સ્ટૉક માર્કેટમાં રિસ્ક મેનેજમેન્ટ

5paisa રિસર્ચ ટીમ તારીખ: 25 એપ્રિલ, 2023 01:15 PM IST

banner
Listen

શું તમારી રોકાણની યાત્રા શરૂ કરવા માંગો છો?

+91

કન્ટેન્ટ

પરિચય

શેર માર્કેટમાં રિસ્ક મેનેજમેન્ટ એક મહત્વપૂર્ણ પાસું છે. સ્ટૉક માર્કેટ એક સ્વાભાવિક અસ્થિર વાતાવરણ છે જ્યાં બજારના વલણો, આર્થિક પરિસ્થિતિઓ, કંપનીની કામગીરી અને ભૂ-રાજકીય ઘટનાઓ જેવા વિવિધ પરિબળોથી જોખમો ઉદ્ભવી શકે છે. તેથી, રોકાણકારો માટે એક સારી રીતે વ્યાખ્યાયિત રિસ્ક મેનેજમેન્ટ સ્ટ્રેટેજી હોવી જરૂરી છે જે તેમને સંભવિત નુકસાનને ઘટાડવામાં અને વળતરને મહત્તમ બનાવવામાં મદદ કરી શકે છે.
જોખમ વ્યવસ્થાપન તકનીકોને અમલમાં મૂકીને, રોકાણકારો માહિતગાર રોકાણ નિર્ણયો લઈ શકે છે અને તેમના પોર્ટફોલિયો પર બજારના ઉતાર-ચડાવની અસરને ઘટાડી શકે છે. આ સંદર્ભમાં, આ નિબંધનોનો હેતુ શેરબજારમાં જોખમ વ્યવસ્થાપનની કલ્પના, તેના મહત્વ, અને રોકાણકારો અસરકારક રીતે જોખમનું સંચાલન કરવા માટે ઉપયોગ કરી શકે તેવી વિવિધ વ્યૂહરચનાઓની શોધ કરવાનો છે.
 

રિસ્ક મેનેજમેન્ટ શું છે?

જોખમ વ્યવસ્થાપન એ પ્રવૃત્તિ અથવા રોકાણ સાથે સંકળાયેલા જોખમોને ઓળખવા, મૂલ્યાંકન કરવા અને ઘટાડવાની એક વ્યવસ્થિત પ્રક્રિયા છે. રિસ્ક મેનેજમેન્ટનો મુખ્ય ઉદ્દેશ તેના રિટર્નને મહત્તમ કરતી વખતે ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પોર્ટફોલિયો પર જોખમોની સંભવિત અસરને ઘટાડવાનો છે.

સ્ટૉક માર્કેટ માં રિસ્ક મેનેજમેન્ટમાં એક વ્યાપક અભિગમ શામેલ છે જે રોકાણ પોર્ટફોલિયોને અસર કરી શકે તેવા વિવિધ પરિબળોને ધ્યાનમાં લે છે. આ પરિબળોમાં બજારના વલણો, આર્થિક સ્થિતિઓ, રાજકીય કાર્યક્રમો અને કંપનીની કામગીરીનો સમાવેશ થઈ શકે છે. 

અનેક જોખમ વ્યવસ્થાપન તકનીકો છે જેનો ઉપયોગ રોકાણકારો અસરકારક રીતે જોખમોને સંચાલિત કરવા માટે કરી શકે છે. એક લોકપ્રિય વ્યૂહરચના વિવિધતા છે, જ્યાં રોકાણકારો પોર્ટફોલિયો પર બજારના વધઘટની અસરને ઘટાડવા માટે વિવિધ સંપત્તિ વર્ગો અથવા સિક્યોરિટીઝમાં તેમના રોકાણોને ફેલાવે છે. અન્ય તકનીકોમાં હેજિંગનો સમાવેશ થાય છે, જ્યાં રોકાણકારો સંભવિત નુકસાન અને સક્રિય પોર્ટફોલિયો મેનેજમેન્ટને ઑફસેટ કરવા માટે વિકલ્પો અથવા ભવિષ્યના કરારો જેવા ફાઇનાન્શિયલ સાધનોનો ઉપયોગ કરે છે, જ્યાં ઇન્વેસ્ટમેન્ટ મેનેજર્સ સતત માર્કેટની સ્થિતિઓમાં ફેરફાર કરવાના પ્રતિસાદમાં તેમના પોર્ટફોલિયોની દેખરેખ રાખે છે અને સમાયોજિત કરે છે.

રિસ્ક મેનેજમેન્ટ કેવી રીતે કામ કરે છે?

સંભવિત જોખમોને ઓળખીને, તેમની સંભાવના અને સંભવિત અસરનું મૂલ્યાંકન કરીને અને તે જોખમોને ઘટાડવા અથવા ટાળવા માટે વ્યૂહરચનાઓને અમલમાં મૂકીને રિસ્ક મેનેજમેન્ટ કામ કરે છે. 

જોખમ વ્યવસ્થાપન પ્રક્રિયામાં સામાન્ય રીતે ઘણા પગલાં શામેલ હોય છે:

1. જોખમ ઓળખ: જોખમ વ્યવસ્થાપન પ્રક્રિયામાં પ્રથમ પગલું એ સંભવિત જોખમોને ઓળખવાનું છે જે રોકાણ પોર્ટફોલિયોને અસર કરી શકે છે. આ વિવિધ પદ્ધતિઓ દ્વારા કરી શકાય છે, જેમ કે ઐતિહાસિક ડેટા વિશ્લેષણ, માર્કેટ રિસર્ચ અથવા નિષ્ણાત અભિપ્રાયો.

2. જોખમનું મૂલ્યાંકન: એકવાર સંભવિત જોખમોની ઓળખ થયા પછી, તેઓનું મૂલ્યાંકન રોકાણ પોર્ટફોલિયો પર ઘટનાની શક્યતા અને સંભવિત અસરના આધારે કરવામાં આવે છે. આ પગલું જોખમની ગંભીરતા અને તેના ઘટનાની સંભાવનાનું વિશ્લેષણ કરવાનો સમાવેશ કરે છે.

3. જોખમનું મૂલ્યાંકન: જોખમોનું મૂલ્યાંકન કર્યા પછી, તેઓનું મૂલ્યાંકન તેમની પ્રાથમિકતા અને મહત્વના આધારે કરવામાં આવે છે. આ પગલું નિર્ધારિત કરવામાં આવે છે કે કયા જોખમો સૌથી મહત્વપૂર્ણ છે અને તરત જ ધ્યાન આપવું જરૂરી છે.

4. જોખમ સારવાર: જોખમ વ્યવસ્થાપન પ્રક્રિયામાં અંતિમ પગલું ઓળખાયેલા જોખમોને ઘટાડવા અથવા ટાળવા માટે વ્યૂહરચનાઓને અમલમાં મુકવાનું છે. આ વિવિધ તકનીકો દ્વારા કરી શકાય છે, જેમ કે વિવિધતા, હેજિંગ અથવા સક્રિય પોર્ટફોલિયો મેનેજમેન્ટ.

રિસ્ક મેનેજમેન્ટના પ્રકારો કયા છે?

કેટલાક સૌથી સામાન્ય પ્રકારના રિસ્ક મેનેજમેન્ટમાં શામેલ છે:

1. માર્કેટ રિસ્ક મેનેજમેન્ટ: માર્કેટ રિસ્ક એ બજારની અસ્થિરતાના પરિણામે નુકસાનનો સામનો કરવાની સંભાવના છે, જેમ કે વ્યાજ દરોમાં ફેરફારો, ફુગાવા અથવા કરન્સી એક્સચેન્જ દરો. આ રિસ્ક મેનેજમેન્ટમાં ઇન્વેસ્ટમેન્ટ પોર્ટફોલિયો પર માર્કેટના વધઘટની અસરને ઘટાડવા માટે વિવિધતા, હેજિંગ અને સક્રિય પોર્ટફોલિયો મેનેજમેન્ટ જેવી વ્યૂહરચનાઓનો ઉપયોગ કરવાનો સમાવેશ થાય છે.

2. ક્રેડિટ રિસ્ક મેનેજમેન્ટ: ક્રેડિટ રિસ્કનો અર્થ એ છે કે લોનની ચુકવણી કરવામાં અથવા અન્ય નાણાંકીય પ્રતિબદ્ધતાઓને પૂર્ણ કરવામાં કર્જદારની અસમર્થતાના પરિણામે નુકસાનને સહન કરવાની સંભાવના. આ રિસ્ક મેનેજમેન્ટમાં કર્જદારોની ક્રેડિટ યોગ્યતાનું મૂલ્યાંકન કરવું અને ડિફૉલ્ટની સંભવિત અસરને ઘટાડવા માટે પગલાંઓને અમલમાં મૂકવાનો સમાવેશ થાય છે, જેમ કે કોલેટરલ અથવા ઇન્શ્યોરન્સ.

3. ઑપરેશનલ રિસ્ક મેનેજમેન્ટ: આંતરિક પ્રક્રિયાઓ, સિસ્ટમ્સ અથવા લોકોમાં નિષ્ફળતાને કારણે થતા નુકસાનનું જોખમ ઑપરેશનલ રિસ્ક છે. આ રિસ્ક મેનેજમેન્ટમાં સંચાલન નિષ્ફળતાઓની સંભવિત અસરને ઘટાડવા માટે નિયંત્રણો અને પ્રક્રિયાઓને અમલમાં મુકવાનો સમાવેશ થાય છે, જેમ કે આકસ્મિક આયોજન અથવા આપત્તિ પુનઃપ્રાપ્તિ.

4. લિક્વિડિટી રિસ્ક મેનેજમેન્ટ: જરૂર પડે ત્યારે સંપત્તિઓને રોકડમાં રૂપાંતરિત કરવામાં અસમર્થતાને કારણે નુકસાનની સંભાવના લિક્વિડિટી રિસ્ક તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. આ રિસ્ક મેનેજમેન્ટમાં પૂરતા રોકડ અનામતો રાખવા અને જરૂર પડે તો સંપત્તિઓને ઝડપથી રોકડમાં ફેરવી શકાય તેની ખાતરી આપવા માટે પ્રક્રિયાઓ મૂકવાની સુવિધા આપવામાં આવે છે.

5. પ્રતિષ્ઠાત્મક જોખમ વ્યવસ્થાપન: પ્રતિષ્ઠાત્મક જોખમ એ કંપનીની પ્રતિષ્ઠા અથવા બ્રાન્ડને નુકસાન થવાના જોખમ છે. પ્રતિષ્ઠિત રિસ્ક મેનેજમેન્ટમાં કંપનીની પ્રતિષ્ઠાને સુરક્ષિત કરવાના પગલાંઓ શામેલ છે, જેમ કે સોશિયલ મીડિયાની દેખરેખ રાખવી અને નકારાત્મક પ્રતિસાદને ઝડપી પ્રતિસાદ આપવું.

6. કાનૂની અને નિયમનકારી જોખમ વ્યવસ્થાપન: નિયમો અને નિયમનોને તોડવાના પરિણામે નુકસાનને કાનૂની અને નિયમનકારી જોખમ તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. સંબંધિત કાયદાઓ અને નિયમનો સાથે અનુપાલનની ગેરંટી આપવા માટે નિયંત્રણો અને પ્રક્રિયાઓને અમલમાં મૂકવું કાનૂની અને નિયમનકારી જોખમ વ્યવસ્થાપનનો ભાગ છે.

સ્ટૉક માર્કેટમાં રિસ્ક મેનેજમેન્ટ વ્યૂહરચનાઓ શું છે?

સંભવિત જોખમોને ઘટાડવા અને વળતરને મહત્તમ કરવા માટે સ્ટૉક માર્કેટમાં રોકાણકારો દ્વારા ઘણી રિસ્ક મેનેજમેન્ટ વ્યૂહરચનાઓનો ઉપયોગ કરી શકાય છે. શેર બજારમાં કેટલીક સૌથી સામાન્ય રિસ્ક મેનેજમેન્ટ વ્યૂહરચનાઓમાં શામેલ છે:

1. વિવિધતા: વિવિધતા એ એક વ્યૂહરચના છે જેમાં પોર્ટફોલિયો પર બજારના વધઘટની અસરને ઘટાડવા માટે વિવિધ સંપત્તિ વર્ગો અથવા સિક્યોરિટીઝમાં રોકાણ ફેલાવવાનો સમાવેશ થાય છે. વિવિધ ક્ષેત્રો, ભૌગોલિક ક્ષેત્રો અને માર્કેટ કેપિટલાઇઝેશનમાં સ્ટૉક્સની શ્રેણીમાં ઇન્વેસ્ટ કરીને, ઇન્વેસ્ટર્સ પોર્ટફોલિયો પરના કોઈપણ એક સ્ટૉક અથવા સેક્ટરની અસરને ઘટાડી શકે છે.

2. સ્ટૉપ-લૉસ ઑર્ડર: જો તે ચોક્કસ કિંમત સુધી પહોંચે તો સ્ટૉક વેચવાનો સ્ટૉપ-લૉસ ઑર્ડર એક ઑર્ડર છે. આ વ્યૂહરચનાનો ઉપયોગ પૂર્વનિર્ધારિત થ્રેશહોલ્ડ કરતા ઓછી થવાની સ્થિતિમાં સંભવિત નુકસાનને મર્યાદિત કરવા માટે કરવામાં આવે છે.

3. હેજિંગ: હેજિંગમાં સંભવિત નુકસાનને સરભર કરવા માટે વિકલ્પો અથવા ભવિષ્યના કરારો જેવા ફાઇનાન્શિયલ સાધનોનો ઉપયોગ કરવાનો સમાવેશ થાય છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો સ્ટૉકની કિંમત ઘટી જાય તો ઇન્વેસ્ટર સંભવિત નુકસાન સામે રક્ષણ આપવા માટે સ્ટૉક પર વિકલ્પો મૂકી શકે છે.

4. સક્રિય પોર્ટફોલિયો મેનેજમેન્ટ: બજારની પરિસ્થિતિઓને શિફ્ટ કરવાના પ્રતિસાદમાં સતત પોર્ટફોલિયોને દેખરેખ અને ફેરફાર કરવું સક્રિય પોર્ટફોલિયો મેનેજમેન્ટ તરીકે ઓળખાય છે. સમજદારીપૂર્વક રોકાણની પસંદગી કરવા માટે, આ તકનીક માર્કેટ ટ્રેન્ડ્સ, કોર્પોરેટ પરફોર્મન્સ અને આર્થિક ડેટાનું મૂલ્યાંકન કરવાની જરૂર છે.

5. ડૉલર-ખર્ચ સરેરાશ: ડૉલર-ખર્ચ સરેરાશ એ એક પદ્ધતિ છે જેમાં બજારની પરિસ્થિતિઓને ધ્યાનમાં લીધા વિના, નિયમિત સમયગાળા પર કંપનીમાં સતત પૈસાનું રોકાણ કરવામાં આવે છે. આ તકનીક રોકાણકારોને કિંમતો ઓછી હોય ત્યારે અને જ્યારે કિંમતો વધુ હોય ત્યારે ઓછી હોય ત્યારે વધુ સ્ટૉક ખરીદીને બજારની અસ્થિરતાથી નફા મેળવવામાં સક્ષમ બનાવે છે.

6. મૂળભૂત વિશ્લેષણ: મૂળભૂત વિશ્લેષણ એ તેના નાણાંકીય નિવેદનો, ઉદ્યોગના વલણો અને અન્ય સંબંધિત ડેટાનું મૂલ્યાંકન કરીને કંપનીના આંતરિક મૂલ્યને નિર્ધારિત કરવા માટેનો એક અભિગમ છે. આ પદ્ધતિ સસ્તા અને સંભવિત વિકાસની સંભાવનાઓ ધરાવતા સ્ટૉક્સને ખોલવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે.
 

તારણ

નિષ્કર્ષમાં, રિસ્ક મેનેજમેન્ટ સ્ટૉક માર્કેટમાં ઇન્વેસ્ટ કરવાનું એક આવશ્યક પાસું છે. કારણ કે શેરબજાર સ્વાભાવિક રીતે અસ્થિર છે અને અસંખ્ય જોખમોને આધિન છે, સંભવિત નુકસાન ઓછું કરવા અને વધુમાં વધુ વળતર મેળવવા માટે સારી રીતે વ્યાખ્યાયિત રિસ્ક મેનેજમેન્ટ વ્યૂહરચનાનો અમલ કરવો મહત્વપૂર્ણ છે. શેરબજારમાં જોખમ વ્યવસ્થાપનનું મહત્વ વધારી શકાતું નથી, કારણ કે તે રોકાણકારોને બજારની જટિલતાઓને નેવિગેટ કરવામાં અને તેમના પોર્ટફોલિયો પર નિયંત્રણનું સ્તર જાળવતી વખતે તેમના રોકાણના ઉદ્દેશોને પ્રાપ્ત કરવામાં સક્ષમ બનાવે છે. તેમની રોકાણ વ્યૂહરચનામાં રિસ્ક મેનેજમેન્ટને પ્રાથમિકતા આપીને, રોકાણકારો તેમના વળતરને ઑપ્ટિમાઇઝ કરી શકે છે અને લાંબા ગાળાની નાણાંકીય સફળતા પ્રાપ્ત કરી શકે છે.

સ્ટૉક/શેર માર્કેટ વિશે વધુ

મફતમાં ડિમેટ એકાઉન્ટ ખોલો

5paisa કમ્યુનિટીનો ભાગ બનો - ભારતના પ્રથમ લિસ્ટેડ ડિસ્કાઉન્ટ બ્રોકર.

+91

વારંવાર પૂછાતા પ્રશ્નો

શેર બજારમાં રોકાણ કરવા સાથે ઘણા પ્રકારના જોખમો સંકળાયેલા છે. કેટલાક સૌથી સામાન્ય જોખમોમાં શામેલ છે:

● માર્કેટ રિસ્ક: માર્કેટ ટ્રેન્ડમાં ફેરફારોને કારણે માર્કેટ રિસ્ક એટલે કે વ્યાજ દરોમાં વધઘટ, ફુગાવા અથવા કરન્સી એક્સચેન્જ દરો જેવા નુકસાનનું જોખમ.

● ક્રેડિટ રિસ્ક: આમાં લોનની ચુકવણી કરવામાં અથવા અન્ય ફાઇનાન્શિયલ જવાબદારીઓને પહોંચી વળવામાં કર્જદારની નિષ્ફળતાને કારણે નુકસાનનું જોખમ શામેલ છે.

લિક્વિડિટી રિસ્ક: જરૂર પડે ત્યારે સંપત્તિઓને રોકડમાં રૂપાંતરિત કરવામાં અસમર્થતાને કારણે નુકસાનનું જોખમ લિક્વિડિટી રિસ્ક છે.

ઑપરેશનલ રિસ્ક: આ આંતરિક પ્રક્રિયાઓ, સિસ્ટમ્સ અથવા લોકોમાં નિષ્ફળતાને કારણે નુકસાનનું જોખમ સમાવિષ્ટ કરે છે.

પ્રતિષ્ઠિત જોખમ: આ કંપનીની પ્રતિષ્ઠા અથવા બ્રાન્ડને નુકસાનને કારણે નુકસાનનું જોખમ છે.

કાનૂની અને નિયમનકારી જોખમ: કાયદા અને નિયમનોનું પાલન ન કરવાને કારણે નુકસાનનું જોખમ કાયદાકીય અને નિયમનકારી જોખમ છે.

સિસ્ટમેટિક જોખમ: સિસ્ટમેટિક જોખમ એ સંપૂર્ણ બજારને અસર કરતા પરિબળોને કારણે નુકસાનનું જોખમ છે, જેમ કે મંદીઓ અથવા વૈશ્વિક સંકટ.

અવ્યવસ્થિત જોખમ: આ જોખમમાં ચોક્કસ કંપનીઓ અથવા ઉદ્યોગોને અસર કરતા પરિબળોને કારણે નુકસાનનું જોખમ શામેલ છે, જેમ કે કંપનીની ફાઇનાન્શિયલ પરફોર્મન્સ અથવા ઉદ્યોગ નિયમોમાં ફેરફાર.
 

વિવિધતા એ જોખમ વ્યવસ્થાપન વ્યૂહરચના છે જેમાં વિવિધ ક્ષેત્રો, ભૌગોલિક ક્ષેત્રો અને બજાર મૂડીકરણોમાં સ્ટૉક્સની શ્રેણીમાં રોકાણ કરવાનો સમાવેશ થાય છે. વિવિધ સંપત્તિ વર્ગો અથવા સિક્યોરિટીઝમાં રોકાણો ફેલાવીને, વિવિધતા પોર્ટફોલિયો પર બજારના ઉતાર-ચડાવની અસરને ઘટાડવામાં મદદ કરી શકે છે. તે પોર્ટફોલિયો પર કોઈપણ એક સ્ટૉક અથવા સેક્ટરની અસરને ઘટાડીને સ્ટૉક પોર્ટફોલિયોમાં જોખમનું સંચાલન કરવામાં પણ મદદ કરી શકે છે, જેથી પોર્ટફોલિયોની એકંદર અસ્થિરતા ઓછી થઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, વિવિધતા રોકાણકારોને વિવિધ બજારો અને ઉદ્યોગોમાં મૂલ્યવાન સ્ટૉક્સ અને સંભવિત વૃદ્ધિની તકોને ઓળખીને બજારની તકો પર મૂડીકરણ કરવામાં મદદ કરી શકે છે. એકંદરે, આ સ્ટૉક પોર્ટફોલિયોમાં જોખમનું સંચાલન કરવા માટેની એક અસરકારક વ્યૂહરચના છે અને રોકાણકારોને તેમના લાંબા ગાળાના રોકાણના લક્ષ્યોને પ્રાપ્ત કરવામાં મદદ કરી શકે છે.

ટેક્નિકલ એનાલિસિસ એ આંકડાકીય વલણો અને ભૂતકાળના બજાર ડેટા જેમ કે કિંમત અને વૉલ્યુમનું વિશ્લેષણ કરીને સિક્યોરિટીઝનું મૂલ્યાંકન કરવાની પદ્ધતિ છે. ટેક્નિકલ એનાલિસિસ નિવેશકોને કોઈ ચોક્કસ સુરક્ષા અથવા બજાર માટે સંભવિત ખરીદી અને સિગ્નલ્સ વેચીને સ્ટૉક માર્કેટના જોખમોને મેનેજ કરવામાં મદદ કરી શકે છે. બજારના વલણો અને પેટર્નનું વિશ્લેષણ કરીને, તકનીકી વિશ્લેષણ રોકાણકારોને સંભવિત કિંમતની હલનચલનને ઓળખવામાં અને તે અનુસાર તેમના પોર્ટફોલિયોને સમાયોજિત કરવામાં મદદ કરી શકે છે. એકંદરે, ટેક્નિકલ એનાલિસિસ ઇન્વેસ્ટર્સને બજારના વલણો અને સંભવિત જોખમોની મૂલ્યવાન આંતરદૃષ્ટિ પ્રદાન કરી શકે છે, જેનો ઉપયોગ વધુ માહિતગાર ઇન્વેસ્ટમેન્ટ નિર્ણયો લેવા અને જોખમોને અસરકારક રીતે મેનેજ કરવા માટે કરી શકાય છે.

જોખમ સહિષ્ણુતા એ રોકાણકારની રોકાણના વેચાણ વિના બજારમાં ઉતાર-ચડાવને દૂર કરવાની ક્ષમતાને દર્શાવે છે. સ્ટૉક માર્કેટના જોખમોનું સંચાલન કરતી વખતે ધ્યાનમાં લેવું એ એક મહત્વપૂર્ણ પરિબળ છે કારણ કે તે સંભવિત નુકસાન સાથે રોકાણકારના આરામનું સ્તર અને સંભવિત રિટર્નના પાલનમાં તેઓ લેવા માંગતા જોખમની રકમને નિર્ધારિત કરે છે. તેમની જોખમ સહિષ્ણુતાને સમજીને, રોકાણકારો વધુ જાણકારીપૂર્ણ રોકાણ નિર્ણયો લઈ શકે છે, યોગ્ય સંપત્તિ ફાળવણી પસંદ કરી શકે છે અને અસરકારક જોખમ વ્યવસ્થાપન વ્યૂહરચનાઓને અમલમાં મુકી શકે છે.