણાં પુરવઠામાં વધારો, માલ અને સેવાઓ માટે વધારેલી માંગ, અથવા સેવાઓ અને માલના પુરવઠામાં ઘટાડો જેવા વિવિધ પરિબળોને કારણે ફુગાવાનું કારણ બની શકે છે. ઉચ્ચ મોંઘવારી કોઈ અર્થવ્યવસ્થાને નકારાત્મક રીતે અસર કરી શકે છે, જેમ કે ખરીદીની ક્ષમતામાં ઘટાડો, રોકાણમાં ઘટાડો અને વ્યવસાયો અને ગ્રાહકો માટે અનિશ્ચિતતામાં વધારો. ફુગાવાની વિગતવાર જાણવા માટે વાંચતા રહો.

ફુગાવાના મુખ્ય કારણો શું છે?

જ્યારે અર્થવ્યવસ્થામાં પૈસા સેવાઓ અને માલની સપ્લાયની તુલનામાં ઝડપથી વધે છે, ત્યારે તે ફુગાવા તરફ દોરી જાય છે. આનું કારણ એ છે કે વધુ પૈસા સમાન પ્રમાણમાં વસ્તુઓ અને સેવાઓનો પીછો કરી રહ્યા છે, જે વધુ કિંમતો તરફ દોરી જાય છે. જો કોઈ અર્થવ્યવસ્થામાં સેવાઓ અને માલની માંગમાં વધારો થાય, પરંતુ પુરવઠા સમાન રહે છે, તો કિંમતોમાં વધારો થાય છે, જેના કારણે ફુગાવા થઈ શકે છે.
જ્યારે માલ અને સેવાઓ માટે ઉત્પાદન ખર્ચ વધે છે, ત્યારે વ્યવસાયો તેમના નફાના માર્જિન જાળવવા માટે તેમની કિંમતો વધારી શકે છે, જેના કારણે ફુગાવા થઈ શકે છે. જો સરકાર કર વધારે છે, તો તે માલ અને સેવાઓના ખર્ચમાં વધારો કરી શકે છે, જેના કારણે મોંઘવારી થઈ શકે છે.
જો કોઈ કરન્સીનું મૂલ્ય અન્ય કરન્સીઓ સંબંધિત ઘટે છે, તો તે આયાત કરેલ વસ્તુઓ અને સેવાઓની કિંમતમાં વધારો કરી શકે છે, જેના કારણે ફુગાવા થઈ શકે છે. કુદરતી આપત્તિઓ અથવા રાજકીય અસ્થિરતા સપ્લાય ચેઇનને અવરોધિત કરી શકે છે, જેના કારણે અછત, ઉચ્ચ કિંમતો અને ફુગાવા થઈ શકે છે. નીચે તમને ફુગાવાનો અર્થ શું છે તે વિશેની વિગતવાર માહિતી મળશે.
ફુગાવાના મુખ્ય કારણોને ત્રણ શ્રેણીઓમાં વર્ગીકૃત કરવામાં આવે છે જેમ કે: 
● માંગ-પુલ અસર
● બિલ્ટ-ઇન ઇન્ફ્લેશન
● ખર્ચ-પુશ અસર

●    માંગ-પુલ અસર

તે ફુગાવાના અગ્રણી કારણોમાંથી એક છે. તે અર્થવ્યવસ્થામાં સેવાઓ અને માલ માટેની વધતી માંગ સાથે થાય છે, પરંતુ તેમની સપ્લાય માંગને પહોંચી વળવામાં નિષ્ફળ થાય છે. પરિણામે, કિંમતો વધવાની શરૂઆત થાય છે, જેના પરિણામે ફુગાવા તરફ દોરી જાય છે.
જ્યારે લોકોની પાસે વધુ ડિસ્પોઝેબલ આવક હોય અને વધુ ખર્ચ કરવા ઇચ્છતા હોય ત્યારે આર્થિક વિકાસ દરમિયાન આ અસર ઘણીવાર જોવામાં આવે છે. આ માંગમાં વધારો થવાથી માલ અને સેવાઓની અછત થઈ શકે છે, જે કિંમતો વધારી શકે છે.
જ્યારે કિંમતો વધે છે, ત્યારે વ્યવસાયો તેમના નફાના માર્જિનને જાળવવા માટે તેની કિંમતોમાં પણ વધારો કરી શકે છે. આ એક ચક્ર બનાવી શકે છે જ્યાં કિંમતો વધતી રહે છે કારણ કે કંપનીઓ વધતી માંગ સાથે રાખવાનો પ્રયત્ન કરે છે.

સરકારી નીતિઓ, જેમ કે સ્ટિમુલસ પૅકેજો અથવા કર કપાત, જે ઉપભોક્તા ખર્ચમાં વધારો કરી શકે છે અને માલ અને સેવાઓની માંગમાં વધારો કરી શકે છે, દ્વારા માંગ-નિકાલની અસર પણ પ્રભાવિત કરી શકાય છે.

●     ખર્ચ-પુશ અસર

આ ફુગાવાનું અન્ય મુખ્ય કારણ છે. તે ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધારા સાથે થાય છે, જેના કારણે સેવાઓ અને માલની કિંમતમાં વધારો થાય છે. આ ઘણીવાર મજુરીમાં વધારો, કાચા માલની કિંમતોમાં વધારો, ઉર્જાની કિંમતોમાં વધારો અથવા કર અથવા નિયમોમાં વધારો જે વ્યવસાય કરવાનો દર વધારે છે જેવા પરિબળોને કારણે થાય છે.

વધુ ખર્ચનો સામનો કરતી વખતે વ્યવસાયો ગ્રાહકોને ઉચ્ચ કિંમતો દ્વારા આ ખર્ચ પર પસાર કરી શકે છે. આ એક ચક્ર બનાવી શકે છે જ્યાં ઉચ્ચ કિંમતો વધુ ખર્ચ તરફ દોરી જાય છે, અને વધુ ખર્ચ વધુ કિંમતો તરફ દોરી જાય છે. કુદરતી આપત્તિઓ, રાજકીય અસ્થિરતા અથવા વૈશ્વિક આર્થિક પરિસ્થિતિઓ જેવા બાહ્ય પરિબળો પણ ખર્ચ-પુશ અસરને પ્રભાવિત કરી શકે છે. 

●     બિલ્ટ-ઇન ઇન્ફ્લેશન

બિલ્ટ-ઇન ફુગાવાનું કારણ ભૂતકાળના ફુગાવાના દબાણ અને ભવિષ્યમાં ફુગાવાની અપેક્ષાઓ દ્વારા થાય છે. તે ત્યારે થાય છે જ્યારે કામદારો અને વ્યવસાયો જીવનના વધતા ખર્ચ માટે વળતર આપવા માટે ઉચ્ચ કિંમતો અને વેતન માટેની તેમની અપેક્ષાઓને સમાયોજિત કરે છે.

નિર્મિત ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવું મુશ્કેલ છે કારણ કે તે વાસ્તવિક આર્થિક પરિસ્થિતિઓને બદલે ભવિષ્યની અપેક્ષાઓ અને ધારણાઓ પર આધારિત છે. જો કે, કેન્દ્રીય બેંકો વ્યાજ દરો અને મની સપ્લાય મેનેજમેન્ટ જેવા નાણાંકીય નીતિ સાધનો દ્વારા ફૂગાવાની અપેક્ષાઓને ઓછી અને સ્થિર રાખીને બિલ્ટ-ઇન ફુગાવાનું સંચાલન કરવાનો પ્રયત્ન કરી શકે છે. ફુગાવાની અપેક્ષાઓને ઓછી રાખીને, કામદારો અને વ્યવસાયોને વધુ વેતન અને કિંમતોની માંગ કરવાની સંભાવના ઓછી હોઈ શકે છે, જે ફુગાવાના દબાણને ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે.
 

ફુગાવાનો દરનો અર્થ અને ફોર્મ્યુલા

ફુગાવાનો દર એક મહત્વપૂર્ણ આર્થિક સૂચક છે કારણ કે તે આર્થિક પ્રવૃત્તિના સ્વાસ્થ્ય અને તેના સ્તરને પ્રતિબિંબિત કરે છે. તે અર્થશાસ્ત્રમાં ફુગાવા શું છે તે સમજાવે છે. સામાન્ય રીતે સ્વસ્થ અર્થવ્યવસ્થાના લક્ષણ તરીકે ઓછા અને સ્થિર ફુગાવાનો દર જોવામાં આવે છે, જ્યારે ઉચ્ચ અથવા ઝડપથી વધતા ફુગાવાને કારણે ચિંતા થઈ શકે છે કારણ કે તેનાથી ખરીદીની ક્ષમતા ઘટી શકે છે, ઘટેલી રોકાણ અને વ્યવસાયો અને ગ્રાહકો માટે અનિશ્ચિતતામાં વધારો થઈ શકે છે.

કેન્દ્રીય બેંકો અને સરકારો ફુગાવાના દરની નજીકથી દેખરેખ રાખે છે અને તેને મેનેજ કરવા અને કિંમતની સ્થિરતા જાળવવા માટે વિવિધ નાણાંકીય અને નાણાંકીય નીતિઓનો ઉપયોગ કરે છે.

ફોર્મુલા:

આ ફુગાવાના દરની ગણતરી માટેનું સૂત્ર છે:

ફુગાવાનો દર = (વર્તમાન સમયગાળામાં કિંમત સૂચકાંક - અગાઉના સમયગાળામાં કિંમત સૂચકાંક) / અગાઉના સમયગાળામાં કિંમત સૂચકાંક) x 100

આ ફોર્મ્યુલામાં, પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ આર્થિક માલ અને સેવાઓના બાસ્કેટની સરેરાશ કિંમતને માપે છે. તે સામાન્ય રીતે એક બેસ વર્ષ સાથે સંબંધિત હોય છે, જ્યાં બેસ વર્ષ માટે પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સ 100 પર સેટ કરવામાં આવે છે.
 

ફુગાવાની ગણતરી

ફુગાવાની ગણતરી કરવા માટે, તમારે આ પગલાંઓને અનુસરવાની જરૂર છે:

● માલ અને સેવાઓનું એક બાસ્કેટ પસંદ કરો: ફુગાવાની ગણતરીમાં પ્રથમ પગલું એ માલ અને સેવાઓની બાસ્કેટ પસંદ કરવાનું છે જે અર્થવ્યવસ્થામાં ગ્રાહકોની સામાન્ય ખર્ચ પેટર્નનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. માલ અને સેવાઓની બાસ્કેટ વિવિધ હોવી જોઈએ, અને વિવિધ કેટેગરીના લોકો જેમ કે ખાદ્ય, આવાસ, પરિવહન, શિક્ષણ અને સ્વાસ્થ્ય કાળજીના પ્રતિનિધિઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરવું જોઈએ.

● કિંમતો પર ડેટા એકત્રિત કરવા: આગામી પગલું બાસ્કેટમાં માલ અને સેવાઓની કિંમતો પર ડેટા એકત્રિત કરવાનો છે. આ ડેટા સુપરમાર્કેટ, હાઉસિંગ માર્કેટ અથવા ઑનલાઇન રિટેલર્સ જેવા વિવિધ બજારોમાં કિંમતોનું સર્વેક્ષણ કરીને મેળવી શકાય છે. તમારે માસિક અથવા વાર્ષિક જેવા વિવિધ સમયગાળામાં સામાન અને સેવાઓની સમાન બાસ્કેટની કિંમતો પર ડેટા એકત્રિત કરવાની જરૂર પડશે.

● પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સની ગણતરી કરો: એકવાર તમે પ્રાઇસ ડેટા એકત્રિત કર્યા પછી, તમારે દરેક સમયગાળા માટે પ્રાઇસ ઇન્ડેક્સની ગણતરી કરવી પડશે. કિંમત સૂચકાંક એ બાસ્કેટમાં વસ્તુઓ અને સેવાઓની કિંમતોની સરેરાશ છે, જ્યાં ગ્રાહકોના કુલ ખર્ચમાં દરેક વસ્તુના ભાગો છે.

● ફુગાવાના દરની ગણતરી કરો: છેવટે, તમે ઉપરોક્ત ફોર્મ્યુલાનો ઉપયોગ કરીને ફુગાવાના દરની ગણતરી કરી શકો છો.
 

વધતા ફુગાવાના દરની અસરો

વધતા ફુગાવાનો દર અર્થવ્યવસ્થા અને તેના લોકો પર ફુગાવાની વિવિધ અસરો કરી શકે છે, જેમાંથી કેટલાક નીચે મુજબ છે:

● ઘટેલી ખરીદી શક્તિ: કિંમતોમાં વધારો થવાથી, લોકોના પૈસાની ખરીદીની શક્તિ ઘટે છે. આનો અર્થ એ છે કે લોકો તે જ રકમના પૈસા સાથે ઓછા માલ અને સેવાઓ ખરીદી શકે છે, જેના કારણે તેમના જીવનધોરણમાં ઘટાડો થઈ શકે છે.

● ઉચ્ચ વ્યાજ દર: ફુગાવા સાથે વ્યવહાર કરવા માટે, કેન્દ્રીય બેંકો પરિસંચરણમાં પૈસાની રકમ ઘટાડવા અને ધીમી ખર્ચ કરવા માટે વ્યાજ દરો વધારી શકે છે. આ ઉધાર લેવાનું ખર્ચાળ બનાવે છે, જે આર્થિક પ્રવૃત્તિમાં મંદી તરફ દોરી જાય છે.

● ઘટેલા રોકાણ: ઉચ્ચ ફુગાવાનો દરનો અર્થ અર્થવ્યવસ્થામાં અનિશ્ચિતતા બનાવી શકે છે, જે ભવિષ્યની યોજના બનાવવા માટે વ્યવસાયો માટે મુશ્કેલ બનાવે છે. આનાથી ઘટેલા રોકાણ તરફ દોરી જાય છે, જે આર્થિક વૃદ્ધિને ધીમી કરી શકે છે.
 

ફુગાવાના પ્રકારો

ઘણા પ્રકારના ફુગાવા છે, જેમાં શામેલ છે:

1. માંગ-પુલ ઇન્ફ્લેશન: જો સપ્લાય સંબંધિત અર્થવ્યવસ્થામાં સેવાઓ અને માલ માટે વધુ માંગ હોય તો તે મુખ્યત્વે થાય છે. જ્યારે માંગ વધુ હોય, ત્યારે ઉત્પાદકો કિંમતોમાં વધારો કરી શકે છે, જેના કારણે સામાન્ય કિંમતના સ્તરમાં વધારો થઈ શકે છે. તે સામાન્ય રીતે આર્થિક વિકાસ સાથે સંકળાયેલું હોય છે અને ઓછા બેરોજગારી દરો, વધારેલા સરકારી ખર્ચ અને નાણાંકીય નીતિ દ્વારા ચલાવી શકાય છે.

2. ખર્ચ-પુશ ફુગાવા: આ ઉત્પાદન ખર્ચમાં વધારા સાથે થાય છે જે સામાન્ય કિંમતના સ્તરમાં વધારો કરે છે. વધતા જતાં વેતન, ઉચ્ચ ઇનપુટ ખર્ચ, અથવા સપ્લાય ચેનમાં વિક્ષેપો આનું કારણ બની શકે છે. ખર્ચ-પુશ ઇન્ફ્લેશનને કારણે આઉટપુટ અને રોજગાર ઘટે છે કારણ કે કંપનીઓ ઉચ્ચ ખર્ચને પહોંચી વળવા માટે ઉત્પાદન ઘટે છે.

3. હાઇપરઇન્ફ્લેશન: આ ત્યારે થાય છે જ્યારે ફુગાવાના દરો અત્યંત ઉચ્ચ સ્તર સુધી વધે છે, સામાન્ય રીતે દર મહિને 50% થી વધુ. હાઇપરઇન્ફ્લેશન ઘણીવાર આર્થિક સંકટ સાથે સંકળાયેલ હોય છે, જેમ કે યુદ્ધ અથવા રાજકીય અસ્થિરતા, અને લોકો ચલણમાં આત્મવિશ્વાસ ગુમાવે છે તેથી નાણાંકીય પ્રણાલીના બ્રેકડાઉન તરફ દોરી જાય છે.

4. દબાવેલ ફુગાવા: જ્યારે સરકાર કૃત્રિમ રીતે ફુગાવાને દબાવવા માટે કિંમતો સેટ કરે છે અથવા પૈસાની સપ્લાયને નિયંત્રિત કરે છે ત્યારે આ થાય છે. જ્યારે આ અસ્થાયી રૂપે ફુગાવાના દરોને ઘટાડી શકે છે, ત્યારે તે અર્થવ્યવસ્થામાં વિકૃતિઓ તરફ પણ દોરી શકે છે, જેમ કે માલ અને સેવાઓની અછત અને ઘટેલા રોકાણ. દબાવેલ ફુગાવાને કારણે ભવિષ્યમાં ઉચ્ચ ફુગાવાના દરો પણ થઈ શકે છે, કારણ કે ફુગાવાના મુખ્ય કારણોનું સમાધાન કરવામાં આવતું નથી.

5. ઓપન ઇન્ફ્લેશન: ઓપન ઇન્ફ્લેશન એ પરિસ્થિતિને દર્શાવે છે જ્યારે ઓપન માર્કેટમાં કિંમત વધે છે. આ પ્રકારના બજારમાં, સંચાલિત અથવા સંબંધિત અધિકારીઓ બજારની કિંમતોને નિયંત્રિત કરી શકતા નથી. ઓપન માર્કેટ્સ ઉત્પાદન પરિબળો, કિંમતો, નિકાસ અથવા આયાત, વપરાશ વગેરે પર નિયંત્રણ વિના મફત બજારમાં કાર્ય કરે છે.

6. સેમી-ઇન્ફ્લેશન: આવી પરિસ્થિતિમાં, કિંમતો ધીમે પણ સતત વધી શકે છે, અને વધારાનો દર નોંધપાત્ર આર્થિક વિક્ષેપો અથવા તાત્કાલિક પૉલિસી હસ્તક્ષેપની વોરંટી આપવા માટે પૂરતો ન હોઈ શકે. જો કે, અર્ધ-ફુગાવાના સમયગાળામાં પણ, ખરીદીની ક્ષમતામાં ઘટાડો અને આર્થિક વિકાસ અને સ્થિરતા પરની અસર હજુ પણ સમય જતાં અનુભવી શકાય છે.
 

આજે ફુગાવા અને ઐતિહાસિક ફુગાવા વચ્ચે શું તફાવત છે?

આજે ફુગાવા ઘણી રીતે ઐતિહાસિક ફુગાવાથી અલગ હોય છે:

તીવ્રતા: આજે ફુગાવો સામાન્ય રીતે ઐતિહાસિક સ્તરો કરતાં ઓછો હોય છે. ઉદાહરણ તરીકે, 1970 ના દશકમાં, ઘણા દેશોમાં ફુગાવાના દરો બે અંકના સ્તર સુધી પહોંચી ગયા, જ્યારે આજે, ફુગાવાના દરો સામાન્ય રીતે 5% થી ઓછા હોય છે.

કારણો: ફુગાવાના કારણો સમય જતાં બદલાઈ ગયા છે. ભૂતકાળમાં, ફુગાવાને ઘણીવાર સપ્લાય-સાઇડ શૉક દ્વારા ચલાવવામાં આવ્યું હતું, જેમ કે તેલની કિંમતો અથવા ખાદ્ય કિંમતોમાં વધારો. આજે, ઇન્ફ્લેશન ઘણીવાર ઓછા બેરોજગારી દરો અને નાણાંકીય પૉલિસી જેવા માંગ-સાઇડ પરિબળો દ્વારા ચલાવવામાં આવે છે.

કેન્દ્રીય બેંકની સ્વતંત્રતા: ઘણા દેશોમાં, કેન્દ્રીય બેંકોએ તાજેતરના દાયકાઓમાં રાજકીય પ્રભાવથી વધુ સ્વતંત્રતા મેળવી છે. આનાથી તેમને ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવા માટે વધુ અસરકારક નાણાંકીય નીતિઓ લાગુ કરવાની મંજૂરી મળી છે.

● વૈશ્વિકરણ: વૈશ્વિકરણ દ્વારા અર્થવ્યવસ્થાઓનું વધારેલું એકીકરણને કારણે વસ્તુઓ અને સેવાઓ માટે વધુ સ્પર્ધા અને ઓછી કિંમતો થઈ છે. આનાથી ઘણા દેશોમાં ફુગાવાના દરો તપાસવામાં મદદ મળી છે.

તકનીકી પ્રગતિ: ટેકનોલોજીમાં પ્રગતિને કારણે ઉત્પાદકતા અને કાર્યક્ષમતા વધી છે, જેને કારણે ઉત્પાદન ખર્ચ ઘટાડવામાં અને ફુગાવાના દરો ઓછા રાખવામાં મદદ મળી છે.

● ડેમોગ્રાફિક્સ: ડેમોગ્રાફિક્સમાં ફેરફારો, જેમ કે ઘણા વિકસિત દેશોમાં ઉંમરની વસ્તી, જેને કારણે ફુગાવાનો દર ઓછો થયો છે. વૃદ્ધ વસ્તીઓ વધુ બચત કરે છે અને ઓછી ખર્ચ કરે છે, જે માંગને ઘટાડી શકે છે અને કિંમતો તપાસી શકે છે.

એકંદરે, જ્યારે મોંઘવારી ઘણા પૉલિસી નિર્માતાઓ માટે ચિંતા રહે છે, ત્યારે આજે ફુગાવાની પ્રકૃતિ અને તીવ્રતા ઐતિહાસિક સ્તરથી ખૂબ જ અલગ છે.
 

મોંઘવારી કિંમતને કેવી રીતે અસર કરે છે?

અર્થવ્યવસ્થામાં કિંમત પર ફુગાવાની નોંધપાત્ર અસર થઈ શકે છે. જ્યારે સામાન્ય કિંમતનું સ્તર ફુગાવાને કારણે વધે છે, ત્યારે તે ઉત્પાદકો અને ગ્રાહકોને અલગ રીતે અસર કરે છે. અહીં કેટલીક રીતે મોંઘવારી કિંમત પર અસર કરી શકે છે:

1. ઉત્પાદનનો ખર્ચ: જ્યારે ફુગાવો થાય છે, ત્યારે માલ અને સેવાઓનું ઉત્પાદન કરવાની કિંમત વધે છે. આ ઉચ્ચ કાચા માલની કિંમતો, વેતન અથવા પરિવહન ખર્ચને કારણે હોઈ શકે છે. પરિણામે, ઉત્પાદકો તેમના નફાના માર્જિનને જાળવવા માટે કિંમતોમાં વધારો કરી શકે છે.

2. ગ્રાહકની માંગ: ફુગાવો ગ્રાહકની માંગને પણ અસર કરી શકે છે, કારણ કે વધતી કિંમતો ગ્રાહકોની ખરીદીની શક્તિને ઘટાડી શકે છે. જો કિંમતો ઝડપથી વધી જાય છે, તો ગ્રાહકો ખર્ચ ઘટાડી શકે છે, બિઝનેસ સેલ્સને ઘટાડી શકે છે. બીજી તરફ, જો કિંમતો ધીમે અને ધીમે વધી જાય, તો ગ્રાહકો તેમની ખર્ચની આદતોને ઉચ્ચ કિંમતોને સમાયોજિત કરવા માટે સમાયોજિત કરી શકે છે.

3. સ્પર્ધા: ફુગાવો પણ વ્યવસાયોમાં સ્પર્ધાને અસર કરી શકે છે. ઉપરાંત, જો ગ્રાહકો તેમના હરીફોની કિંમતો પણ વધારી રહી હોય તો કંપનીઓ તેમની કિંમતો ગુમાવ્યા વિના ભાવો વધારી શકે છે. અન્ય કિસ્સાઓમાં, વ્યવસાયોને સ્પર્ધાત્મક રહેવા માટે વધુ ખર્ચને શોષી લેવો પડી શકે છે.

4. નાણાંકીય નીતિ: કેન્દ્રીય બેંકો ફુગાવાને નિયંત્રિત કરવા માટે નાણાંકીય નીતિને ઍડજસ્ટ કરી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, તેઓ માંગ ઘટાડવા અને ઓછી ફુગાવાને કારણે વ્યાજ દરોમાં વધારો કરી શકે છે. આ પૈસા ઉધાર લેવા માટે વ્યવસાયો માટે વધુ ખર્ચાળ બનાવીને કિંમત પર અસર કરી શકે છે, જે રોકાણ અને ઉત્પાદનને ઘટાડી શકે છે.
 

ફુગાવા વિસ્ફોટથી કેવી રીતે અલગ હોય છે?

ફુગાવા અને વિસ્ફોટ વચ્ચે કેટલાક ગંભીર તફાવતો છે:

1. કર્જદારો અને ધિરાણકર્તાઓ પર અસરો: ફુગાવો કર્જદારોને લાભ આપે છે કારણ કે તેમના દેવાનું વાસ્તવિક મૂલ્ય સમય જતાં ઘટે છે, જ્યારે ધિરાણકર્તાઓને તેમની સંપત્તિઓનું વાસ્તવિક મૂલ્ય ઘટે છે. સ્થળાંતરમાં, વિપરીત સાચું છે - કર્જદારો તેમની ઋણનું વાસ્તવિક મૂલ્ય વધે છે, જ્યારે ધિરાણકર્તાઓને તેમની સંપત્તિઓનું વાસ્તવિક મૂલ્ય વધે છે તેથી લાભ થાય છે.

2. આર્થિક વિકાસ પર અસરો: મધ્યમ ફુગાવો ગ્રાહકના ખર્ચ અને રોકાણને પ્રોત્સાહિત કરીને આર્થિક વિકાસને લાભ આપી શકે છે. જો કે, ઉચ્ચ ફુગાવાને કારણે અનિશ્ચિતતા અને અસ્થિરતા, આર્થિક વિકાસને નુકસાન પહોંચાડે છે. હરાવ પણ આર્થિક વિકાસને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે, જેના કારણે ખર્ચ અને રોકાણ ઓછું થઈ શકે છે.

3. કારણો: ફુગાવાનું સામાન્ય રીતે વધારેલી માંગ, સપ્લાય શૉક્સ અથવા નાણાંકીય પૉલિસીને ગુમાવવા જેવા પરિબળોને કારણે થાય છે. માંગ ઘટાડો, સપ્લાય ગ્લટ્સ અથવા ટાઇટ મોનિટરી પૉલિસી જેવા પરિબળોને કારણે ડિફ્લેશન થઈ શકે છે.

એકંદરે, ફુગાવા અને વિસ્ફોટ એ અર્થવ્યવસ્થાના સામાન્ય કિંમતના સ્તરમાં વિપરીત ચળવળ છે, અને તેઓ વિવિધ આર્થિક અભિનેતાઓ અને આર્થિક વિકાસ પર ફૂગાવાની વિવિધ અસરો કરી શકે છે.
 

તારણ

નિષ્કર્ષમાં, ફુગાવાનો અર્થ એ સમય જતાં સેવાઓ અને માલની કિંમતમાં નિર્ધારિત વધારાને સંદર્ભિત કરે છે. માંગ-પુલ, ખર્ચ-પુશ અને બિલ્ટ-ઇન ફુગાવા સહિતના વિવિધ પરિબળોને કારણે તે થાય છે. તેના સ્તર અને દૃઢતાના આધારે અર્થવ્યવસ્થા પર ફુગાવાની નકારાત્મક અને સકારાત્મક અસરો થઈ શકે છે. 


જ્યારે મધ્યમ મોંઘવારી વધતી ગ્રાહકના ખર્ચ અને રોકાણ, ઉચ્ચ અથવા અણધારી મોંઘવારીને કારણે નાણાંકીય અસ્થિરતા અને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે અને આર્થિક વિકાસને નુકસાન પહોંચાડી શકે છે. 

સરકારો અને કેન્દ્રીય બેંકો ફુગાવાના સંચાલન માટે વિવિધ સાધનોનો ઉપયોગ કરે છે, જેમ કે વ્યાજ દરોને સમાયોજિત કરવી અને નાણાંકીય નીતિ અમલમાં મુકવી. ગ્રાહકો, વ્યવસાયો અને નીતિ નિર્માતાઓ માટે ફુગાવાને સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે, કારણ કે તે કિંમતો, મજદૂરી, વ્યાજ દરો અને આર્થિક વિકાસને અસર કરી શકે છે.
 

જેનેરિક વિશે વધુ

મફતમાં ડિમેટ એકાઉન્ટ ખોલો

5paisa કમ્યુનિટીનો ભાગ બનો - ભારતના પ્રથમ લિસ્ટેડ ડિસ્કાઉન્ટ બ્રોકર.

+91

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

ફુગાવાની વ્યાખ્યા અનુસાર, મુદ્રાસ્ફીતિ મુખ્યત્વે ત્યારે થાય છે જ્યારે કરન્સીની ખરીદી શક્તિમાં ધીમે ધીમે નુકસાનને કારણે ચીજવસ્તુઓ અને સેવાઓની કિંમતમાં નોંધપાત્ર વધારો થાય છે. 

 

ફુગાવાના કેટલાક ફાયદાઓ છે, જેમ કે:

● ઉચ્ચ નફો
● વધુ રોજગાર અને વધુ સારી આવક
● સારા ઇન્વેસ્ટમેન્ટ રિટર્ન
● કર્જદારોને લાભો
● ઉત્પાદનમાં વધારો
 

ફુગાવાને રોકવાની ઘણી રીતો છે, જેમ કે:

● નાણાંકીય પૉલિસી
● ફાઇસ્કલ પૉલિસી
● સપ્લાય-સાઇડ પૉલિસી
● વેતન અને કિંમત નિયંત્રણ
 

મુખ્ય પ્રકારના ફુગાવા છે:

● માંગ-પુલ ઇન્ફ્લેશન
● ખર્ચ-પુશ ઇન્ફ્લેશન
● હાઇપરઇન્ફ્લેશન
● દબાવેલ ફુગાવા
● ઓપન ઇન્ફ્લેશન
● સેમી-ઇન્ફ્લેશન
 

ફુગાવાને માપવા માટેનું સૂત્ર છે:

ફુગાવાનો દર = (વર્તમાન સમયગાળામાં કિંમત સૂચકાંક - અગાઉના સમયગાળામાં કિંમત સૂચકાંક) / અગાઉના સમયગાળામાં કિંમત સૂચકાંક) x 100