हेजिंग म्हणजे काय?

5paisa रिसर्च टीम तारीख: 30 जून, 2023 04:43 PM IST

banner
Listen

तुमचा इन्व्हेस्टमेंट प्रवास सुरू करायचा आहे का?

+91

सामग्री

स्टॉक मार्केटमध्ये हेजिंग म्हणजे काय?

स्टॉक मार्केटमध्ये हेजिंगचा अर्थ म्हणजे प्रतिकूल किंमतीमधील हालचालींमधून संभाव्य नुकसान कमी करण्यासाठी इन्व्हेस्टरद्वारे वापरलेली रिस्क मॅनेजमेंट स्ट्रॅटेजी आहे. यामध्ये बाजारातील चढ-उतारांचा प्रभाव कमी करण्यासाठी संबंधित मालमत्ता किंवा सुरक्षेमध्ये ऑफसेटिंग स्थिती घेणे समाविष्ट आहे.

हेजिंगची संकल्पना स्टॉक, बाँड्स, कमोडिटी आणि करन्सीसह विविध प्रकारच्या इन्व्हेस्टमेंटसाठी लागू केली जाऊ शकते. स्टॉक मार्केट मध्ये, हेजिंग सामान्यपणे ऑप्शन्स, फ्यूचर्स आणि स्वॅप्स सारख्या डेरिव्हेटिव्ह वापरून प्राप्त केली जाते.

हेजिंग इन्व्हेस्टरना त्यांची डाउनसाईड रिस्क कमी करण्यास मदत करू शकते, तर यामध्ये पर्यायांसाठी प्रीमियम आणि इतर डेरिव्हेटिव्हसारख्या अतिरिक्त खर्च देखील समाविष्ट आहेत. विशिष्ट पोर्टफोलिओ आणि इन्व्हेस्टमेंट स्ट्रॅटेजीसाठी हेजिंगची योग्य लेव्हल निर्धारित करण्यासाठी याला काळजीपूर्वक विचार आणि विश्लेषण आवश्यक आहे.

एकूणच, हेजिंग हे इन्व्हेस्टरसाठी एक उपयुक्त साधन आहे जे त्यांच्या पोर्टफोलिओ रिस्कचे व्यवस्थापन करू इच्छितात आणि स्टॉक मार्केटमधील संभाव्य नुकसानापासून स्वत:चे संरक्षण करू इच्छितात.
 

हेजिंग कसे काम करते?

मालमत्तेमध्ये प्रतिकूल किंमतीच्या हालचालींचा धोका कमी करण्यासाठी स्टॉक मार्केटमध्ये हेजिंग ही गुंतवणूकदारांद्वारे वापरली जाणारी धोरण आहे. यामध्ये बाजारातील अस्थिरतेपासून संभाव्य नुकसान कमी करण्याच्या ध्येयासह संबंधित सुरक्षा किंवा आर्थिक साधनात ऑफसेटिंग स्थिती घेणे समाविष्ट आहे.

स्टॉक मार्केटमध्ये हेज करण्याचा सर्वात सामान्य मार्ग हा ऑप्शन काँट्रॅक्ट्सचा वापर करण्याद्वारे आहे. ऑप्शन्स काँट्रॅक्ट धारकाला निर्दिष्ट तारखेला किंवा त्यापूर्वी पूर्वनिर्धारित किंमतीत (स्ट्राईक किंमत म्हणून ओळखले जाते) अंतर्निहित मालमत्ता खरेदी किंवा विक्री करण्याचा अधिकार देते.

उदाहरणार्थ, कंपनीचे शेअर्स असलेले इन्व्हेस्टर स्टॉकच्या वर्तमान मार्केट प्राईसच्या खाली स्ट्राईक प्राईससह एक पुट ऑप्शन खरेदी करू शकतात. जर स्टॉकची किंमत कमी झाली असेल तर हा पॉलिसी मूळ स्टॉक पोझिशनमधून काही नुकसान प्रभावीपणे कमी करेल तर मूल्यात वाढ होईल.

आणखी एक हेजिंग धोरण म्हणजे फ्यूचर्स काँट्रॅक्ट्स वापरणे, जे पर्यायांसारखे आहेत, परंतु विशिष्ट तारखेला विशिष्ट किंमतीमध्ये अंतर्निहित मालमत्ता खरेदी किंवा विक्री करण्याची जबाबदारी असते. कमोडिटी, करन्सी आणि इतर फायनान्शियल इन्स्ट्रुमेंटमधील किंमतीमधील बदलांसाठी फ्यूचर्स काँट्रॅक्ट्सचा वापर केला जाऊ शकतो.

ऑप्शन्स आणि फ्यूचर्स व्यतिरिक्त, इतर हेजिंग तंत्रांमध्ये एक्स्चेंज-ट्रेडेड फंड (ईटीएफ) वापरणे समाविष्ट आहे जे विशिष्ट मार्केट इंडेक्स किंवा सेक्टर, शॉर्ट-सेलिंग स्टॉक्स किंवा ईटीएफ ट्रॅक करतात आणि स्वॅप्स आणि कॉलर्स सारख्या डेरिव्हेटिव्ह वापरतात.

हेजिंग इन्व्हेस्टरना त्यांच्या पोर्टफोलिओमध्ये रिस्क मॅनेज करण्यास मदत करू शकते, परंतु लक्षात घेणे महत्त्वाचे आहे की त्याचे खर्च आणि संभाव्य डाउनसाईड्स देखील आहेत. हेजिंग धोरणे जटिल असू शकतात आणि त्यासाठी उच्च दर्जाचे कौशल्य आणि ज्ञान आवश्यक असू शकतात. याव्यतिरिक्त, शुल्क आणि कमिशनसह हेजिंगच्या खर्चामुळे वेळेवर इन्व्हेस्टमेंटचा रिटर्न कमी होऊ शकतो.
 

हेज फंड काय करतात?

हेज फंड हे पर्यायी इन्व्हेस्टमेंट साधने आहेत जे विविध इन्व्हेस्टमेंट धोरणांद्वारे रिटर्न निर्माण करण्यासाठी उच्च-नेट-मूल्य असलेल्या व्यक्ती आणि संस्थांकडून फंड एकत्रित करतात. ते व्यावसायिक इन्व्हेस्टमेंट मॅनेजरद्वारे व्यवस्थापित केले जातात जे जोखीम कमी करताना रिटर्न जास्तीत जास्त वाढविण्याचे ध्येय ठेवतात.

या फंडमध्ये कमी नियमन आहेत आणि इन्व्हेस्टमेंट धोरणांची विस्तृत श्रेणी वापरू शकतात. यामध्ये इक्विटी, ऑप्शन्स, फ्यूचर्स, करन्सी आणि इतर डेरिव्हेटिव्ह दोन्हीमध्ये दीर्घ आणि शॉर्ट पोझिशन्स समाविष्ट आहेत. हेज फंड अनेकदा जास्त शुल्क आकारतात आणि जास्त किमान इन्व्हेस्टमेंटची आवश्यकता असते, याचा अर्थ असा की ते सामान्यपणे केवळ मान्यताप्राप्त इन्व्हेस्टर किंवा संस्थांसाठी ॲक्सेस करता येतात. उच्च रिटर्नची क्षमता आणि अल्फा निर्माण करण्याची क्षमता यामुळे, हेज फंड हाय-नेट-वर्थ व्यक्ती, कुटुंब कार्यालये आणि संस्थात्मक इन्व्हेस्टरमध्ये लोकप्रिय झाले आहेत.

हेज फंड अनेकदा उच्च दर्जाच्या रिस्क आणि अस्थिरतेशी संबंधित असतात, ज्यामुळे लिव्हरेज आणि पर्यायी इन्व्हेस्टमेंट स्ट्रॅटेजीचा वापर केला जातो. तथापि, याचा अर्थ असा की हेज फंड पारंपारिक इन्व्हेस्टमेंटपेक्षा संभाव्यपणे जास्त रिटर्न निर्माण करू शकतात.
 

हेजिंग धोरणांचे प्रकार


हेजिंग धोरणे वैविध्यपूर्ण आहेत आणि हेज केलेली मालमत्ता, बाजारपेठेतील स्थिती आणि इन्व्हेस्टरच्या जोखीम सहनशीलतेवर अवलंबून असतात. हेजिंग धोरणांचे काही सर्वात सामान्य प्रकार येथे आहेत:

1. फ्यूचर्स हेजिंग: फ्यूचर्स काँट्रॅक्ट्स हे फ्यूचर डेट आणि पूर्वनिर्धारित किंमतीमध्ये ॲसेट खरेदी किंवा विक्री करण्यासाठी करार आहेत. इन्व्हेस्टर अंतर्निहित मालमत्तेमधील भविष्यातील किंमतीतील बदलांसाठी फ्यूचर्स काँट्रॅक्ट्सचा वापर करू शकतात. उदाहरणार्थ, जर इन्व्हेस्टरकडे स्टॉक आहे आणि त्याचे मूल्य कमी झाल्याचे भय असेल तर ते वर्तमान मूल्य लॉक-इन करण्यासाठी आणि भविष्यातील घट पासून संरक्षित करण्यासाठी वर्तमान किंमतीमध्ये फ्यूचर्स काँट्रॅक्ट विक्री करू शकतात.

2. ऑप्शन्स हेजिंग: ऑप्शन्स असे काँट्रॅक्ट्स आहेत जे खरेदीदाराला विशिष्ट तारखेला किंवा त्यापूर्वी पूर्वनिर्धारित किंमतीत मालमत्ता खरेदी करण्यासाठी किंवा विक्री करण्यासाठी जबाबदारी देत नाही. इन्व्हेस्टर नुकसानासाठी किंवा संभाव्य लाभांना मर्यादित करण्यासाठी ऑप्शन्स काँट्रॅक्ट्स वापरू शकतात. उदाहरणार्थ, ज्या इन्व्हेस्टरकडे स्टॉक आहे आणि त्याच्या मूल्यातील घसरण्यापासून संरक्षण करायचे आहे ते पूर्वनिर्धारित स्ट्राईक किंमतीत ऑप्शन खरेदी करू शकतात. जर स्टॉकची किंमत स्ट्राईक किंमतीपेक्षा कमी झाली तर ऑप्शनचा वापर केला जाऊ शकतो, ज्यामुळे इन्व्हेस्टरला उच्च स्ट्राईक किंमतीत स्टॉक विक्री करण्यास अनुमती दिली जाते.

3. फॉरवर्ड काँट्रॅक्ट हेजिंग: फॉरवर्ड काँट्रॅक्ट्स फ्यूचर्स काँट्रॅक्ट्स सारखेच आहेत परंतु दोन पार्टी दरम्यान कस्टमाईज्ड करार आहेत. त्यांमध्ये भविष्यात विशिष्ट किंमत आणि वेळेवर मालमत्ता खरेदी किंवा विक्रीचा समावेश होतो. इन्व्हेस्टर मालमत्तेची किंमत लॉक करण्यासाठी आणि भविष्यातील किंमतीतील चढ-उतारांपासून संरक्षण करण्यासाठी फॉरवर्ड काँट्रॅक्ट्सचा वापर करू शकतात.

4. पेअर ट्रेडिंग: पेअर ट्रेडिंगमध्ये एकाच वेळी दोन अत्यंत संबंधित सिक्युरिटीजमध्ये दीर्घ आणि लघु स्थिती घेणे समाविष्ट आहे. बाजारपेठेतील एकूण जोखीम कमी करताना दोन सिक्युरिटीज दरम्यानच्या किंमतीतील फरकामुळे हे धोरण नफा मिळवण्यासाठी वापरले जाते.

5. करन्सी हेजिंग: इन्व्हेस्टर परदेशी एक्स्चेंज रेट्समधील चढउतारांपासून संरक्षण करण्यासाठी करन्सी हेजिंग स्ट्रॅटेजीचा वापर करू शकतात. यामध्ये विशिष्ट एक्स्चेंज रेट लॉक करण्यासाठी फ्यूचर्स काँट्रॅक्ट्स, ऑप्शन्स काँट्रॅक्ट्स किंवा फॉरवर्ड काँट्रॅक्ट्स सारख्या फायनान्शियल इन्स्ट्रुमेंट्सचा वापर करणे समाविष्ट आहे.

हे गुंतवणूकदारांसाठी उपलब्ध असलेल्या काही हेजिंग धोरणे आहेत. प्रत्येक धोरणामध्ये त्याचे फायदे आणि तोटे आहेत आणि गुंतवणूकदारांनी धोरण निवडण्यापूर्वी त्यांच्या जोखीम सहनशीलता, गुंतवणूकीची उद्दिष्टे आणि बाजारातील स्थितीचा काळजीपूर्वक विचार करावा.
 

तुम्हाला का हेज करावे लागेल?

हेजिंग ही गुंतवणूकदारांसाठी एक महत्त्वाची जोखीम व्यवस्थापन तंत्र आहे. हे इन्व्हेस्टमेंटशी संबंधित जोखीम ऑफसेट करून संभाव्य नुकसान कमी करण्यास आणि नफ्याचे संरक्षण करण्यास मदत करते. इन्व्हेस्टर हेज का निवडू शकतात याची अनेक कारणे आहेत, ज्यामध्ये समाविष्ट आहेत:

1. बाजारातील अस्थिरतेपासून संरक्षण: बाजारातील अस्थिरतेपासून संरक्षण करण्यासाठी हेजिंगचा वापर केला जाऊ शकतो, विशेषत: अनिश्चित किंवा अनिश्चित बाजाराच्या स्थितीत. हेजिंगद्वारे, इन्व्हेस्टर मार्केट रिस्कला आपल्या एक्सपोजरला मर्यादित करू शकतात आणि संभाव्य नुकसान कमी करू शकतात.

2. विविधता: विशिष्ट मालमत्ता किंवा क्षेत्रांशी संबंधित जोखीम ऑफसेट करून गुंतवणूक पोर्टफोलिओमध्ये विविधता निर्माण करण्याचा मार्ग असू शकतो. हे पोर्टफोलिओचा एकूण जोखीम कमी करण्यास आणि त्याची स्थिरता वाढविण्यास मदत करू शकते.

3. डाउनसाईड रिस्क मॅनेज करणे: हेजिंग करून, इन्व्हेस्टर रिस्क कमी करू शकतात, म्हणजे मार्केट त्यांच्या स्थितीविरूद्ध जात असलेल्या घटनेमध्ये त्यांचे नुकसान मर्यादित करू शकतात.

एकूणच, हेजिंग हे जोखीम व्यवस्थापित करण्याची आणि त्यांच्या गुंतवणूकीचे संरक्षण करण्याची इच्छा असलेल्या गुंतवणूकदारांसाठी एक मौल्यवान साधन आहे. हे नुकसान मर्यादित करण्यास आणि स्थिरता वाढविण्यास मदत करू शकते, ज्यामुळे ते कोणत्याही चांगल्या गुंतवणूक धोरणाचा महत्त्वपूर्ण घटक बनवू शकते.

 

हेजिंग प्लॅन कसा तयार करावा

हेजिंग प्लॅन तयार करण्यामध्ये एखाद्या व्यक्तीच्या किंवा संस्थेच्या विशिष्ट गरजा आणि उद्दिष्टांची पूर्तता करण्यासाठी अनेक पायऱ्या समाविष्ट आहेत. येथे काही प्रमुख स्टेप्स आहेत:

1. जोखीम ओळखा: पहिली पायरी म्हणजे तुम्हाला ज्या जोखीमसाठी हेज करायचे आहे ते ओळखणे. हे करन्सीच्या चढउतारांपासून व्याजदरातील बदलांपर्यंत कमोडिटी किंमतीच्या बदलांपर्यंत काहीही असू शकते.

2. तुमचे उद्दिष्टे सेट करा: तुम्ही जोखीम ओळखल्यानंतर, तुम्हाला तुमचे हेजिंग उद्दिष्टे सेट करणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, तुमचे उद्दीष्ट तुमचे नफा संरक्षित करणे, नुकसान कमी करणे किंवा तुमचा रोख प्रवाह स्थिर करणे असू शकते.

3. हेजिंग धोरण निर्धारित करा: तुमच्या उद्दिष्टांवर आधारित, तुम्हाला सर्वात योग्य हेजिंग धोरण निर्धारित करणे आवश्यक आहे. यामध्ये फ्यूचर्स काँट्रॅक्ट्स, ऑप्शन्स, स्वॅप्स किंवा इतर डेरिव्हेटिव्ह वापरू शकतात.

4. योग्य साधने निवडा: एकदा तुम्ही तुमची हेजिंग स्ट्रॅटेजी निर्धारित केली की, तुम्हाला तुमचा प्लॅन अंमलबजावणी करण्यासाठी योग्य साधने निवडणे आवश्यक आहे. यामध्ये विशिष्ट फ्यूचर्स काँट्रॅक्ट्स, ऑप्शन्स काँट्रॅक्ट्स किंवा इतर डेरिव्हेटिव्ह इन्स्ट्रुमेंट्स निवडणे समाविष्ट असू शकते.

5. हेजिंग रेशिओ निर्धारित करा: हेजिंग रेशिओ म्हणजे तुम्हाला हेज करावयाच्या एक्सपोजरची रक्कम. हे तुमच्या पोझिशनच्या साईझ, तुम्हाला जोखीम आणि तुमच्या हेजिंग उद्दिष्टांवर अवलंबून असेल.

6. हेज लागू करा: एकदा तुम्ही तुमची हेजिंग स्ट्रॅटेजी निर्धारित केली आणि तुमचे साधन निवडले की, तुम्हाला हेज लागू करणे आवश्यक आहे. यामध्ये फ्यूचर्स काँट्रॅक्ट्स किंवा ऑप्शन्स काँट्रॅक्ट्स किंवा इतर डेरिव्हेटिव्ह इन्स्ट्रुमेंट्समध्ये प्रवेश करणे समाविष्ट असू शकते.

7. हेज मॉनिटर करा: शेवटी, तुमची हेजिंग उद्दिष्टे साध्य करीत आहेत याची खात्री करण्यासाठी तुम्हाला तुमच्या हेजवर देखरेख करणे आवश्यक आहे. जर मार्केटची स्थिती बदलली तर तुम्हाला त्यानुसार तुमचे हेज ॲडजस्ट करणे आवश्यक आहे.
 

हेजिंगचे फायदे

हेजिंग गुंतवणूकदार आणि व्यवसायांना अनेक फायदे देऊ करते, ज्यामध्ये समाविष्ट आहे:

1. कमी जोखीम: हेजिंगचा प्राथमिक लाभ म्हणजे तो जोखीम कमी करण्यास मदत करतो. हेजिंग धोरणांचा वापर करून, इन्व्हेस्टर बाजारातील प्रतिकूल किंमतीच्या हालचालींमधून उद्भवणारे नुकसान ऑफसेट करू शकतात, जे त्यांच्या पोर्टफोलिओ किंवा व्यवसायांचे संभाव्य नुकसान कमी करण्यास मदत करू शकतात.

2. वाढलेली स्थिरता: हेजिंग गुंतवणूकदार आणि व्यवसायांना स्थिरता स्तर प्रदान करण्यास देखील मदत करू शकते. मार्केट अस्थिरतेचा परिणाम कमी करून, हेजिंग हे सुनिश्चित करण्यास मदत करू शकते की मालमत्ता किंवा महसूल स्ट्रीमचे मूल्य स्थिर राहते, जे अधिक अंदाज लावण्यास मदत करू शकते.

3. सुधारित खर्च नियंत्रण: हेजिंग देखील व्यवसायांना त्यांच्या खर्चावर अधिक नियंत्रण प्रदान करू शकते. इनपुट किंवा इतर खर्चांसाठी किंमत लॉक करून, बिझनेस त्यांच्या खर्चाची चांगली अंदाज घेऊ शकतात, जे त्यांना त्यांच्या बजेटचे व्यवस्थापन करण्यास आणि एकूण फायनान्शियल कामगिरी सुधारण्यास मदत करू शकतात.

4. उच्च रिटर्नची क्षमता: हेजिंग अनेकदा रिस्क कमी होण्याशी संबंधित असताना, ते उच्च रिटर्नसाठी संधीही प्रदान करू शकते. हेजसाठी पर्याय किंवा इतर डेरिव्हेटिव्ह साधने वापरून, इन्व्हेस्टर बाजारातील अनुकूल किंमतीच्या हालचालींचा लाभ घेऊ शकतात, जे एकूण पोर्टफोलिओ रिटर्न सुधारण्यास मदत करू शकतात.

5. लवचिकता: हेजिंग देखील गुंतवणूकदार आणि व्यवसाय लवचिकता प्रदान करते. विविध हेजिंग धोरणे आणि साधने वापरून, ते त्यांच्या विशिष्ट गरजा आणि जोखीम सहनशीलतेसाठी त्यांचे दृष्टीकोन तयार करू शकतात, जे त्यांचे आर्थिक ध्येय साध्य करण्यास मदत करू शकतात.
 

हेजिंगची जोखीम

हेजिंग अनेक फायदे प्रदान करू शकतात, तर त्यामध्ये काही धोके देखील समाविष्ट आहेत. हेजिंगच्या काही प्रमुख धोक्यांमध्ये समाविष्ट आहेत:

1. खर्च: हेजिंग महाग असू शकते आणि हेजचा खर्च कधीकधी लाभांपेक्षा जास्त असू शकतो. रोजगारित हेजच्या प्रकारानुसार, हेजशी संबंधित शुल्क आणि ट्रान्झॅक्शन खर्च असू शकतात.

2. अति-हेजिंग: जेव्हा इन्व्हेस्टर खूप काही हेज करतो आणि त्यांचे संभाव्य नफा कमी करतो तेव्हा ओव्हर-हेजिंग होऊ शकते. लाभ मिळविण्याऐवजी नुकसान टाळण्यावर इन्व्हेस्टर खूपच लक्ष केंद्रित करत असल्यास हे होऊ शकते.

3. अप्रभावी हेजिंग: काही प्रकरणांमध्ये, नुकसान कमी करण्यासाठी हेज प्रभावी नसू शकते. हेज योग्यरित्या संरचित नसल्यास किंवा जर मार्केटची स्थिती अनपेक्षित पद्धतींमध्ये बदलली तर हे होऊ शकते.

4. काउंटरपार्टी रिस्क: हेजिंगमध्ये सामान्यपणे काउंटरपार्टीसोबत करारात प्रवेश करणे समाविष्ट आहे आणि या समकक्षांना त्यांच्या जबाबदाऱ्यांवर डिफॉल्ट केले जाऊ शकते. हे इन्व्हेस्टरला हेजसह देखील नुकसान झाल्यास त्याला दूर ठेवू शकते.

5. मार्केट रिस्क: हेजिंग पूर्णपणे मार्केट रिस्क दूर करत नाही आणि मार्केटमधील हालचालीमुळे हेज येथेही नुकसान होऊ शकते.

हेजिंगमध्ये सहभागी होण्यापूर्वी आणि कोणत्याही हेजिंग धोरणाच्या संभाव्य खर्च आणि लाभांचा काळजीपूर्वक विचार करणे महत्त्वाचे आहे.
 

हेजिंगचे काही उदाहरणे काय आहेत?

संभाव्य नुकसानीपासून स्वत:चे संरक्षण करण्यासाठी अनेक व्यक्ती आणि कंपन्यांद्वारे हेजिंग ही एक सामान्य पद्धत आहे. विविध उद्योगांमध्ये हेजिंगचे काही उदाहरण येथे दिले आहेत:

1. करन्सी हेजिंग: परदेशात बिझनेस करणारी कंपन्या अनेकदा एक्सचेंज रेट्समधील चढउतारांपासून स्वत:चे संरक्षण करण्यासाठी करन्सी हेजिंगचा वापर करतात. 

2. स्टॉक मार्केट हेजिंग: इन्व्हेस्टर स्टॉक मार्केटमधील संभाव्य नुकसानीपासून स्वत:चे संरक्षण करण्यासाठी हेजिंग स्ट्रॅटेजीचाही वापर करू शकतात. एक सामान्य पद्धत म्हणजे पर्याय खरेदी करणे, जे धारकाला पूर्वनिर्धारित किंमतीमध्ये स्टॉक विक्रीचा अधिकार देते. हे इन्व्हेस्टरला स्टॉकच्या मूल्यातील ड्रॉपपासून संरक्षित करते.

3. इंटरेस्ट रेट हेजिंग: पैसे कर्ज घेणाऱ्या कंपन्या वाढत्या दरांपासून स्वत:चे संरक्षण करण्यासाठी अनेकदा इंटरेस्ट रेट हेजिंगचा वापर करतात. ते इंटरेस्ट-रेट स्वॅप करारांमध्ये एन्टर करून हे करू शकतात, जे त्यांना निश्चित-दर कर्जासाठी त्यांच्या परिवर्तनीय दर कर्ज एक्सचेंज करण्याची परवानगी देतात.
 

निष्कर्ष

शेवटी, हेजिंग ही संभाव्य नुकसानीपासून त्यांच्या पोर्टफोलिओचे संरक्षण करण्यासाठी इन्व्हेस्टरद्वारे वापरलेली रिस्क मॅनेजमेंट स्ट्रॅटेजी आहे. प्रतिकूल मार्केट हालचालींचा प्रभाव कमी करण्यासाठी संबंधित मालमत्ता किंवा आर्थिक साधनात ऑफसेटिंग स्थिती घेणे यामध्ये समाविष्ट आहे. विविध प्रकारच्या हेजिंग धोरणे आहेत, प्रत्येक स्वत:च्या फायदे आणि जोखीमांसह, हेजिंग प्लॅन लागू करण्यापूर्वी इन्व्हेस्टरना त्यांचे ध्येय आणि रिस्क सहनशीलता समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. हेजिंग तंत्र वापरून, इन्व्हेस्टर त्यांच्या पोर्टफोलिओचे रिस्क एक्सपोजर कमी करू शकतात आणि दीर्घकाळात अधिक स्थिर रिटर्न प्राप्त करू शकतात. 

 

स्टॉक/शेअर मार्केटविषयी अधिक

मोफत डीमॅट अकाउंट उघडा

5paisa कम्युनिटीचा भाग बना - भारताचा पहिला सूचीबद्ध सवलत ब्रोकर.

+91

नेहमी विचारले जाणारे प्रश्न

हेजिंगचे एक चांगले उदाहरण म्हणजे शेतकरी ज्यांना त्यांच्या पिकाच्या किंमतीत होणाऱ्या संभाव्य कमीपासून संरक्षण करायचे आहे. ते भविष्यातील तारखेला निर्धारित किंमतीत त्यांच्या पीक विक्रीसाठी भविष्यातील करारात प्रवेश करू शकतात. पिकाची बाजारपेठ किंमत कमी झाली तरीही ही विशिष्ट किंमतीची हमी देते. जर किंमत कमी झाली तर शेतकरी त्यांच्या पिकासाठी कमी पैसे प्राप्त होतील, परंतु त्यांना त्यांच्या भविष्यातील करारातूनही नफा मिळेल. दुसरीकडे, जर किंमत वाढली तर शेतकरी त्यांच्या पिकासाठी अधिक पैसे प्राप्त करेल परंतु त्यांच्या भविष्यातील करारावर नुकसान होईल.

होय, संभाव्य नुकसान ऑफसेट करून व्यक्ती आणि व्यवसायांना जोखीम मॅनेज करण्यास मदत करत असल्याने हेजिंग महत्त्वाचे आहे. हे त्यांना प्रतिकूल बाजारपेठेतील हालचालींपासून स्वत:चे संरक्षण करण्यास आणि त्यांचे नफा सुरक्षित करण्यास अनुमती देते. हेजिंग धोरणे गुंतवणूकदारांना अस्थिरता आणि अनिश्चिततेचे त्यांचे एक्सपोजर कमी करण्यास मदत करतात, ज्यामुळे ते आवश्यक जोखीम व्यवस्थापन साधन बनते. याव्यतिरिक्त, हेजिंग आर्थिक निर्णयांमध्ये सुरक्षा आणि स्थिरतेची भावना प्रदान करू शकते, ज्यामुळे व्यक्ती आणि व्यवसायांना अधिक माहितीपूर्ण आणि आत्मविश्वासार्ह निवड करण्यास मदत होऊ शकते.

स्टॉक मार्केटमध्ये, विद्यमान स्थितीच्या जोखीम ऑफसेट करणाऱ्या फायनान्शियल साधनांच्या खरेदी किंवा विक्रीद्वारे हेजिंग केली जाते. उदाहरणार्थ, स्टॉकचा पोर्टफोलिओ असलेले इन्व्हेस्टर त्याच स्टॉकवर पर्याय खरेदी करू शकतात, जे त्यांच्या मूल्यात घट होण्यापासून संरक्षण प्रदान करेल. त्याचप्रमाणे, फ्यूचर्स काँट्रॅक्टचा वापर मालमत्तेच्या भविष्यातील खरेदी किंवा विक्रीसाठी किंमत लॉक करण्यासाठी केला जाऊ शकतो, ज्यामुळे किंमतीतील चढ-उतारांच्या शक्यतेपासून संरक्षण मिळू शकते. 

स्टॉक मार्केटमधील इन्व्हेस्टरला अनेक हेजिंग तंत्र उपलब्ध आहेत. सर्वात सामान्य तंत्रांपैकी एक हे पर्याय वापरत आहे, जे इन्व्हेस्टर्सना भविष्यातील विशिष्ट किंमतीमध्ये विशिष्ट स्टॉक खरेदी किंवा विक्री करण्याचा अधिकार खरेदी करण्याची परवानगी देते. आणखी एक तंत्र म्हणजे शॉर्ट सेलिंग, ज्यामध्ये भविष्यात कमी किंमतीत त्यांना परत खरेदी करण्याच्या आशासह स्टॉकच्या कर्ज घेतलेल्या शेअर्सची विक्री करणे समाविष्ट आहे. भविष्यातील तारखेसाठी विशिष्ट किंमत लॉक करून इन्व्हेस्टर त्यांची स्थिती हेज करण्यासाठी फ्यूचर्स काँट्रॅक्ट्सचाही वापर करू शकतात. याव्यतिरिक्त, विविध मालमत्ता वर्ग आणि उद्योगांमध्ये पोर्टफोलिओमध्ये विविधता आणणे पोर्टफोलिओचा एकूण जोखीम कमी करून हेजिंगचा एक प्रकार म्हणून कार्य करू शकते.

व्यक्ती आणि व्यवसाय कमोडिटी, करन्सी, स्टॉक आणि बाँड्स सारख्या विविध मालमत्तांमध्ये किंमतीतीतील चढउतारांचा धोका व्यवस्थापित करण्यासाठी हेजिंग स्ट्रॅटेजीचा वापर करतात. हेजिंग बाजारातील अस्थिरतेशी संबंधित अनिश्चितता आणि संभाव्य नुकसान कमी करण्यास मदत करते. हेजिंग तंत्र वापरून, इन्व्हेस्टर दुसऱ्या ॲसेटमध्ये लाभांसह संभाव्य नुकसान ऑफसेट करू शकतात. हेजिंग इन्व्हेस्टरना त्यांच्या इन्व्हेस्टमेंटच्या मूल्यावर परिणाम करू शकणाऱ्या अनपेक्षित घटनांपासून त्यांच्या पोर्टफोलिओचे संरक्षण करण्यास देखील मदत करते. याव्यतिरिक्त, भविष्यातील व्यवहारांसाठी किंमती लॉक-इन करण्यासाठी हेजिंगचा वापर केला जाऊ शकतो, ज्यामुळे व्यवसायांना अधिक प्रभावीपणे योजना आणि बजेट करण्यास परवानगी दिली जाते. 

भविष्यातील करार सामान्यपणे भविष्यातील तारखेला विशिष्ट कमोडिटी किंवा फायनान्शियल इन्स्ट्रुमेंटसाठी किंमत लॉक करून रिस्क मॅनेज करण्यासाठी हेजिंग स्ट्रॅटेजीमध्ये वापरले जातात. जेव्हा कोणताही व्यक्ती किंवा बिझनेस फ्यूचर्स काँट्रॅक्ट खरेदी करतो, तेव्हा ते भविष्यातील विशिष्ट तारखेला विशिष्ट किंमतीमध्ये अंतर्निहित ॲसेट खरेदी करण्यास सहमत आहेत. असे करण्याद्वारे, ते भविष्यात किंमत वाढण्याच्या शक्यतेविरूद्ध आवश्यकपणे वाढत आहेत. जर अंतर्निहित मालमत्तेची किंमत वाढत असेल तर फ्यूचर्स काँट्रॅक्ट धारक नफ्यावर करार विकू शकतो, ज्यामुळे मालमत्ता खरेदी करण्याचा वाढलेला खर्च ऑफसेट होऊ शकतो. याव्यतिरिक्त, जर अंतर्निहित मालमत्तेची किंमत कमी झाली तर फ्यूचर्स काँट्रॅक्ट धारक अद्याप करारामध्ये नमूद केलेल्या कमी किंमतीत मालमत्ता खरेदी करू शकतात.

फॉरवर्ड काँट्रॅक्ट्स हे अंतर्निहित मालमत्तेच्या किंमतीमधील चढ-उतारांशी संबंधित जोखीम व्यवस्थापित करण्यासाठी हेज करण्यासाठी वापरले जाणारे सर्वात सामान्य साधने आहेत. भविष्यातील तारखेला पूर्वनिर्धारित किंमतीमध्ये विशिष्ट मालमत्ता खरेदी करण्यासाठी किंवा विक्री करण्यासाठी हे करार दोन पक्षांदरम्यान आहेत. फॉरवर्ड काँट्रॅक्टमध्ये प्रवेश करून, इन्व्हेस्टर मालमत्तेच्या किंमतीत लॉक-इन करू शकतात, ज्यामुळे त्यांना किंमतीच्या अस्थिरतेमुळे संभाव्य नुकसानापासून संरक्षण मिळते. हेजिंगमध्ये फॉरवर्ड काँट्रॅक्ट्सचा वापर कमोडिटी, परदेशी करन्सी आणि इंटरेस्ट रेट्समध्ये प्रचलित आहे. फॉरवर्ड काँट्रॅक्ट्स व्यवसाय आणि गुंतवणूकदारांना त्यांची जोखीम काढण्याची आणि अनिश्चितता व्यवस्थापित करण्याची क्षमता प्रदान करतात, ज्यामुळे त्यांना जोखीम व्यवस्थापनात मौल्यवान साधने बनवतात.