PNG वर्सिज LPG: भारत सरकार LPG मधून PNG मध्ये शिफ्ट करण्याचा प्रयत्न का करीत आहे?

अनेक वर्षांपासून, लिक्विफाईड पेट्रोलियम गॅस (LPG) सिलिंडर हा भारतीय स्वयंपाकघरातील एक सामान्य भाग आहे. लहान शहरांपासून ते मोठ्या शहरांपर्यंत, कुटुंब त्यांच्या दैनंदिन स्वयंपाकाच्या गरजांसाठी सिलिंडर डिलिव्हरीवर अवलंबून आहेत. परंतु आता, सरकार हळूहळू हे बदलत आहे. अनेक शहरी भागात, घरांना LPG मधून पाईप्ड नॅचरल गॅस (PNG) मध्ये स्विच करण्यासाठी प्रोत्साहित केले जात आहे.

अमेरिका आणि इराण यांच्यातील वाढत्या तणावानंतर हे अधिक महत्त्वाचे झाले आहे. ज्यामुळे हॉर्मुझ जलवाहतूक बंद झाली आहे. परिणामी इंधनाच्या किंमती आणि पुरवठ्यामध्ये व्यत्यय आला आहे. भारत आयाती इंधनावर कसे अवलंबून आहे हे या संघर्षाने अधोरेखित केले आहे. यामुळे जागतिक पुरवठा साखळी आणि शिपिंग रुटशी संबंधित जोखीम देखील उघड झाली आहेत.

भारतीय मार्केटमध्ये इन्व्हेस्ट करा आणि 5paisa सह भविष्यातील क्षमता अनलॉक करा!

आत्ताच अकाउंट उघडा

यामुळे, सरकार आता पीएनजीला भारतासाठी सुरक्षित आणि अधिक स्थिर पर्याय म्हणून पाहते.

अमेरिका-इराण संघर्ष भारतासाठी कसा महत्त्वाचा आहे?

भारत मध्य पूर्वेतील देशांकडून आपल्या LPG आवश्यकतेचा मोठा भाग आयात करतो. या पुरवठ्यापैकी 60% पेक्षा जास्त हॉर्मुज जलवाहतूक आहे.

जेव्हा हॉर्मुझच्या जाळ्यात तणाव वाढतो, तेव्हा ऊर्जा बाजार त्वरित प्रतिक्रिया देतात. तेलाच्या किमती वाढतात, शिपिंग खर्च वाढतात आणि पुरवठा समस्या वाढतात. अमेरिका आणि इराणशी संबंधित अलीकडील संघर्षाने अशीच परिस्थिती निर्माण केली. अनेक कार्गो मार्गांनी व्यत्यय आणला, तर मालवाहतूक आणि इन्श्युरन्स शुल्क देखील वाढले.

भारतासाठी ही गंभीर चिंता बनली. आयात केलेल्या LPG वर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून राहणे एक दीर्घकालीन रिस्क असू शकते हे सरकारने जाणवले.

याठिकाणी PNG ला अधिक महत्त्व प्राप्त झाले.

PNG म्हणजे काय?

PNG म्हणजे पाईप्ड नॅचरल गॅस. हे नैसर्गिक गॅस आहे जे भूमिगत पाईपलाईन्सद्वारे थेट घरांना पुरवले जाते. LPG सिलिंडरच्या विपरीत, PNG ला प्रत्यक्ष डिलिव्हरी किंवा सिलिंडरच्या नियमित रिफिलिंगची आवश्यकता नाही.

PNG मध्ये मुख्यत्वे मिथेन आहे आणि घरांशी जोडलेल्या पाईपलाईन्सद्वारे सातत्याने प्रवाहित होतो. हे पाणी पुरवठा यासारख्या नियमित युटिलिटी सेवेप्रमाणे काम करते. ग्राहकांना थेट पाईपद्वारे गॅस प्राप्त होते आणि त्यांच्या गॅसच्या वापरानुसार शुल्क आकारले जाते.

PNG वर्सिज LPG - प्रमुख फरक आणि फायदे

1. आयातीवर कमी अवलंबित्व

पीएनजीचा सर्वात मोठा फायदा म्हणजे ते एलपीजीची आयात कमी करते

नैसर्गिक गॅस देशांतर्गत उत्पादनापासून तसेच विविध प्रदेशांमधून आयातीतून येऊ शकते. पाईपलाईन नेटवर्क्स मोठ्या प्रमाणात सिलिंडर वाहतूक आणि शिपिंग हालचालींवर अवलंबित्व देखील कमी करतात.

2. निरंतर पुरवठा

LPG वितरण अनेक मूव्हिंग पार्ट्सवर अवलंबून असते. ग्राहकांना पहिल्यांदा सिलिंडर बुक करणे, डिलिव्हरीची प्रतीक्षा करणे आणि नियमितपणे रिप्लेसमेंटची व्यवस्था करणे आवश्यक आहे. पुरवठ्याच्या तणावाच्या कालावधीदरम्यान, डिलिव्हरीची वेळ मोठ्या प्रमाणात वाढवू शकते. हे कोविड-19 संकटादरम्यान पाहिले गेले.

अलीकडील काळात, घरांना सिलिंडरच्या रिफिल उपलब्धतेविषयी विलंब आणि चिंतेचा सामना करावा लागला. घबराट खरेदीमुळे देखील या परिस्थितीवर दबाव निर्माण झाला.

पीएनजी या समस्यांमधून बहुतांश समस्या काढून टाकते कारण पुरवठा थेट पाईपलाईन्समधून येतो. ग्राहकांना अचानक स्वयंपाकाचे गॅस संपण्याविषयी बुक, रिफिल किंवा काळजी करण्याची गरज नाही. यामुळे घरांना अधिक स्थिर पुरवठा मिळतो.

3. PNG अनेकदा स्वस्त असते

एलपीजीची किंमत आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा बाजारांशी जवळून जोडलेली आहे. जेव्हा क्रूड ऑईलची किंमत वाढते किंवा शिपिंग महाग होते, तेव्हा एलपीजीची किंमत सामान्यपणे देखील वाढते. अलीकडेच, युद्धामुळे, कच्च्या तेलाच्या किंमतीत $120 पेक्षा जास्त वाढ झाली.

तथापि, शहरी केंद्रांमध्ये पीएनजी अनेकदा स्वस्त असते कारण वितरणाचा खर्च कमी असतो. सिलिंडर वाहतूक, स्टोरेज किंवा डिलिव्हरी लॉजिस्टिक्सची आवश्यकता नाही. ग्राहकांना त्यांच्या वास्तविक वापरानुसार बिल केले जाते. हे गॅस मीटरद्वारे केले जाते, जे त्यांच्या संबंधित घरांमध्ये इंस्टॉल केले जातात.

शहरांमधील अनेक मध्यमवर्गीय कुटुंबांसाठी, हे मासिक स्वयंपाकाचे खर्च कमी करण्यास मदत करते.

4. चांगली सुविधा

वाढत्या शिफ्टच्या मागे सुविधा हे आणखी एक कारण आहे.

एलपीजी सिलिंडर मॅनेज करणे कधीकधी कठीण होऊ शकते, विशेषत: अपार्टमेंट्स आणि हाय-राईज इमारतींमध्ये. घरांना रिफिल शेड्यूल्स मॉनिटर करणे आणि रिप्लेसमेंट दरम्यान भारी सिलिंडर हाताळणे आवश्यक आहे.

PNG प्रक्रिया अधिक सोपी करते. गॅस पुरवठा दिवसभर उपलब्ध राहतो आणि बिलिंग अंदाजित पद्धतीने काम करते.

परिणामी, अनेक ग्राहक आता भौतिक डिलिव्हरी सिस्टीम ऐवजी अखंडित युटिलिटी सर्व्हिसेसला प्राधान्य देतात.

पीएनजी कडे सरकारचे पाठबळ

यासह, सरकार आता केवळ जागरूकता मोहिमेद्वारे पीएनजीला प्रोत्साहन देत नाही. ज्या शहरांमध्ये पाइपलाइन पायाभूत सुविधा आधीच अस्तित्वात आहेत, अशा शहरांमध्ये संक्रमणाला गती देण्यासाठी त्यांनी आता धोरणात्मक उपाय सुरू केले आहेत.

2026 मध्ये सुरू केलेल्या अलीकडील नियमांनुसार, काही PNG-कव्हर केलेल्या भागातील कुटुंबांनी पाईपलाईन ॲक्सेस असूनही स्थलांतर करण्यास नकार दिल्यास अखेरीस LPG पुरवठा गमावू शकतो. ॲक्टिव्ह पीएनजी कनेक्शन असलेल्या ग्राहकांना ड्युप्लिकेट एलपीजी कनेक्शन सरेंडर करण्यासाठी प्रोत्साहित केले जात आहे.

त्याच वेळी, शहरातील गॅस वितरण कंपन्यांना जलद गतीने पायाभूत सुविधांचा विस्तार करण्यास सांगितले जात आहे.

LPG सिलिंडरने मुख्यत्वे ग्रामीण आणि दुर्गम भागांमध्ये सेवा दिली पाहिजे जिथे PNG नेटवर्क अद्याप व्यावहारिक नाहीत.

अजूनही आव्हाने आहेत

जरी PNG अनेक फायदे देत असले तरीही, संपूर्ण भारतात विस्तारासाठी खूप वेळ आणि पैसे लागतील.

पीएनजी सध्या बहुतांश मेट्रो शहरे, मोठे शहरी केंद्र आणि निवडक औद्योगिक प्रदेशांमध्ये उपलब्ध आहे. अनेक लहान शहरे आणि ग्रामीण भागात अद्याप पाईपलाईन कनेक्टिव्हिटी नाही. प्रमुख शहरांबाहेरील कोट्यवधी कुटुंबांसाठी, LPG हा एकमेव व्यावहारिक स्वयंपाक इंधन पर्याय आहे.

भूगर्भीय गॅस पाईपलाईन्स तयार करण्यासाठी मोठी इन्व्हेस्टमेंट देखील आवश्यक आहे. कंपन्यांना त्यांच्या नेटवर्कचा विस्तार करण्यापूर्वी मंजुरी, उत्खनन परवानगी आणि मोठ्या प्रमाणात पायाभूत सुविधा प्लॅनिंगची आवश्यकता आहे.

यामुळे नियमित LPG वितरणाच्या तुलनेत विस्तार कमी होतो.

निष्कर्ष

PNG कडे भारताचा पुढाकार देशाच्या ऊर्जा नियोजनात खूप मोठा बदल प्रतिबिंबित करतो. जागतिक धक्के आणि पुरवठा व्यत्यय कमीत कमी संपर्कात असलेली इंधन सिस्टीम तयार करण्याचा सरकार प्रयत्न करीत आहे.

सध्या, हे संक्रमण मुख्यत्वे अशा शहरांसाठी फायदेशीर वाटू शकते जेथे पाईपलाईन पायाभूत सुविधा आधीच अस्तित्वात आहे. तथापि, दीर्घकालीन कालावधीत, ही भविष्यातील आवश्यकता असल्याचे दिसते. भारताची ऊर्जा मागणी वाढत असताना आणि जागतिक अनिश्चितता सुरू असताना, एक व्यापक पीएनजी नेटवर्क तयार केल्याने देशाला अधिक स्थिर आणि सुरक्षित इंधन इकोसिस्टीम तयार करण्यास मदत होऊ शकते.